Naar inhoud springen

Jöns Jacob Berzelius

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Jöns Jacob Berzelius
Jöns Jacob Berzelius
Algemene informatie
Geboortedatum 20 augustus 1779[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13]Bewerken op Wikidata
Geboorteplaats Väversunda[2]Bewerken op Wikidata
Overlijdensdatum 7 augustus 1848[1][2][3][4][5][14][6][7][8][9][11][12][15][13]Bewerken op Wikidata
Overlijdensplaats Adolf Fredriks parish[15]Bewerken op Wikidata
Begraafplaats Solna cemetery[16][17]Bewerken op Wikidata
Werk
Beroep scheikundige,[18] non-fictieschrijver, academisch docent, arts, apothekerBewerken op Wikidata
Werkveld scheikunde
Werkgever(s) Karolinska Instituut, Universiteit van Uppsala
Werkplaats Stockholm
Bekende werken Undersökning af några i trakten kring Fahlun funna fossilier, och af deras lagerställen
Functies seat 5 of the Swedish Academy
Leerlingen Lars Fredrik Svanberg, James Finlay Weir Johnston
Promovendi Friedrich Wöhler, Nils Johan Berlin, Heinrich Rose, James Finlay Weir Johnston, Lars Fredrik Svanberg, Carl Gustaf Mosander
Studie
School/universiteit Universiteit van Uppsala, Katedralskolan
Promotor Johan Afzelius
Familie
Echtgenoot Elisabet Johanna Poppius
Vader Samuel Berzelius
Persoonlijk
Etniciteit Zweden
Talen Zweeds, Frans
Diversen
Lid van Royal Society, Academie van Nuttige Wetenschap, Duitse Academie der Wetenschappen Leopoldina, Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen, Academie des sciences, Russische Academie van Wetenschappen, Zweedse Academie, American Academy of Arts and Sciences, Pruisische Academie van Wetenschappen, Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Koninklijke Zweedse Academie der Literatuur, Geschiedenis en Oudheden, Accademia Nazionale delle Scienze detta dei XL, Beierse Academie van Wetenschappen en Geesteswetenschappen, Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België, Turijnse Academie van Wetenschappen, Göttinger Academie van Wetenschappen
Prijzen en onderscheidingen Copley Medal (1836),[19] Orde van Verdienste voor Kunst en Wetenschap, Honorary Fellow of the Royal Society of Edinburgh, Lid van de American Academy of Arts and Sciences, Buitenlands lid van de Royal Society (29 april 1813),[20] Order of Saint Stanislaus, 1st class, Ridder in de Orde van de Poolster (28 januari 1815), Commandeur in de Orde van Vasa (28 januari 1821)
Archieflocatie(s) Universiteitsarchief van ETH Zürich,[21] Archief van het Deutsches Museum[22][23]Bewerken op Wikidata
graf

Jöns Jacob Berzelius (Väversunda, 20 augustus 1779 – Stockholm, 7 augustus 1848) was een Zweedse chemicus die samen met John Dalton en Antoine Lavoisier als een van de grondleggers van de moderne scheikunde wordt beschouwd. Berzelius was de ontdekker van de elementen silicium, seleen, thorium en cerium in de tijd dat hij werkzaam was bij de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen. In 1837 werd hij lid van de Zweedse Academie.

Aan de universiteit van Uppsala studeerde hij voor dokter en in 1807 werd hij professor aan de universiteit van Stockholm. Kort daarop schreef hij een leerboek over chemie voor zijn medische studenten. Hij deed veel onderzoek naar geleiding en ontdekte onder andere dat anorganische verbindingen bestonden uit verschillende elementen in constante verhoudingen. Hierop baseerde Berzelius een tabel van relatieve atoommassa's van alle toen bekende elementen. In deze tabel kreeg zuurstof de massa 100.

Hij gebruikte deze kennis om de samenstelling van koolwaterstoffen te bepalen. Koolwaterstoffen, bijvoorbeeld uit aardolie, kunnen worden gescheiden in zuivere (samengestelde) stoffen door gefractioneerde destillatie. De verbrandingsproducten zijn water en koolstofdioxide, en de hoeveelheden van die twee stoffen na volledige verbranding leveren de samenstelling in koolstof en waterstof.[24]

In 1836 beschreef hij het verschijnsel der katalyse: een stof, katalysator genaamd, kan een chemische reactie versnellen of zelfs mogelijk maken en naderhand onveranderd overblijven.[25]

In 1838 ontdekte hij eiwitten die later een belangrijke rol speelden in de verdere ontwikkeling van de biochemie.

Een andere belangrijk systeem dat door Berzelius is opgezet zijn de systematische symbolen voor chemische elementen. Zuurstof gaf hij het symbool 'O' en ijzer 'Fe'. De verhoudingen van atomen in verbindingen gaf hij aan met een getal. Enige verschil met de huidige schrijfwijze is dat Berzelius superscript (H2O) gebruikte en tegenwoordig subscript (H2O) wordt gebruikt voor dit doeleinde.

In 1949 publiceerde Erik Jorpes een biografie over Berzelius in het Zweeds die in 1966 ook in andere talen werd uitgebracht.

Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jöns_Jacob_Berzelius&oldid=63299048"