Drachten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Drachten
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Drachten
Details
Drachten
Drachten
Topografisch kaartbeeld van Drachten, maart 2014 (klik voor vergroting)
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Smallingerland Smallingerland
Coördinaten 53° 7′ NB, 6° 5′ OL
Algemeen
Inwoners (1 dec. 2012) 45.068
Overig
Postcode 9200 - 9207
Netnummer 0512
Belangrijke verkeersaders A7 E22 N31 N381
Stadsrechten Nee
Detailkaart
Locatie van Drachten in de gemeente Smallingerland
Locatie van Drachten in de gemeente Smallingerland
Foto's
Carillon in het centrum
Carillon in het centrum
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland
Monumentaal pand in straatzicht

Drachten (Fries: Drachten) is de hoofdplaats van de gemeente Smallingerland in de Nederlandse provincie Friesland. Met 45.068 inwoners is het na Leeuwarden naar inwonertal de grootste plaats in Friesland.

Geschiedenis[bewerken]

Drachten ontstond in de 17e eeuw uit de dorpjes Noorder-Dragten en Zuider-Dragten[1] of Noorderdrachten en Zuyderdrachten[2] aan het riviertje de Drait of Dracht.[3] Het gebied was rijk aan hoogveen en voor het afvoeren van de hieruit gewonnen turf werd de Drachtster Compagnonsvaart gegraven. Later ontstonden in het gebied ook scheepswerven waaronder de Scheepswerf De Pijp. Veel skûtsjes zijn op deze werven gebouwd.

De vestiging van een fabriek van Philips in 1950 trok veel werkzoekenden naar Drachten, zodat het inwonertal al in de jaren 50 toenam tot tienduizend. Naar moderne begrippen (grootte, werkgelegenheid, openbare voorzieningen) kan Drachten een stad genoemd worden;[4] het behoort echter niet tot de Friese elf steden, omdat het nooit stadsrechten heeft gehad (in Friesland wordt voor dit soort plaatsen ook wel de term vlek/vlekke gehanteerd).

Stadsbeeld[bewerken]

Omdat Drachten pas in de jaren 50 een grotere plaats is geworden, dateert het grootste gedeelte van de bebouwing van na die tijd. Toch zijn er enkele gebouwen te vinden van architectonisch belang van voor die tijd. Enkele voorbeelden zijn het voormalig klooster aan de burgemeester Wuiteweg (waar deze weg onder de A7 door gaat), het Bleekerhûs (een herenhuis aan het Moleneind) en een Jugendstilhuis op de hoek van de Stationsstraat en de Lange West.

Rond de Torenstraat is een aantal woonhuizen te vinden die ontworpen zijn door gemeentearchitect Cees Rienks de Boer, waarvan het houtwerk beschilderd is naar een ontwerp van Theo van Doesburg uit 1921. Wegens de primaire kleuren die Van Doesburg voorschreef, wordt de wijk de Papegaaienbuurt genoemd.

Om de explosieve groei in de jaren vijftig in goede banen te leiden, heeft de gemeente Smallingerland het architectenbureau Van den Broek en Bakema in dienst genomen, dat bijvoorbeeld ook de Lijnbaan in Rotterdam op zijn naam heeft staan. Zij hebben winkel- en voetgangersgebied van de plaats (de meest centraal gelegen gedeeltes van De Kaden, het Moleneind, de Zuiderbuurt en de Stationsweg) naar voorbeeld van de Lijnbaan ingericht en zijn ook verantwoordelijk voor de "Tjaardaflats", drie woonflats van 13 verdiepingen aan de oostelijke rand van de stad (waar vroeger de Splitting de stad inging) om Drachten een stedelijker aanzien te geven.

De watertoren, ook uit de jaren vijftig, is genomineerd als rijksmonument. Drachten telt 24 rijksmonumenten en 37 gemeentelijke monumenten.

In de jaren negentig besloot de gemeenteraad dat dit stedelijke aanzicht niet bij Drachten paste en werd het voetgangersgebied gerenoveerd. De meest in het oog springende verandering van die tijd is het Carillon op de centrale kruising van de winkelpromenades. Begin 2012 werd begonnen met de bouw van het nieuwe winkelcentrum Raadhuisplein. De Media Markt en The Sting openden in april 2014 hier hun filiaal. Tevens is het nieuwe centrale plein -dat bij het winkelcentrum hoort- gaan dienen als stadsplein.

Tegenwoordig is er sprake van de Drachtstervaart die lag op het Moleneind, gedempt in de jaren zestig, weer door te trekken tot het centrum. Ter voorbereiding op de aanleg ontwierp kunstenaar Henk Hofstra een symbolische blauwe weg met een afmeting van tien bij duizend meter. Hierin verschijnt in het wit de tekst Water is leven, wat tevens de titel is van het kunstwerk. Dit leidde tot veel protest van de omwonenden, omdat ze hier vooraf niet of nauwelijks van op de hoogte zijn gebracht. Tevens kost het tijdelijke project de gemeente een bedrag van 37.500 euro. De blauwe weg leverde Drachten echter wel een aantal berichten in de nationale en ook internationale pers op.

Fietsbrug De Slinger.

In het voorjaar van 2006 werden in Drachten twee unieke fietsbruggen geopend:

  • De Ring is een fietsbrug over de snelweg A7 en is een gezamenlijk project van de gemeentes Smallingerland en Opsterland.
  • De Slinger is een fietsbrug over de Zuiderhogeweg vanaf de Overstesingel naar de Eikesingel. Met een totale lengte van 240 meter is het de grootste fietsbrug van Noord-Nederland. De brug is boven een rotonde gebouwd en deze twee samen zorgen voor een goede doorstroming van het verkeer. Voordat de rotonde aangelegd werd moesten fietsers en voetgangers via een oversteekplaats met verkeerslichten over het kruispunt heen. Dit leverde veel files op, omdat het kruispunt vlak bij de afrit van de snelweg ligt. De brug zelf is vrij steil te noemen, wat enige problemen oplevert voor ouderen en kinderen. In het midden van de brug is een uitkijkplateau geplaatst, waarvandaan op het overige verkeer kan worden neergekeken. Rondom het plateau bevindt zich een hekwerk met spijlen. Daarboven zit nog een grote kegel die de totale hoogte van de brug 30 meter maakt. 's Avonds is de gehele fietsbrug verlicht.

Wijken[bewerken]

Demografie[bewerken]

Drachten vanuit de ruimte gezien
Jaar Aantal
inwoners
1849 4.448
1869 5.245
1920 5.334
1947 9.249
1950 ca. 10.000
1954 11.052
1959 15.902
1964 21.752
1969 28.972
1974 35.092
2004 42.420
2012 44.940

Verkeer en vervoer[bewerken]

Auto[bewerken]

Een aantal hoofdwegen verbindt Drachten met andere steden:

A7 E22 (Amsterdam) - Zaandam - Afsluitdijk - Harlingen - Sneek - Joure - Heerenveen - Drachten - Groningen - Duitsland
N31 Harlingen - Leeuwarden - Drachten
N381 Drachten - Oosterwolde - Beilen - Emmen

De drie wegen kruisen elkaar bij het knooppunt Drachten.

Openbaar vervoer[bewerken]

Drachten is een van de weinige grotere Nederlandse plaatsen zonder treinverbinding, of spoorverbinding (metro, goederenspoor, tram, ongebruikt spoor). De tramlijn Drachten - Groningen, die na de Tweede Wereldoorlog als goederenspoorlijn is gebruikt, is in 1985 gesloten. Daarna was Drachten in beeld voor een station aan de Zuiderzeelijn Groningen - Amsterdam. Nadat in 2007 werd besloten deze lijn niet aan te leggen waren er plannen voor een spoorlijn Groningen - Heerenveen, maar in 2012 is besloten ook deze lijn niet aan te leggen.

Het busvervoer wordt verzorgd door Arriva met rechtstreekse verbindingen naar de grote plaatsen, waaronder Assen, Oosterwolde, Groningen, Heerenveen en Leeuwarden. Arriva Touring verzorgt de lijnen 304 en 314, een snelle verbinding met een Qliner tussen Drachtsterwijk Himsterhout en Groningen, daarnaast zijn sinds de ingang van de nieuwe dienstregeling op 11 december 2016 de sneldiensten 320 richting Leeuwarden, 320 richting Heerenveen, 322 richting Oosterwolde, 324 richting Groningen en 324 richting Emmeloord gerealiseerd. Tevens is er een nieuwe verbinding tussen de stad en Dokkum: lijn 55.

Vroeger vertrokken alle bussen in Drachten vanaf het Noorderbusstation, dat met ingang van 13 december 2009 is vervallen. Vanaf toen diende het van Knobelsdorffplein als centraal busstation. Dit busstation ligt onder een parkeergarage nabij het centrum. Die centrale rol is overgenomen sinds 11 december 2016 door Drachten Transferium Oost het hedendaags centraal busstation. Echter is het van knobelsdorffplein nog steeds in gebruik als busknooppunt voor een aantal lijnen in de stad.

Vliegveld[bewerken]

Drachten beschikt ook over een vliegveld: Vliegveld Drachten, een voormalige airstrip van Philips. Enkele malen per jaar worden hier dragraces en een vliegerfestival georganiseerd en er wordt in de weekeinden gevlogen met ultralichte motorluchtvaartuigen.

Waterwegen[bewerken]

Naar het industrieterrein de Haven loopt de Vaarweg Drachten. Deze vaarweg is verbonden met het Prinses Margrietkanaal en zo met het landelijke vaarwegennet.

Verkeerslichten en rotondes[bewerken]

De gemeentelijke overheid is grotendeels gestopt met het nemen van verkeer regelende ingrepen. Vrijwel alle verkeerslichten zijn begin eenentwintigste eeuw vervangen door rotondes en verkeerspleinen waarop verschillende soorten verkeersdeelnemers zoals automobilisten, voetgangers en fietsers zonder aanwijzingen van dezelfde ruimte gebruikmaken.[5] De gedachte erachter is dat mensen zich in onoverzichtelijke situaties onveilig voelen en voorzichtiger zullen zijn. Deze aanpak lijkt te werken want het aantal verkeersongelukken is gedaald sinds de invoering. Dit principe, ook wel bekend als gedeelde ruimte, is bedacht door de verkeerskundige Hans Monderman.

Economie[bewerken]

In Drachten zijn er ruim 22.000 arbeidsplaatsen. Als de deeltijdbanen meegerekend worden, telt Drachten ruim 28.000 arbeidsplaatsen. Hiermee is Drachten zowel qua oppervlakte, inwoners en economisch de tweede plaats in Friesland, na Leeuwarden.

Industrie[bewerken]

Sinds 1950 is in Drachten een fabriek van het Nederlandse elektronicaconcern Philips gevestigd, waar de Philishave-scheerapparaten worden vervaardigd. De fabriek begon in 1950 met 14 medewerkers. Inmiddels werken er tweeduizend mensen. Waarvan 600 ingenieurs afkomstig uit 35 verschillende landen.

Verder is er in Drachten een rubberfabriek van Dunlop aan het Moleneind. Bij westelijke wind rook vroeger het hele centrum naar rubber. De geuroverlast is nu door vele maatregelen beperkt. Er werken bij Dunlop ongeveer 300 mensen, producten worden wereldwijd geleverd. Onderdeel van de gebouwen is (nog steeds) de onderbouw van de oude oliemolen.

In Drachten bevindt zich ook het grootste industrieterrein van Noord-Nederland: Industrieterrein de Haven. Aan de andere kant van Drachten is langs de snelweg A7 industrieterrein Azeven aangelegd. Het is opgedeeld in Drachten A7-Noord (220 hectare) en Drachten A7-Zuid (43 hectare). Die laatstgenoemde behoort officieel aan de gemeente Opsterland. Dit gebied staat bekend onder de naam Drachten-Azeven.

Onderwijs[bewerken]

Drachten heeft een centrale werking voor het voortgezet onderwijs in de regio Zuidoost-Friesland. Er zijn meerdere scholen voor middelbaar beroepsonderwijs en voortgezet onderwijs gevestigd, waaronder de Openbare Scholengemeenschap Singelland, Christelijke Scholengemeenschap Liudger, Gomarus College, de Friese Poort en het Friesland College. Op de CSG Liudger wordt ook tweetalig onderwijs aangeboden (Nederlands/Engels). Drachten kent geen instellingen voor hoger onderwijs (er was een pabo, maar deze is in de jaren 90 van de 20e eeuw gesloten). Ook bevinden zich scholen voor voortgezet speciaal Onderwijs in Drachten: VSO de Zwaai en VSO Talryk.

Cultuur en recreatie[bewerken]

Museum Dr8888

Drachten heeft een schouwburg De Lawei geheten. Achter de schouwburg is de muziek-, dans- en toneelschool De Meldij gevestigd. Verder is er een jongerencentrum/poppodium Iduna en een bioscoop De Bios.

Het nachtleven van Drachten speelt zich voornamelijk af op De Kaden. De Kaden is opgedeeld in twee straten: Noord- en Zuidkade. Op De kaden bevinden zich meerdere cafés, coffeeshops, discotheken, pizzeria's, restaurants en snackbars. Tevens zijn hier dart- bowling- en poolcentra aanwezig. Momenteel is de gemeente van plan om de kaden te herinrichten.

Het Museum Dr8888, gevestigd in een oud klooster, toont werk van Friese kunstenaars als Pier Pander en Sjoerd de Roos, en beschikt daarnaast over werk van De Stijl-kunstenaar Theo van Doesburg, diens Drachtster geestverwanten de gebroeders Evert en Thijs Rinsema, en de dada-kunstenaar Kurt Schwitters alsook schilderijen van Jan van der Kooi die jaren in Drachten en omgeving heeft gewerkt.

Sport[bewerken]

Standbeeld voor de Fierljepper aan de Noorderhogeweg (Hans Mes, 1995)

Drachten beschikt over een subtropisch zwemparadijs met een 50 meter wedstrijdbad. Daarnaast is er een divers aanbod voor gehandicaptensport, en sporten als karate, honkbal, boog- en geweerschieten. Drachten heeft sinds 2005 ook een eigen skate- en skeelerbaan.

Religie[bewerken]

De Vrije Baptistengemeente Bethel (Bethelkerk) is de snelst groeiende religieuze gemeenschap in Nederland.[6] Naar schatting 6000 mensen bezoeken zondags de drie diensten waarin door middel van muziek, beeld, dans en theater de christelijke boodschap op een hedendaagse manier wordt gebracht. Ook de Evangelische Omroep zendt soms diensten uit van de Bethel. Het gebouw met vele zalen, waarvan de grootste zaal 1.750 zitplaatsen telt, is gelokaliseerd op het industrieterrein De Haven.

Naast deze kerk bevinden zich meerdere kerken in Drachten, waaronder gereformeerde kerken en hervormde gemeenten, samen 8400 leden (20% van de inwoners),[7] pinkstergemeenten, volle-evangeliegemeenten, doopsgezinde gemeente en een rooms-katholieke parochie.

Drachten heeft, mede door het asielzoekerscentrum, een kleine moslimgemeenschap die samenkomt in een gebedsruimte aan de Langewyk.

Vriendschapssteden[bewerken]

Bekende Drachtsters[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van Drachtsters voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Externe links[bewerken]

Voetnoten[bewerken]

  1. Het Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden van A.J. van der Aa
  2. S.J. van der Molen, Turf uit de Wouden, Leeuwarden, 1978, blz. 72
  3. Het Friese woord dracht betekent voorde (doorwaadbare plaats).
  4. De Bosatlas van Nederland, Groningen, 2007, blz. 226
  5. Traffic Lights Replaced By...Courtesy?
  6. Orlando Bottenbley & de wijde poorten van de Bethel / Gerko Last ISBN 9077948082
  7. Hanneke Goudappel. Protestants Drachten wil vooruit en kiest voor visie. Friesch Dagblad (24 juli 2010) Geraadpleegd op 5 augustus 2011