Mondkapje

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Een chirurgisch mondmasker
FFP2-mondkapje. (FFP = Filtering Face Piece.) Russisch merk en type Julija-210
Een Japanner draagt een chirurgisch mondmasker

Een mondkapje of mondmasker is een textiel mondneusmasker dat functioneert als een spat- of luchtfilter. Het materiaal kan een non-woventextiel van cellulose- of synthetische vezel zijn of een katoenen stoflap. Het mondkapje kan voor eenmalig gebruik of te reinigen zijn.[1] In geval van schaarste worden mondkapjes bedoeld voor eenmalig gebruik soms meerdere malen gebruikt, al of niet met tussentijdse reiniging, indien mogelijk.

Mondkapjes zijn er in verschillende kwaliteiten en soorten afhankelijk van het gebruiksdoel en comfort. In de zorg en industrie zijn bij bepaalde handelingen gecertificeerde typen verplicht. Er zijn normen voor chirurgische mondmaskers en ademhalingsbeschermingsmaskers zoals de Europese FFP en Amerikaanse N95-norm. Er worden "mondkapjes bedoeld voor de zorg", en "niet-medische mondkapjes" (ook "mondkapjes voor civiel gebruik" genoemd) onderscheiden. Deze laatste worden wel voorgeschreven voor burgers om de coronapandemie te helpen indammen, bijvoorbeeld het verplichte mondkapje in het openbaar vervoer in Nederland per 1 juni 2020.

Medische mondkapjes[bewerken | brontekst bewerken]

In de medische zorg worden chirurgische mondmaskers en ademhalingsbeschermingsmaskers gebruikt. Beide hebben een ander doel. Chirurgische mondmaskers worden onder meer tijdens chirurgische ingrepen gebruikt. Het masker beschermt de patiënt tegen micro-organismen afkomstig van de zorgverlener, en omgekeerd de zorgverlener tegen vloeistofspatten zoals bloed afkomstig van de patiënt. Deze mondmaskers van cellulose worden niet sluitend tegen het gezicht gedragen, maar zijn aan de zijkant open en beschermen de drager daardoor niet tegen de aerogene overdracht van virussen.[2]

Een ademhalingsbeschermingsmasker dient ter bescherming van het ademhalingsstelsel (de respiratoire orgaanstructuren, zoals de trachea, bronchiën en alveoli). In Nederland adviseert het RIVM ademhalingsbeschermingsmaskers voor medisch personeel.[3] Mensen die werken met (mogelijk) besmette mensen gebruiken (zo mogelijk) FFP2-maskers. Ademhalingsbeschermingsmaskers helpen alleen als ze op de juiste manier gebruikt worden: ze moeten langs de randen goed sluiten tegen het gelaat om luchtlekkage te voorkomen. Na gebruik moeten ze veilig weggegooid worden waarbij de handen alleen het elastiek mogen raken. Na dragen moeten handen gewassen worden met zeep of handalcohol. In de zorg moeten de mondkapjes gebruikt worden in combinatie met handschoenen, veiligheidsbril, schort en soms overalls.

In de Europese Unie geldt de standaard EN 149 FFP voor ademhalingsbeschermingsmaskers. In de Verenigde Staten geldt de standaard NIOSH N95. Medische mondkapjes worden in verschillende maten geproduceerd en in verschillende pasvormen. Zo zijn speciale versies voor brildragers en baarddragers. Te onderscheiden vormen zijn het cupmodel, vleugelmodel, vogel-/eendenbekvorm, plooivormig model en de platte vouw.[4]

Niet-medische mondkapjes[bewerken | brontekst bewerken]

De niet-medische mondkapjes, zoals deze zeer veel worden gedragen, verschillen op het oog niet van de medische (chirurgische) mandkapjes.
Zelfmaakmondkapje van stof

Tijdens de coronapandemie in 2020 werden er, deels verplicht, door het algemene publiek veel niet-medische mondkapjes gedragen. Niet-medische mondkapjes zijn in verschillende landen met een verbod op gezichtsbedekkende kleding (waaronder Nederland) uitgezonderd van het verbod om medische reden.[5]

Er zijn ook mondkapjes met een lage filterwaarde die bedoeld zijn als stofmasker om te voorkomen dat de drager te veel stof binnenkrijgt in een stoffige omgeving. De kwaliteit van het stofmasker bepaalt in hoeverre ook fijnstof, roetdeeltjes of pollen gefilterd worden.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Gezin met mondkapjes in 1918 tijdens de Spaanse griep
Medisch militair personeel met mondkapjes in 1918
Politie in 1918 met mondkapjes

Mondkapjes zijn grootschalig ingezet bij de bevolking tijdens de Spaanse griep in 1918. Eind 19e eeuw ontstonden de eerste aanbevelingen om ze te gebruiken als bescherming. In 1878 beval in een wetenschappelijk artikel de New Yorkse wetenschapper A.J. Jessup om katoenen mondkapjes te gebruiken bij epidemieën, maar werd destijds niet in praktijk gebracht.[6] De inzet van gezichtsbedekking hield samen met de wetenschappelijke stand van dat moment.

Eerder werd er tijdens pestepidemieën door pestmeesters gewerkt met vogelmaskers. Die maskers bevatten geurstoffen tegen de veronderstelde ziekteveroorzaker slechte lucht.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]