Opaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Opaal
Edelopal. Australien...2H1A7068OB.jpg
Mineraal
Chemische formule SiO2·nH2O
Kleur Wit, geel, rood, bruin of blauw
Streepkleur Wit
Hardheid 5,5 - 6
Gemiddelde dichtheid 2,09 kg/dm3
Glans Dof
Opaciteit Doorzichtig, doorschijnend tot opaak
Breuk Schelpvormig
Splijting Geen
Kristaloptiek
Brekingsindices 1,37 tot 1,52
Dubbele breking Geen
Fluorescentie Alle kleurschakeringen
Overige eigenschappen
Veredeling Impregneren met verschillende kleuroplossingen
Bijzondere kenmerken Opaliseren, kattenoogeffect
Lijst van mineralen
Portaal  Portaalicoon   Aardwetenschappen

Het mineraloïde opaal is een amorfe variëteit van kwarts, SiO2·nH2O, gehydrateerd siliciumdioxide met een waterpercentage van soms wel 20%. Opaal kan kleurloos zijn, wit, melkachtig blauw, grijs, rood, geel, groen, bruin en zwart. Vaak kunnen veel van deze kleuren meteen worden gezien, veroorzaakt door interferentie van licht dat door minieme, regelmatig gerangschikte openingen binnen de microstructuur van het opaal gaat, bekend als het rooster van Bragg. Deze openingen worden gevuld met secundair kiezelzuur en vormen dunne lamellen binnen het opaal tijdens verharding. De term opalescentie wordt gebruikt om dit unieke fenomeen te beschrijven, hoewel kleurenspel een betere term zou zijn.

Het opaal is een van de mineralen die fossielen vormen of kunnen vervangen. De resulterende fossielen worden gespaard door verzamelaars. "Opaal" is afgeleid van het Oud-Indische woord úpala', dat edelsteen betekent. Men maakt onderscheid tussen de glinsterende edelopalen, de geelrode vuuropalen en de gewone opalen. Hun fysische eigenschappen vertonen belangrijke verschillen.

Het opaal is de officiële edelsteen van Zuid-Australië.

Een armband met een opaal

Geschiedenis[bewerken]

Opaal wordt al sinds de oudheid als edelsteen bewerkt. Aanvankelijk werd het gebruikt voor de vervaardiging van primitieve werktuigen, later voor siervoorwerpen. Opaal werd al gebruikt voor de Assyriërs, Babyloniërs en Romeinen. Edelopaal behoort tot de geheimzinnigste stenen. Traditioneel gold het als een steen die ongeluk brengt, vooral voor mensen die de steen niet goed reinigden, De edelopaal die Plinius heeft beschreven is afkomstig uit de afzettingen van Dubník in Slowakije, die in die tijd al werden ontgonnen. Men schreef deze steen magische krachten toe. Hij hielp tegen melancholie, kalmeerde de zenuwen, genas het hart, beschermde tegen zorgen, herstelde het gezichtsvermogen en gaf de ogen opnieuw glans.

Naast natuurlijk voorkomend opaal, wordt opaal op allerlei verschillende manieren vervaardigd, experimenteel en commercieel. Het resulterende materiaal is te onderscheiden van natuurlijk opaal door zijn regelmatigheid; onder vergroting worden de flarden van kleur gezien in een „hagedishuid“ of „kippegaas“ patroon zijn gerangschikt. Synthetische opalen worden verder onderscheiden van natuurlijk opaal door het gebrek van de eerstgenoemde aan fosforescentie onder UV-licht. Tevens zijn synthetische opalen over het algemeen lager in dichtheid en zijn vaak hoogst poreus; sommige kunnen zelfs aan de tong plakken.

Twee opmerkelijke producenten van synthetisch opaal zijn de bedrijven Kyocera en Inamori in Japan. De meeste zogenaamde synthetische opalen worden echter correcter imitaties genoemd, aangezien ze substanties (bv. plasticstabilisatoren) bevatten die niet in natuurlijk opaal worden gevonden. De Gilson-opalen, die vaak in uitstekende juwelen worden gezien, zijn eigenlijk imitaties, bestaande uit gelamineerd glas met gestrooide beetjes folie.

Ontstaan[bewerken]

Vulkanieten, verweringszones, sedimenten.

Bewerking[bewerken]

Facetslijpsel, cabochons, doubletten, tripletten, kleine en middelgrote gesneden stenen.

Vergelijkbare mineralen[bewerken]

Agaat, hyacint, onyx, chrysopraas, howliet.

Aanbeveling[bewerken]

Opaal is bros en reageert gevoelig op grote temperatuurschommelingen. Reinigen met zeepwater, nooit ultrasoon geluid of stoom gebruiken: het springt stuk door de warmte.

Edelopaal[bewerken]

  • Witte opaal : Een edelopaal met witte of lichtgetinte grondkleur en een bont kleurenspel.
  • Zwarte opaal : Een edelopaal met donkergrijze, donkerblauwe, donkergroene of grijszwarte grondkleur. Pikzwart is zeldzaam, en zwarte opalen zijn exclusiever dan witte opalen.
  • Opaalmatrix : Een bandachtige vergroeiing of schubachtige ingroeiing van edelopaal met of in het moedergesteente.
  • Boulderopaal : Edelopaal met de donkerste ondergrond, kleurenspel en hoge vastheid. Komt voor als steengruis, waar opaal holle ruimten opvult.
  • Harlekijnopaal : Doorzichtig tot doorschijnend edelopaal met opvallende segmentachtige kleureffecten. Behoort tot de meest geliefde opalen.
  • Jellyopaal : Blauwachtig groen edelopaal met beperkt kleurenspel.
  • Chrystalopaal : Slechts weinig rode reflecties op kleurloze, glazen ondergrond.
  • Girasol : Bijna kleurloos, doorzichtig edelopaal met blauwachtige lichtschijn.

Vuuropaal[bewerken]

Vuuropaal

Vuuropaal genoemd naar de oranje kleur, vertoont meestal geen opaliseren; dit komt zelden voor en is meestal melkachtig troebel. De beste kwaliteiten zijn helder doorzichtig en worden gefacetteerd. Ze zijn gevoelig voor elke vorm van druk.

Gewone opaal[bewerken]

  • Agaatopaal : Agaat met lichte en donkere opaallagen.
  • Houtopaal : Geel- of bruinachtig opaal als versteend hout.
  • Angel skin-opaal : Misleidende benaming voor de opaalachtige palygorskiet, een ondoorzichtige, witachtige tot rozekleurige silicaatmineraal.
  • Honingopaal : Honinggeel, doorschijnend opaal.
  • Hyaliet : Kleurloos glashelder opaal met sterke glans.
  • Hydrofaan : Een door waterverlies troebel geworden melkopaal; door opname van water wordt het doorschijnend en opaliserend.
  • Cascholong : Porseleinachtig, melkwit opaal met grijze, geelachtige en roodachtige kleuren en parelmoerglans.
  • Melkopaal : Doorschijnend witachtig, vaak met roodachtige waas.
  • Porceleinopaal : Wit, ondoorzichtig melkopaal.
  • Mosopaal : Melkopaal met donkere dendrieten.
  • Prasopaal : Appelgroen opaal, vervanging voor chrysopraas.
  • Wasopaal : Geelbruin opaal met wasachtige glans.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]