Kamp Versen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kamp Meppen-Versen
Kamp Versen
Kamp Versen
Ingebruikname zomer 1938[1]
Gesloten 25 maart 1945[1]
Locatie Versen
Verantwoordelijk land nazi-Duitsland
Coördinaten 52° 43′ NB, 07° 11′ OL
Beheerder Reichsarbeitsdienst
OKW
Dodental 255
Voormalige personeelscantine.
Voormalige personeelscantine.

Kamp Versen (Duits: Lager IX Versen), was het negende van de vijftien Emslandlager. Lager IX was gelegen nabij het dorp Versen dicht bij Meppen, ongeveer vijftien kilometer ten oosten van Emmen. Vanaf 1944 functioneerde het kamp als buitenkamp van Neuengamme. Het komt dan kamp Meppen-Versen te heten.

Geschiedenis[bewerken]

In de zomer van 1938 werd dit kamp ingericht voor 1.500 strafgevangenen onder toezicht van de Reichsarbeitsdienst, vergelijkbaar met onze toenmalige werkverschaffing. Deze trok zich in 1939 terug van de westoever van de Eems, (Duits: Ems), omdat daar enkel nog door krijgsgevangenen werk mocht worden verricht. Waarop het Oberkommando der Wehrmacht (OKW) september 1939 het kamp over nam, om daar krijgsgevangenen onder te kunnen brengen. Het kamp was vanaf september 1939 het centrum van Stalag VI B Versen, waarbij het Wesuwe en Fullen als dependances had. Aanvankelijk waren de kampen van Stalag VI B Versen bevolkt door Polen, Fransen en Russen. Na 1943 woonden er voornamelijk Italianen. Vanaf mei 1942 wordt Stalag VI B onderdeel van Stalag VI C Bathorn. In de officiële Duitse lijst van concentratiekampen staat het kamp onder nr. 927 vermeld.[2] In het kader van de Emslandlager heet kamp Versen: Lager IX Versen.[3] In december 1939 waren er in Kamp Versen vijftig krijgsgevangenen en in september 1941 ca. 300. In 1943/44 nam het kamp hoofdzakelijk Italiaanse krijgsgevangenen op en vanaf november 1944 gevangenen uit het concentratiekamp Neuengamme. Tot maart 1945 bleef kamp Meppen-Versen een buitenpost van dat concentratiekamp. Bij de nadering van de geallieerden zijn de resterende gevangenen lopend via Meppen, Cloppenburg, Bremen en Hamburg naar Neuengamme gedirigeerd. De ernstig zieken en zij die niet konden lopen, werden per vrachtwagen naar Farge bij Bremen gebracht. De veertig zwaarst zieken werden ter plekke doodgeschoten.

Omstandigheden[bewerken]

De gevangenen moesten werken in de steenfabrieken en bijbehorende kleigaten. Tevens werd er in het turf gewerkt. Naarmate de jaren verstreken werden de omstandigheden slechter. Het ontbrak aan de meest elementaire voorzieningen. Slechte voeding, slechte of geen huisvesting, zeer lange werkdagen, onvoldoende kleding, onvoldoende sanitaire voorzieningen en ’’die eeuwige regen’’ vormden de erbarmelijke omstandigheden. Men moest van zonsopgang tot zonsondergang werken. De gevangenen uit Neuengamme werden gedwongen om verdedigingswerken aan te leggen, die vanuit militair oogpunt bezien volkomen nutteloos waren. Van 16 november 1944 tot medio januari 1945 hebben de gevangenen geen droge draad aan hun lijf gehad. Dat heeft veel gevangenen het leven gekost. Ook door de willekeur en mishandeling door de bewakers, waren veel doden te betreuren.

Na de oorlog[bewerken]

Elektriciteitshuisje.
Begraafplaats.

Medio april 1945 werd Meppen-Versen door de Polen bevrijd. Op de plek van voormalig kamp Meppen-Versen is nu een gevangenis. Het transformatorhuis van het kamp is in de gevangenis gehandhaafd. Honderd meter van het kamp was het kerkhof van Versen. Op deze begraafplaats liggen in massagraven 197 gevangenen van het buitencommando Neuengamme en 71 gevangenen uit de naburige kampen Esterwegen en Neusustrum. Op het kerkhof hebben verschillende landen, waaronder de Denen en de Fransen hun doden met een gedenksteen geëerd. Verder zijn er vier grote zuilen met de namen van de slachtoffers die in Versen begraven zijn. Daaronder achtendertig Puttenaren en twintig mensen afkomstig uit andere plaatsen, die ten tijde van de razzia van Putten de pech hadden in Putten te zijn. Vele van de in Versen begraven slachtoffers zijn na de oorlog in hun eigen woonplaats herbegraven, maar niet alle. In Osnabrück is een Nederlandse erebegraafplaats. Even voorbij de begraafplaats van Versen staat nog een originele barak. Hierin is de personeelskantine gehuisvest geweest.

Dodental[bewerken]

In de vijftien Emslandlager hebben naar schatting 100.000 krijgsgevangenen en 80.000 politieke- en strafgevangenen moeten verblijven. Naar schatting zijn 30.000 van deze gevangenen in de Emslandlager vermoord. Voor het merendeel zijn dat Russische krijgsgevangenen geweest. Deze liggen op negen begraafplaatsen en in massagraven begraven. Per kamp kan zowel qua inwonertal als ten aanzien van het dodental niets specifieks met zekerheid worden gezegd. Van de begraafplaatsen is voor een deel van de gevallen wel bekend hoeveel mensen er liggen en welke nationaliteit deze mensen hadden. Hoeveel van de 180.000 kamp bewoners de oorlog hebben overleefd is onbekend. Velen zijn later in andere kampen vermoord.

Ontsnappingen[bewerken]

Soms moesten de gevangenen op enkele honderden meters van de Nederlandse grens werken. Regelmatig trachten de gevangenen de Nederlandse grens over te vluchten. Bij die vluchtpogingen werd er gericht op de gevangenen geschoten. Toch zijn er enige tientallen ontsnappingen gelukt. Maar Nederland stuurde de asielzoekers in de meeste gevallen terug. Vaak betekende dat alsnog de dood van de vluchteling. In enkele gevallen, die publieke aandacht trokken, werden asielzoekers niet naar Duitsland teruggestuurd, maar naar andere landen uitgewezen.

Literatuur[bewerken]

  • Fullen. Van Albanië naar kamp VI/C in Fullen: tekeningen en dagboeknotities van de geïnterneerde Italiaanse militair Ferruccio Francesco Frisone, door Ferruccio Francesco Frisone. Lalito, 2013. [nederlandstalig] ISBN 9789081887526
  • Gevangen in het veen. De geschiedenis van de Emslandkampen Pieter Albers Uitgeverij Friese Pers/Noordboek, druk 4 / 2009. ISBN 9789033005411
  • Dr. Judith Schuyf (redactie) Nederlanders in Neuengamme; de ervaringen van ruim 5500 Nederlanders in een Duits concentratiekamp 1940-1945 (2005) ISBN 9059940512
  • Erich Kosthort und Bernd Walter: Konzentrations- und Strafgefangenenlager im Dritten Reich, Beispiel Emsland, 3 Bde. Düsseldorf 1983
  • Kurt Buck: Auf der Suche nach den Moorsoldaten. Emslandlager 1933 - 1945 und die historischen Orte heute. Papenburg 6. Aufl. 2008
  • Giovanni R. Frisone und Deborah Smith Frisone: Von Albanien ins Stalag VI C, Zweiglager Versen und Fullen. Zeichnungen und Tagebuchaufzeichnungen des italienischen Militärinternierten Ferruccio Francesco Frisone 1943-1945, Papenburg 2009 (ISBN 978-3-926277-18-3)

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]