Pervers effect

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een pervers effect is een economische term die een effect van beleid beschrijft dat niet de bedoeling van de beleidsmakers was en daar soms zelfs precies tegenin druist. Een pervers effect is een voorbeeld van een onbedoeld gevolg. De term werd waarschijnlijk voor het eerst gebruikt door Edgar Allan Poe in het verhaal "The Imp of the Perverse". Overigens kan dit ook in andere sectoren dan de economie spelen. In meer alledaagse termen zegt men dat een beleid averechts werkt.

Voorbeelden van perverse effecten zijn:

  • De Franse koloniale heersers van Hanoi loofden een beloning uit voor iedere dode rat om het rattenprobleem aan te pakken. De bewoners gingen echter ratten fokken in plaats van vangen om het geld binnen te halen, waardoor het rattenprobleem verergerde.
  • Veel regimes hanteren een zero-tolerancepolitiek jegens (vermeende) burgerlijke ongehoorzaamheid of rebellie, en reageren bij het minste of geringste met harde hand. Dit kan echter zoveel antipathie opleveren dat de bevolking zich massaal van de regering afkeert. Sommige bevrijdingsbewegingen provoceerden om die reden de regimes waartegen ze streden zelfs opzettelijk.
  • Een te kwistig gebruik van antibiotica waarbij de kuur niet wordt afgemaakt kan leiden tot het ontstaan van (multi-)resistente bacteriën.
  • Wanneer een vaccinatieprogramma niet voldoende wordt doorgevoerd, zal het de verspreiding van de ziekte slechts vertragen. Wanneer het een kinderziekte betreft, zal dit betekenen dat mensen de ziekte op een latere leeftijd kunnen krijgen, met grotere risico's op complicaties.
  • Wanneer een ziektekostenverzekering wel de ziekenhuiskosten maar niet de preventiekosten vergoedt, kan dit ertoe leiden dat de mensen nou juist ongezonder gaan leven. Immers, preventie kost geld en als je in het ziekenhuis komt wordt dit toch vergoed.
  • Belastingverhogingen kunnen een economie schaden doordat de belastingplichtigen minder bestedingsruimte overhouden of uitwijken naar andere landen. Hierdoor neemt in een later stadium de belastingopbrengst nou juist af.
  • Het Roemeense Decreet 770 dat anticonceptie en abortus illegaal verklaarde, leidde aanvankelijk als beoogd tot een hoger geboortecijfer. Nadien daalde dit echter weer omdat vrouwen op allerlei manieren probeerden illegaal tot abortus en anticonceptie te komen, bovendien namen de vrouwen- en kindersterfte explosief toe.
  • Wanneer iemand een strafrechtelijke veroordeling heeft gehad kan hij moeilijker aan werk komen en is het bovendien mogelijk dat hij in de gevangenis criminele contacten heeft opgedaan. Hierdoor is het goed mogelijk dat iemand opnieuw strafbare feiten gaat plegen.
  • Het intensief irrigeren van droge landbouwgebieden kan uiteindelijk tot verzilting van de bodem leiden, waardoor deze gebieden onbruikbaar worden.
  • Het baseren van een budget van een project op eerdere uitgaven leidt er toe dat men kwistiger wordt met uitgaven tot het moment dat de limiet van het budget (bijna) bereikt is. In praktijk leidt dit tot kostenoverschrijdingen, en een voortdurend verhogen van het budget bij toekomstige projecten.
  • Wanneer bij een verplichte ziekenfondsverzekering boetes voor het onverzekerd zijn slechts worden opgelegd bij het alsnog aanmelden, zullen de onverzekerden zich nou juist niet gaan aanmelden.
  • In 1696 voerde Engeland een belasting in gerelateerd aan het aantal ramen. De belasting was nivellerend bedoeld: rijken hadden grotere huizen met meer ramen, dus zouden meer belasting betalen. In praktijk leidde het juist tot grotere verschillen tussen arm en rijk omdat men, ook bij huizen voor laagbetaalden, minder ramen bouwde. Het resultaat was sombere donkere slecht geventileerde woningen.
  • In de 19e eeuw loofden paleontologen in China een premie uit voor ieder fossiel. De Chinese koelies smeten de fossielen echter kapot zodat ze voor ieder stukje de premie konden claimen.
  • Naming and shaming van pedofielen kan ertoe leiden dat ze zich uit de maatschappij terugtrekken en juist eerder opnieuw een kind zullen misbruiken.
  • Prostitutie volledig verbieden kan leiden tot oncontroleerbare ondergrondse prostitutie met een verhoogd risico op mensenhandel, SOA's etc.
  • Als een bedrijf probeert on de bedrijfsresultaten te verhogen door op de personeelskosten te bezuinigen of zwaardere beoordelingscriteria in te voeren kan dit averechts uitpakken. Het personeel kan zich onderbetaald of ondergewaardeerd gaan voelen en daarom een andere werkgever zoeken. Het zijn juist de beste werknemers die snel ander werk vinden, zodat de kwaliteit van het werk daalt (braindrain) en het bedrijf alsnog hogere kosten moet maken door extern nieuw personeel aan te trekken.
  • Een te sterke ontslagbescherming kan werkloosheid bevorderen en doorstroming belemmeren doordat werkgevers voorzichtiger worden met het aannemen van nieuw personeel. Huurregulering kan op een soortgelijke wijze de woningnood bevorderen.
  • Sommige beginnende hondenbaasjes maken de fout een slecht luisterende hond op zijn kop te geven als hij na tien keer roepen eindelijk komt. De hond zal daarna nog slechter luisteren, want de vorige keer dat hij gehoorzaamde kreeg hij immers op zijn kop!