Lijst van koningen van Sumer

De Soemerische koningslijst is een oud-Mesopotamische literaire tekst in het Soemerisch, die een overzicht geeft van de opeenvolgende koningen en hun heersende steden in Sumer en omgeving. De tekst beschrijft per dynastie welke stad het koningschap bezat, welke koningen regeerden en hoe lang hun regering duurde. In het vroege gedeelte van de lijst worden extreem lange regeerperiodes genoemd — soms tot wel 43.200 jaar — wat wijst op een mythisch karakter.

De oudste versies dateren uit de Ur III-periode (ca. 2100 v.Chr.) en zijn vermoedelijk gebaseerd op nog oudere Akkadische bronnen. In de bekendste versie, vastgelegd op het Weld-Blundell-prisma, begint de lijst met acht mythische koningen die voor de zondvloed regeerden over vijf steden, waaronder Eridu, Bad-tibira en Shuruppak. Deze periode zou in totaal 241.200 jaar hebben beslagen. Na de zondvloed "daalde het koningschap opnieuw neer uit de hemel" en vestigde zich eerst in Kish, waarmee het meer historische deel van de lijst begint.

Opbouw en inhoud

De koningslijst kent een steeds herhaald patroon: een stad ontvangt het koningschap, er worden een of meerdere koningen genoemd met hun regeerduur, en vervolgens wordt vermeld dat de stad viel of het koningschap verloor aan een andere stad. De koningslijst volgt zo een cyclisch patroon van machtsoverdracht tussen steden zoals Kish, Uruk, Ur, Awan, Akshak, Mari en uiteindelijk Isin.

Enkele bekende figuren uit de lijst zijn:

Dumuzid (de later vergoddelijkte Tammuz), genoemd onder de mythische koningen;
Etana van Kish, "die naar de hemel steeg en alle landen verenigde";
Enmebaragesi, de eerste koning uit de lijst die ook onafhankelijk epigrafisch is bevestigd;
Gilgamesj van Uruk, bekend uit het gelijknamige epos;
Kug-Bau, een herbergierster en vermoedelijk de enige vrouwelijke heerser op de lijst.

In totaal vermeldt de lijst meer dan honderd koningen, waaronder ook Sargon van Akkad en zijn opvolgers, de heersers van de derde dynastie van Ur (Ur III) en ten slotte de koningen van Isin. Sommige versies eindigen met een samenvatting van het aantal dynastieën, koningen en hun gezamenlijke regeerduur.

Bronnen en varianten

De Soemerische koningslijst is bekend uit minstens zestien tabletten of fragmenten, grotendeels uit het zuidelijke Mesopotamië. De bekendste is het vierzijdige Weld-Blundell-prisma. Andere belangrijke versies zijn de Scheil-tablet (gevonden in Susa) en een vroege versie uit de Ur III-periode (USKL). Niet alle versies bevatten dezelfde delen: sommige missen bijvoorbeeld het zondvloedgedeelte, andere wijken af in volgorde of regeerduur. Verschillen zijn deels het gevolg van kopieerfouten, maar ook van bewuste redactionele aanpassingen om politieke doeleinden te dienen.

Functie en betrouwbaarheid

De lijst werd vermoedelijk opgesteld om de heerschappij van specifieke steden en dynastieën te legitimeren. Door het koningschap als een goddelijk gegeven te presenteren dat telkens "neerdaalt" in één stad, werd het idee versterkt van een legitieme, doorlopende machtsopvolging. Dit verklaart waarom sommige versies nadruk leggen op Kish, terwijl andere juist trachten die dominante rol te relativeren door een mythische prehistorie toe te voegen.

Hoewel de lijst vroeger als belangrijke historische bron werd beschouwd, is het huidige wetenschappelijke inzicht veel kritischer. De vroege delen van de lijst worden als grotendeels mythisch of ideologisch gezien, mede omdat slechts zeven koningen uit het pre-Sargonische deel onafhankelijk zijn bevestigd door eigentijdse inscripties. Moderne wetenschappers beschouwen de lijst vooral als politieke propaganda, die pas vanaf de Akkadische en Ur III-periode enige historische betrouwbaarheid heeft.

Toch blijft de Soemerische koningslijst belangrijk als literaire en ideologische bron. Ze biedt inzicht in hoe koningschap en geschiedenis werden voorgesteld in het Oud-Babylonische wereldbeeld, en beïnvloedde latere teksten zoals de Assyrische koningslijst en de Babyloniaca van Berossos.

Heersers volgens de Soemerische koningslijst

De vroege data zijn bij benadering en gebaseerd op beschikbare archeologische gegevens. Voor de meeste pre-Akkadische heersers is de koningslijst zelf de enige bron. Pas vanaf Lugal-zage-si en de Derde Dynastie van Uruk (die werd verslagen door Sargon van Akkad) ontstaat een beter begrip van hoe latere heersers in de chronologie van het Oude Nabije Oosten passen. Hier wordt de korte chronologie gebruikt.

Antediluviaanse heersers (voor de zondvloed)

Geen van de onderstaande predynastische antediluviaanse heersers is archeologisch of epigrafisch bevestigd als historische personen. Hoewel er geen bewijs is dat ze daadwerkelijk regeerden, zouden de Soemeriërs hen toebedacht hebben te hebben geleefd in de mythische tijd vóór de grote zondvloed.

De regeerperiodes in dit deel werden uitgedrukt in Soemerische tijdseenheden: sars (3600 jaar), ners (600 jaar) en sosses (60 jaar). Er zijn pogingen gedaan om deze grote getallen om te rekenen naar realistischer regeerperioden.

Antediluviaanse koningen volgens de Soemerische koningslijst
Koning	Bijnaam	Regeerduur	Opmerkingen
"Nadat het koningschap uit de hemel neerdaalde, was het koningschap in Eridu."
Alulim		8 sars (28.800 jaar) of 18 sars en 4 ners (67.200 jaar)	Volgens het Weld-Blundell-prisma regeerden Alulim en Alalngar samen 64.800 jaar.
Alalngar		10 sars (36.000 jaar) of 20 sars (72.000 jaar)
Toen viel Eridu en het koningschap werd overgenomen door Bad-tibira.
En-men-lu-ana		12 sars (43.200 jaar)
En-men-gal-ana		8 sars (28.800 jaar)
Dumuzid	"de herder"	10 sars (36.000 jaar)	Later vergoddelijkte figuur, echtgenoot van de godin Inanna.
Toen viel Bad-tibira en het koningschap werd overgenomen door Larag.
En-sipad-zid-ana		8 sars (28.800 jaar)
Toen viel Larag en het koningschap werd overgenomen door Zimbir.
En-men-dur-ana		5 sars en 5 ners (21.000 jaar)	Emmeduranki was geleerd in waarzeggerij en goddelijke geheimen.
Toen viel Zimbir en het koningschap werd overgenomen door Shuruppag.
Ubara-Tutu		5 sars en 1 ner (18.600 jaar)	Vader van Utnapishtim in het Gilgamesj-epos.
Toen spoelde de zondvloed over het land.

Eerste dynastie van Kish (ca. 2900–2550 v.Chr.)

Nadat de zondvloed het land had overspoeld en het koningschap uit de hemel was neergedaald, was het koningschap in Kish.

Heerser	Epithet / Bijnaam	Duur van de regeerperiode	Geschatte data	Periode / Opmerkingen
Jushur	—	1.200 jaar	29e eeuw v.Chr.	Historiciteit onzeker; namen vóór Etana zijn niet archeologisch bevestigd.
Kullassina-bel	—	960 jaar	29e eeuw v.Chr.	Akkadisch voor "Heer van alle vrouwen" of "Allen waren heer".
Nangishlishma	—	670 jaar	29e eeuw v.Chr.
En-tarah-ana	—	420 jaar, 3 maanden en 3½ dag	29e eeuw v.Chr.	Exactheid van duur is opmerkelijk maar onverklaard.
Babum	—	300 jaar	29e eeuw v.Chr.	Babum betekent "poort" in het Akkadisch.
Puannum	—	840 jaar	29e eeuw v.Chr.
Kalibum	—	960 jaar	29e eeuw v.Chr.	Akkadisch voor "hond", symbool voor nederigheid.
Kalumum	—	840 jaar	29e eeuw v.Chr.	Akkadisch voor "lam".
Zuqaqip	—	900 jaar	29e eeuw v.Chr.	Akkadisch voor "schorpioen".
Atab (of A-ba)	—	600 jaar	29e eeuw v.Chr.
Mashda	Zoon van Atab	840 jaar	29e eeuw v.Chr.	Akkadisch voor "gazelle".
Arwium	Zoon van Mashda	720 jaar	29e eeuw v.Chr.	Akkadisch voor "mannelijke gazelle".
Etana	"De herder, die naar de hemel opsteeg en alle vreemde landen verenigde"	1.500 jaar	29e eeuw v.Chr.	Bekend uit het Etana-epos.
Balih	Zoon van Etana	400 jaar	29e eeuw v.Chr.
En-me-nuna	—	660 jaar	28e eeuw v.Chr.
Melem-Kish	Zoon van En-me-nuna	900 jaar	28e eeuw v.Chr.
Barsal-nuna	(Zoon van En-me-nuna)*	1.200 jaar	28e eeuw v.Chr.	Mogelijk Soemerisch voor "Schaap van de prins".
Zamug	Zoon van Barsal-nuna	140 jaar	28e eeuw v.Chr.
Tizqar	Zoon van Zamug	305 jaar	27e eeuw v.Chr.
Ilku	—	900 jaar	27e eeuw v.Chr.
Iltasadum	—	1.200 jaar	27e eeuw v.Chr.
Enmebaragesi	"Die het land Elam onderwierp"	900 jaar	27e eeuw v.Chr.	Eerste koning van wie het bestaan archeologisch is aangetoond.
Aga van Kish	Zoon van Enmebaragesi	625 jaar	27e eeuw v.Chr.	Bekend uit het Gilgamesh-epos als tegenstander van Gilgamesh.
Mesilim	—	onbekend	26e eeuw v.Chr.	Niet op de Sumerische Koningslijst, maar wel archeologisch bevestigd via inscripties en diplomatieke teksten.
Toen werd Kish verslagen en werd het koningschap overgedragen aan E-anna.

Eerste heersers van Uruk
Heerser	Epithet / Bijnaam	Duur van de regering	Geschatte periode	Opmerkingen
Mesh-ki-ang-gasher	"zoon van Utu"	324 jaar	Late Uruk-periode	Historiciteit wordt betwijfeld; waarschijnlijk toegevoegd tijdens de Ur III-periode.
"Mesh-ki-ang-gasher betrad de zee en verdween."
Enmerkar	"zoon van Mesh-ki-ang-gasher, koning van Unug, die Unug (Uruk) bouwde"	420 jaar	Late Uruk-periode
Lugalbanda	"de herder"	1.200 jaar	Late Uruk-periode	Historiciteit is onzeker onder wetenschappers.
Dumuzid de Visser	"de visser wiens stad Kuara was. Hij werd gevangen door de enkele hand van Enmebaragesi"	100 jaar	Jemdet Nasr-periode	Historiciteit wordt betwijfeld; mogelijk toegevoegd in de Ur III-periode.
Gilgamesj	"wiens vader een geest (?) was, heer van Kulaba"	126 jaar	Vroeg-Dynastische I-periode	Volgens het epos Gilgamesj en Aga tijdgenoot van Aga van Kish.
Ur-Nungal	"zoon van Gilgamesj"	30 jaar
Udul-kalama	"zoon van Ur-Nungal"	15 jaar
La-ba'shum		9 jaar
En-nun-tarah-ana		8 jaar
Mesh-he	"de smid"	36 jaar
Melem-ana		6 jaar
Lugal-kitun		36 jaar
Toen werd Unug verslagen en ging het koningschap naar Urim (Ur).

Eerste dynastie van Ur

Heerser	Epithet / Bijnaam	Duur van de regeerperiode	Geschatte periode (ruw)	Opmerkingen
Meskalamdug	–	onbekend	ca. 27e eeuw v.Chr.	Niet op de koningslijst, bekend uit grafvondsten in Ur (koninklijk graf PG 755).
Akalamdug	–	onbekend	ca. 27e eeuw v.Chr.	Niet op de koningslijst, bekend via koninklijk zegel.
Mes‑Ane‑pada	–	80 jaar	ca. 27e eeuw v.Chr.	Vermoedelijk zoon van Meskalamdug; historisch bevestigd via inscripties en zegels.
A‑Anne‑pada*	"zoon van Mes‑Ane‑pada"	onbekend	ca. 26e eeuw v.Chr.	Niet op de koningslijst, maar bekend via tempelinscripties (Nanna-tempel in Ur).
Mesh‑ki‑ang‑Nanna	–	36 jaar	—	Genoemd als opvolger; naam betekent mogelijk "zoon van Mes-Ane-pada".
Elulu	–	25 jaar	—	Archeologisch bevestigd via een inscriptie in Eridu.
Balulu	–	36 jaar	—	Laatste koning van deze dynastie volgens de Sumerische koningslijst.
Puabi	–	onbekend	ca. 26e eeuw v.Chr.	Niet op de koningslijst; koningin of hogepriesteres, bekend via rijk graf (PG 800).
Toen werd Ur verslagen en ging het koningschap naar Awan.

Dynastie Uruk II 2462-2346 v.Chr.

Enshakushanna 2462-2402 v.Chr.
Lugalkinishe-dudu 2402-2376 v.Chr.
Lugalkinishe-si 2376-2346 v.Chr.

Dynastie Lagash I 2550-2342 v.Chr.

Lugal Shuggur 2550 v.Chr.
Gursar 25xx v.Chr.
Gunidu 25xx v.Chr.
Ur-Nina van Ur-Nause 2494-2465 v.Chr.
Akur-Gal 2464-2455 v.Chr.
Eannatum 2454-2425 v.Chr.
Enannatum I 2424-2405 v.Chr.
Entemena 2404-2375 v.Chr.
Enannatum II 2374-2365 v.Chr.
Enentarzi 2364-2359 v.Chr.
Lugalanda 2358-2352 v.Chr.
Urkagina of Uru-inimgina 2352-2342 v.Chr.

Dynastie Umma tot 2321 v.Chr.

Ush 24xx
Enakale 24xx
Urluma 2400 v.Chr.
Ila 23xx
Gishakidu 23xx
Wawa van Bubu 23xx
Lugalzagizzi 2346-2321 v.Chr.

Dynastie Ur II 2393-2277 v.Chr.

Lugalkinishe-dudu 2393-2376 v.Chr.
Lugalkinishe-si 2376-2346 v.Chr.
Lugalure 2346-2312 v.Chr.
Kakug 2312-2277 v.Chr.

Dynastie Hamazi 2540-2534 v.Chr.

Hatanish 2540-2534 v.Chr.

Dynastie Awwan 2510-2453 v.Chr.

Dynastie Adab I 2490-2400 v.Chr.

Lugalannemundu 2490-2400 v.Chr.

Dynastie Mari 2470-2327 v.Chr.

Dynastie Aksjak I 2465-2365 v.Chr.

Dynastie Uruk III 2296 – 2271 v.Chr.

Lugal-zage-si beweerde Urukagina van Lagash overmeesterd te hebben, evenals Kish en andere Sumerische stadstaten, en zodoende een verenigd koninkrijk te vormen. Hij werd op zijn beurt verslagen door Sargon van Akkad.

Semitische tijd

Dynastie Akkad 2335-2254 v.Chr.

De Guti-overheersing 2212-2120 v.Chr.

Dynastie van het Zagrosgebergte

Eridupizir 2212-2205 v.Chr.
Imta 2205-2202 v.Chr.
Inkisus 2202-2196 v.Chr.
Sarlagab 2196-2190 v.Chr.
Sulme 2190-2184 v.Chr.
Elulumesh 2184-2178 v.Chr.
Inimabakes 2178-2173 v.Chr.
Igesaus 2173-2167 v.Chr.
Iarlagab 2167-2152 v.Chr.
Ibate 2152-2149 v.Chr.
Iarlagab 2148-2145 v.Chr.
Kurum 2145 v.Chr.
Habil-kin 2144-2141 v.Chr.
Laerabum 2141-2139 v.Chr.
Irarum 2139-2137 v.Chr.
Ibranum 2137 v.Chr.
Hablum 2137-2135 v.Chr.
Puzur-Sin, 2135-2128 v.Chr.
Iarlaganda 2128-2121 v.Chr.
Sihum 2121-2114 v.Chr.
Tiriqa 2114 v.Chr.

Nieuw-Sumer 2230-2000 v.Chr.

Dynastie Lagash II 2152-2110 v.Chr.

Dynastie Uruk IV 2144-2107 v.Chr.

Ur-nigin 2144-2137 v.Chr.
Ur-gigir 2137-2131 v.Chr.
Kudda 2131-2125 v.Chr.
Puzurli 2125-2120 v.Chr.
Ur-Utu 2120-2114 v.Chr.
Urukhegal 2114-2107 v.Chr.
Lugal Zigissi
Lugal Ki

Dynastie Ur III 2112-2000 v.Chr.

Verval: de tijd van Larsa en Isin

Dynastie Isin (Amorieten) 2017-1794 v.Chr.

Dynastie Larsa 2025-1763 v.Chr.

Naplanum 2025-2005 v.Chr.
Emisum 2004-1977 v.Chr.
Samium 1976-1942 v.Chr.
Zabaya 1941-1933 v.Chr.
Gungunum (Chedormanchundi) 1932-1906 v.Chr.
Abisare 1905-1895 v.Chr.
Sumuel (Chedorlamur) 1894-1866 v.Chr.
Nuradad 1865-1850 v.Chr.
Siniddinam 1849-1843 v.Chr.
Siniribam 1842-1841 v.Chr.
Siniqisham 1840-1836 v.Chr.
Ṣillī-Adad 1835 v.Chr.
Chedormabug
Warad-Sin 1834-1823 v.Chr.
Rim-Sin 1822-1763 v.Chr.

Babylonische tijd vanaf 1763 v.Chr.

Hammurabi 1792-1750 v.Chr.

In 1763 verslaat Hammurabi de laatste koning van Larsa (Rim-Sin). Hiermee komt voorgoed een eind aan Sumer.

Zie ook

Bronnen, noten en/of referenties

↑ ^a ^b de Boer, Rients. (2021,). "Studies on the Old Babylonian Kings of Isin and Their Dynasties with an Updated List of Isin Year Names". Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie, 111, (1,): 5-27.. DOI:10.1515/za-2021-0003.

[Rients-1] Boer, Rients. (2021,). "Studies on the Old Babylonian Kings of Isin and Their Dynasties with an Updated List of Isin Year Names". Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie, 111, (1,): 5-27.. DOI:10.1515/za-2021-0003.

[1]