Jan Ernst Matzeliger

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Jan Ernst Matzeliger (1885)
De door Jan Ernst Matzeliger in 1883 uitgevonden zwikmachine

Jan Ernst Matzeliger (Plantage Twijfelachtig, Suriname, 15 september 1852Lynn (Massachusetts), 24 augustus 1889) was een Surinaamse uitvinder. Hij staat te boek als de uitvinder van de schoenzwikmachine.

Leven[bewerken | brontekst bewerken]

Matzeliger werd in 1852 als zoon van Ernst Carel Martzilger jr. (1823–1864) en de slavin Aletta op de koffieplantage Twijfelachtig aan de Cotticarivier geboren. Zijn vader was op het moment van zijn geboorte eigenaar van deze plantage. Maar als Kind van een slavin werd men automatisch ook in slavernij geboren. In 1862, een jaar voor de emancipatie, de afschaffing van de slavernij in Suriname, werd hij door zijn tante Maria Jacoba Henriette Martzilger, zuster van zijn vader, gemanumiteerd. Bij zijn vrijkoop verkreeg hij de naam Jan Ernst Martzilger. Enkele jaren na zijn geboorte was hij van de Plantage Twijfelachtig verhuisd naar het huishouden van zijn tante in Paramaribo. Bij zijn aankomst in Amerika werd de naam Martzilger veramerikaanst naar Matzeliger.

Uitvinding[bewerken | brontekst bewerken]

Matzeliger staat te boek als de uitvinder van de schoenzwikmachine, waarmee op een aanzienlijk goedkopere manier dan daarvoor, bovenschoen en schoenzool met elkaar verenigd worden. Daarmee werden schoenen betaalbaar voor een aanzienlijk grotere groep mensen dan de toenmalige ”happy few”. Op 20 maart 1883 werd Matzeliger op deze machine octrooi verleend.

Drie weken voor zijn 37e verjaardag overleed Matzeliger te Lynn aan tuberculose. In 1985 vernoemde de stad Lynn een brug naar de uitvinder. Te zijner nagedachtenis gaven de Amerikaanse posterijen op 15 september 1991 een speciale postzegel uit.

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

  • Bruijning, C.F.A. en Voorhoeve, J. (red.): Encyclopedie van Suriname, Amsterdam/Brüssel 1977, p. 398.
  • Jiawan, Kavita: Schoenmaker, blijf bij je zwikmachine, in: Parbode, nr. 21, januari 2008, p. 30-31.