Martien Willem van de Waal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bronzen Kruis 1941

Martien Willem van de Waal (Bussum, 3 augustus 1918Kamp Sandbostel (Neuengamme, Duitsland), 24 april 1945) was een Nederlandse verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Martien van de Waal werd samen met Wijnandus Antonius Maria Visser (1916-2005), in de nacht van 7 op 8 mei 1944 in de omgeving van Gorinchem boven Zuid-Holland geparachuteerd. Hij werkte in de functie van radiotelegrafist voor het Bureau Inlichtingen (BI). Martien van de Waal werd op 9 mei 1944 door de Sicherheitsdienst (SD) gearresteerd. Hij kwam op 27 april 1945 in het Kamp Sandbostel in Neuengamme, in Duitsland, om het leven.

Engelandvaarder[bewerken]

Martien van de Waal werd in Londen opgeleid tot agent van het Bureau Inlichtingen (BI). Het BI werkte nauw samen met de Engelse Secret Intelligence Service (SIS). Na zijn opleiding tot radiotelegrafist was hij gereed om boven bezet Nederland te worden geparachuteerd

Terug naar Nederland[bewerken]

Op het vliegveld van de Royal Airforce in Engeland stonden op de avond van 7 mei 1944 twee vliegtuigen gereed om agenten van het BI boven bezet Nederland af te werpen. Het ene vliegtuig vloog met Jan de Bloois (1916-1944) naar Rijsbergen bij Breda. De Bloois was bestemd voor de Zendgroep BI-Radiodienst. In het andere vliegtuig zaten de agenten Van de Waal en Visser. In de nacht van 7 op 8 mei 1944 werd Martien van de Waal samen met de agent Tony Visser in de omgeving van Gorinchem, boven Zuid-Holland geparachuteerd. Visser ging als radiotelegrafist samenwerken met de spionagegroep Albrecht. De plaats van tewerkstelling van Martien van de Waal was Eindhoven.

Plaats van tewerkstelling[bewerken]

Martien van de Waal en Visser kenden elkaar nauwelijks. Kort voordat ze in het vliegtuig stapten hadden ze voor het eerst met elkaar kennisgemaakt. Samen bereikten ze hun eerste aanloopadres. Het was bij een boerderij in de Peursummerpolder, in de naaste omgeving van het pinpoint waarboven de agenten waren geparachuteerd. Hun contactpersoon was een veehouder. Zijn schuilnaam was Piet. Na een nacht in het hooi te hebben geslapen fietste Visser de andere dag naar zijn onderduikadres, aan de Bergsche Maas, in Dussen. In Dussen had hij een ontmoeting met zijn contactpersoon van de spionagegroep Albrecht. Van de Waal reisde met de trein van Gorinchem naar Eindhoven. Het zou de laatste keer zijn dat Visser en Van de Waal elkaar zouden ontmoeten.

Opdracht[bewerken]

Martien van de Waal had de opdracht om met een geldbedrag van vijftigduizend gulden naar Eindhoven te reizen. Het geldbedrag was in kleine coupures. In Eindhoven moest hij contact zoeken met M.F.Elkerbout. Elkerbout was afdelingschef op de afdeling Voorcalculatie bij het Philips-concern, de huidige Koninklijke Philips Electronics N.V.. Hij was een naaste medewerker van Theo Tromp (1903-1984) en hij werkte in het Nederlands verzet nauw samen met de agent Willem Jan Hubertus Schreinemachers (1910-1987) van de Zendgroep Barbara. De schuilnaam die Van de Waal gebruikte was; G.J.Wanninkhof. Tijdens zijn radiocontacten met het BI maakte Van de Waal gebruik van de codenamen; Albert, Antonio en Anton van Dijk.

In Eindhoven zou Van de Waal nauw samen gaan werken met de agenten Willem Jan Hubertus Schreinemachers en Marinus Verhage (1924). Beide agenten werkten ten behoeve van de Zendgroep Barbara. Verhage was radiotelegrafist/codist en microfilm fotograaf. Hij verzorgde het radiocontact tussen de Radiodienst van de Raad van Verzet en het BI en de Nederlandse regering in Londen. Verhage maakte microfoto’s van de documenten en van militaire en economische inlichtingen die door de medewerkers van de “Groep Harry” en de “Geheime Dienst Nederland” werden aangeleverd. Schreinemachers bracht het fotomaterieel via de kloosterroute van pater Lodewijk Bleys naar Zwitserland. In een later stadium bracht hij het materiaal via Zweden naar Londen.

Arrestatie[bewerken]

Martien van de Waal zou zijn bestemming niet bereiken. In de trein naar Eindhoven werd hij bij een persoonscontrole wegens het in het bezit hebben van een opzichtig vervalst persoonsbewijs aangehouden. Hij werd overgeleverd aan de Sicherheitsdienst (SD). De Duitsers vonden op hem het bedrag van vijftigduizend gulden, in kleine coupures. Hij kon het bedrag niet verantwoorden en dat maakte hem verdacht.

De tragiek van deze arrestatie was dat die voorkomen had kunnen worden. Bij zijn vertrek van het station in Gorinchem had de contactpersoon die de agenten op het eerste aanloopadres had opgevangen, de veehouder “Piet”, aan Van de Waal voorgesteld om hem naar Eindhoven te begeleiden en het grote geldbedrag bij hem in zijn portefeuille te steken. Bij een eventuele controle kon “Piet” verklaren dat hij veehandelaar was en dat hij zodoende over grote bedragen in contant geld moest kunnen beschikken. Van de Waal had het aanbod van “Piet” geweigerd met alle gevolgen van dien.

Martien van de Waal was een van de weinige agenten die een echtgenote en kinderen in Nederland had. Hij had zijn in verwachting verkerende vrouw in Nederland moeten achtergelaten. Toen hij via Marseille en Noord-Afrika naar Engeland was gereisd, kreeg hij in Londen vanuit Nederland het bericht van de blijde tijding, dat het kind was geboren. Na zijn arrestatie werd Van de Waal naar een concentratiekamp in Duitsland overgebracht. Op 27 april 1945 kwam Martien van de Waal in het Kamp Sandbostel in Neuengamme, in Duitsland om het leven.

Onderscheidingen[bewerken]

  • Het Bronzen Kruis, KB nr.33 van 2 mei 1953 (postuum toegekend).

Bronnen[bewerken]

  • Lou de Jong, “Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog”.
  • dr.Jan Marginus Somer, “Zij sprongen in de nacht”, De Nederlandse Inlichtingendienst te Londen in de jaren 1943 –1945, uitgeverij van Gorcum & Comp. N.V. (G.A. Hak & drs. H.J. Prakke), Assen – MCML, mei 1950.
  • Frank Visser, “De Bezetter Bespied”, De Nederlandse Geheime Inlichtingendienst in de Tweede Wereldoorlog, uitgeverij Thieme – Zutphen, oktober 1983.

Externe links[bewerken]