Oude Toren (Warmond)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Oude Toren
Oude Toren Warmond
Land Vlag van Nederland Nederland
Plaats Warmond
Denominatie Rooms-katholiek
Gewijd aan Mattias
Gebouwd in 11e eeuw
Gesloopt in 1573
Begraafplaats Aanwezig
Architectuur
Bouwmateriaal Baksteen en kloostermoppen
Afbeeldingen
Zicht op de oude toren en de ruïne vanuit de ingang van het kerkhof.
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Oude Toren (ook: de Oude Kerk) is een voormalig katholieke kerk en ruïne in het Zuid-Hollandse dorp Warmond.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Deze kerk wordt voor het eerst vermeld kort vóór 1049. Waarschijnlijk is de kerk in de 12e eeuw in tufsteen herbouwd. Dit tufsteen is in latere bouwfasen van de kerk hergebruikt in speklagen.

De huidige ruïne ontstond tijdens het Beleg van Leiden (1573). De Leidenaren brandden de oude kerk en de daarnaast gelegen twee kloosters af. Ze waren bang dat de Spanjaarden er hun intrek zouden nemen om zo de stad Leiden te kunnen belegeren.[1] In 1579 liet de heer van Warmond het koor der kerk weer herstellen en gaf het aan de protestanten in gebruik. Het eigendom van de kerk bleef bij de heren en vrouwen van Warmond, al bleven zij zelf trouw aan de Rooms-Katholieke Kerk.

Vanaf 1410 stond naast de kerk het klooster St. Ursula of de 11000 Maagden. Dit klooster was via een onderaardse gang (eigenlijk een half ingegraven overdekte galerij) met de kerk verbonden. Een deel van deze ondergrondse gang is bij een opgraving in 1965 teruggevonden.

In de huidige vorm dateert de toren zelf waarschijnlijk uit de 15e eeuw. Duidelijk is te zien dat de kerk om de toren heen is gebouwd, zodat kan worden aangenomen dat de toren flink wat ouder is dan de kerkrestanten. Ook de enorme kloostermoppen die aan de voet van de toren in het metselwerk te vinden zijn wijzen op de hoge ouderdom van de toren, net als de stukken hergebruikt tufsteen in de torenvoet.

Nadat in 1874 de nieuwe Hervormde Kerk aan de Herenweg in gebruik werd genomen, bleef de toren eigendom van de Hervormde Gemeente en werd de herstelde koor afgebroken (feitelijk teruggebracht naar de situatie van 1573). In 1968 werd de toren voor het symbolische bedrag van 1 gulden aan de (voormalige) gemeente Warmond verkocht. De laatste restauratie vond plaats in 1975.

Kerkhof[bewerken | brontekst bewerken]

Rondom de Oude Toren en de ruïne bevindt zich een begraafplaats, die al in 1359 wordt vermeld. De begraafplaats is eigendom van de Protestantse Gemeente Warmond.

Naast algemene en particuliere graven beschikt het kerkhof ook over een aantal grafkelders. In een van die crypten liggen de stoffelijke resten van diverse bisschoppen die in de zeventiende en achttiende eeuw werden bijgezet. De bisschoppen waren de belangrijkste personen betrokken bij het zogenaamde Schisma van Utrecht, zijnde de scheuring tussen de Rooms-Katholieken en de Oud Katholieken. In de grafkelder zijn in ieder geval 20 geestelijken bijgezet. In 1938 werd de pastoor van de Oude Katholieke Kerk in Leiden als laatste in deze grafkelder van de Oud Katholieken bijgezet. Hij had zich enorm ingespannen om deze belangrijke grafkelder te behouden.

Verder bevinden zich in het koor een aantal opmerkelijke graven, zoals het graf van de heer van Warmond, Jacob (XIV) van der Woude uit ongeveer 1395. Het is onzeker of deze Jacob XIV wel in dit graf begraven ligt. Mogelijk was het graf van Jacob XIII van den Woude die omstreeks 1344 is overleden. Nadat deze grafsteen door de brand van 1573 was aangetast, is die begin 17e eeuw vervangen.

Graf van de 14e-eeuwse ridder en heer van Warmond Jacob van den Woude.

Toegankelijkheid[bewerken | brontekst bewerken]

Graf van Nicolaas van Mathenesse, kasteelheer van Lockhorst

De begraafplaats is openbaar toegankelijk. Na zonsondergang wordt bezoek op het kerkhof niet gewaardeerd. De grafkelders en ondergrondse gang onder de kerk zijn niet toegankelijk voor publiek. De adellijke en historische graven bevinden zich in de ruïne. Ook deze zijn vrij toegankelijk voor iedere bezoeker. Slechts een aantal graven zijn van edelen, de rest betreft particuliere (familie)graven.

Bewerkt door Anja Schrage, voormalig voorzitter Historisch Genootschap Warmelda te Warmond.

Voor de grafkelder van de Oud Katholieken zie onder meer Fred Smit, De grafkelder der Oud Katholieke Kerk te Warmond, blz. 272-379 in Uit Leidse bron geleverd, studies over Leiden en de Leidenaren in het verleden, aangeboden aan drs. B.N. Leverland bij zijn afscheid als adjunct-archivaris van het Leidse Gemeentearchief (thans Erfgoed Leiden en Omstreken ELO), Leiden, 1989.

Voor de graven van de Heren en Vrouwen van Warmond zie: Drs. M. Fannee, Heren van Warmond en Woude 985-1503, uitgave Historisch Genootschap Warmelda, 2017, blz. 108 en 109.