Roemeense Revolutie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Roemeense Revolutie
Onderdeel van de val van het communisme
Datum 1627 december 1989
Locatie Socialistische Republiek Roemenië
Resultaat Nieuw Roemeens regime
Strijdende partijen
Flag of Romania (1965-1989).svg Roemeense regering
Flag of Romania (1965-1989).svg Roemeense strijdkrachten (tot 22 december)
Flag of Romania (1965-1989).svg Roemeense Communistische Partij
Flag of Romania (1965-1989).svg Securitate
Vlag van Roemenië Roemeense strijdkrachten (na 22 december)
Vlag van Roemenië Front voor Nationale Redding
Leiders en commandanten
Flag of Romania (1965-1989).svg Nicolae Ceaușescu
Flag of Romania (1965-1989).svg Elena Ceaușescu
Vlag van Roemenië Ion Iliescu
Vlag van Roemenië Roemenië in de geschiedenis Vlag van Roemenië

Dacië (500 v. Chr-271 na Chr.)
Vroege middeleeuwen (±330 - ±950)


De drie vorstendommen

Transsylvanië (896-1918)
Walachije (10e eeuw-1862)
Moldavië (10e eeuw-1862)

Roemeense Vereniging (1859-1862)
Vorstendom Roemenië (1862-1881)
Koninkrijk Roemenië (1881-1947)
Eerste Wereldoorlog (1913-1918)
Groot-Roemenië (1920-1940)
Tweede Wereldoorlog (1940-1945)


Communisme (1945-1989)
Volksrepubliek Roemenië (1945-1965)
Socialistische Rep. Roemenië (1965-1989)
Roemeense Revolutie (1989)


Roemenië na de Revolutie
Republiek Roemenië (1989-heden)


Portaal  Portaalicoon  Roemenië
Portaal  Portaalicoon  Geschiedenis
Ceausescu in 1988
Dominee László Tőkés
Ion Iliescu op televisie tijdens de revolutie in 1989
Vreugde in Boekarest
Demonstratie op het Universiteitsplein in Boekarest (1990)

De Roemeense Revolutie was een omwenteling in 1989 die een eind maakte aan 44 jaar communistische heerschappij in Roemenië.

Situatie na de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Het verhaal begint in Roemenië, net zoals in ieder ander Oost-Europees land, in de Tweede Wereldoorlog. Nazi-Duitsland werd verslagen door de geallieerde landen als de Sovjet-Unie, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Al tijdens de oorlog maakten de leiders van deze landen afspraken over hoe de wereld er na 1945 uit zou gaan zien. Na het verslaan van Duitsland zorgde onderling wantrouwen voor het ontstaan van de Koude Oorlog. Er ontstond een bipolaire wereld en Roemenië werd een satellietstaat van de Sovjet-Unie. Toch was deze dictatuur – waar de Communistische Partij de enige partij in het parlement was – niet nieuw voor de Roemenen. Roemenië werd namelijk al voor de Tweede Wereldoorlog geleid door een dictator: Ion Antonescu. Daarmee leefden de Roemenen feitelijk van 1930 tot 1989, het jaar waarin alles anders werd, in een dictatuur. Die eerdere periode onder het juk van een dictator vormde de oorzaak van hun houding ten opzichte van de Sovjets: de Roemenen lieten zich grotendeels wegdrukken, eenvoudigweg omdat zij dat al jaren gewend waren,

De Roemenen hebben niet één dictator gekend, maar meerdere. Nadat Antonescu in 1944 door Sovjettroepen was geëxecuteerd, kwam dankzij de (door het Rode Leger vervalste) verkiezingen de communist Gheorghe Gheorghiu-Dej aan de macht. Hij veranderde Roemenië prompt in de Volksrepubliek Roemenië. Roemenië maakte onder zijn beleid voor de eerste keer kennis met de propagandamachine van de Sovjets. Een voorbeeld daarvan waren de SovRoms, Sovjet-Roemeense bedrijven die formeel werkten op basis van onderlinge gelijkwaardigheid, maar in praktijk zorgde voor een stroom van onderbetaalde Roemeense goederen en grondstoffen richting Sovjet-Unie. Dit kwam bovenop de 300 miljoen dollar aan herstelbetalingen die Roemenië aan de Sovjets moest betalen. De Roemenen werden met andere woorden uitgebuit. Tussen 1948 en 1964 verloren minstens 200.000 mensen het leven door het Sovjetregime.

Toen Gheorghiu-Dej in 1965 overleed, leek een ommekeer op handen. Niets bleek echter minder waar toen een zekere Nicolae Ceaușescu eerste secretaris van de Communistische Partij werd. Zijn eerste beleidsdaad was een aanpassing van de grondwet, die onder meer de naam van het land wijzigde in Socialistische Republiek Roemenië. Twee jaar later, in 1967, werd Ceaușescu benoemd tot staatshoofd. Onder zijn dictatuur streefde Roemenië naar een onafhankelijkere koers binnen het Sovjetblok. In de jaren die volgden, werd de propagandamachine groter en werd de persoon Ceaușescu verheerlijkt. Zo leek het of iedere Roemeen tevreden was met Ceaușescu en zijn beleid. Tot in december 1989 bleek dat hij te ver was gegaan.

1989: de val van het communisme[bewerken]

Een snelle revolutie[bewerken]

In propaganda werd Ceaușescu de 'eik van de Karpaten', 'Denkende Donau' en 'Geniale bouwer van het communisme' genoemd. Deze titels kreeg hij nadat hij in 1968 openlijk protesteerde tegen de inval van het Warschaupact in Tsjecho-Slowakije, die een einde maakte aan de Praagse Lente. Door deze beslissing verwierf Ceaușescu grote populariteit in Roemenië. Ceaușescu leek zich af te zetten tegen de communisten in de Sovjet-Unie. De weinige vrijheid die hij had gekregen van Leonid Brezjnev (de opvolger van Nikita Chroesjtsjov), gebruikte hij om zich 'onafhankelijker' op te stellen ten opzichte van de Sovjet-Unie. De Sovjet-Unie van haar kant vond Ceaușescu niet meer dan een lastige blaaskaak. Deze houding hadden ze omdat ze wisten dat Ceaușescu zich nooit volledig tegen de Sovjet-Unie zou keren. Ook zou hij de Communistische Partij in Roemenië niet verzwakken, daar hij anders zijn macht zou verliezen. De westerse landen anderzijds begonnen Ceaușescu wel sympathiek te vinden, zij dachten dat zij eindelijk een bondgenoot hadden gevonden in de strijd tegen de Sovjet-Unie. Niets was minder waar; toen Ceaușescu de gevolgen van zijn beleid begon in te zien, publiceerde hij in juli 1971 zijn 'julithesen' waarin hij eiste om van Roemenië weer een orthodox-communistisch land te maken. Ceaușescu lanceerde deze julithesen na staatsbezoeken in China en Noord-Korea.

In de periode daarna verloor Ceaușescu geleidelijk het contact met de werkelijkheid. De persoonscultus die rondom hem hing en het feit dat iedereen hem vereerde, leidde tot het nemen van enkele megalomane en uiterst vreemde beslissingen. Ten eerste riep hij in 1974 de functie van President van de Republiek in het leven. Hij liet zich kronen zoals Napoleon dat bijna 200 jaar voor hem had gedaan, getooid met een scepter en een sjerp. Vervolgens liet Ceaușescu in het midden van de hoofdstad Boekarest duizenden kleine huisjes afbreken om daar een gigantisch paleis voor zichzelf op te trekken. Cynisch genoeg noemde hij dit paleis het Huis van het Volk. Het paleis moest zo groot zijn dat het Versailles moest overtreffen.

Roemenië bestond in 1989 vooral uit een boerenbevolking. Om die boeren tevreden te houden, stelde Ceaușescu een plan op om landbouwgrond te winnen. Dit plan hield ook in dat het verschil tussen platteland en stad moest verdwijnen. Hiervoor wilde Ceaușescu duizenden dorpen slopen en de boerenbevolking onderbrengen in ‘agro-industriële centra’: grauwe flatgebouwen zonder sanitaire voorzieningen. De Roemeense bevolking was uiteraard niet gelukkig met dit plan, maar ze bleven Ceaușescu steunen. Dit laatste deden ze uit angst voor de Securitate, de Roemeense geheime staatsveiligheidpolitie. Tot december 1989 leefde de woede op Ceaușescu ondergronds.

De concrete aanleiding[bewerken]

De Roemeense opstand begon vrij onschuldig, toen de Securitate op 15 december 1989 een dominee, die openlijk Ceaușescu's beleid had bekritiseerd, wilde arresteren en overbrengen van Timișoara naar een afgelegen dorp. Deze dominee, László Tőkés, was ook lid de Democratische Unie van Hongaren in Roemenië en aanhanger van de Hongaarse Gereformeerde Kerk. Deze groeperingen waren door de communisten verboden in Roemenië. Zijn houding maakte hem zeer populair bij zijn parochianen. Die parochianen namen Tőkés dan ook in bescherming en het kwam tot een gevecht met de Securitate. De schermutseling groeide al snel uit tot een conflict waarin alle bevolkingsgroepen van Timișoara deelnamen. Allen bestormden ze de agenten van de Securitate die machteloos stonden door het numerieke overwicht. Het leger werd ingeschakeld en meer agenten van de Securitate werden opgeroepen. Samen probeerden zij met geweld de opstand neer te slaan. Alle woede tegen de communisten die de Roemeense bevolking in Timișoara had opgekropt, kwam in één keer tot uitbarsting. Uiteindelijk kon er met behulp van het leger een einde gemaakt worden aan de opstand, maar het was te laat. De opstand in Timisoara had groeperingen in andere Roemeense steden wakker geschud. Een voor een kwamen zij in opstand tegen de communisten.

De revolutie neemt grote proporties aan[bewerken]

Ceaușescu, die zich nog niet bewust was van de impact van de opstand in Timisoara, vertrok op 17 december op staatsbezoek naar Iran, een bezoek dat al langer gepland was. Zijn vrouw Elena Ceaușescu bleef in Roemenië. Deze opstand was een kans voor Ion Iliescu, een van de grootste leiders van de opstand tegen Ceaușescu. Iliescu was weliswaar onder het regime van Ceaușescu lid geweest van de Communistische Partij en had zich altijd al geprofileerd als een communistisch politicus, maar na het vertrek van Ceaușescu richtte hij de Nationale Raad voor de Redding van Roemenië (FSN) op. Ondertussen ging in de steden rond Boekarest de situatie van kwaad tot erger. De opstanden bleven zich uitbreiden, maar werden toch neergeslagen. Daar kwam een einde aan toen het leger de kant van het volk koos en zich dus tegen Ceaușescu richtte. Vanaf dat moment hadden de opstandelingen vrij spel.

Ceaușescu keerde op 19 december terug naar zijn land, om op 20 december het volk via de televisie toe te spreken. In zijn toespraak gaf hij enkel de Westerse 'imperialisten' de schuld voor de wantoestanden in zijn land. Ondertussen bleven de opstandelingen aan macht winnen. Daar was een dag later, op 21 december, toen Ceaușescu op het balkon van het gebouw van het Centraal Comité in Boekarest het volk toesprak, aanvankelijk niets van te merken. Dit was geen toespraak om het volk tot bedaren te brengen. De toespraak die hij hield, was een routinetoespraak, die de persoonsverheerlijking van Ceaușescu hoog moest houden. Duizenden Roemenen kwamen zoals altijd braaf naar het plein om daar naar hun leider te luisteren. Na afloop van een dergelijke toespraak was het de gewoonte om minutenlang voor de leider te applaudisseren, maar deze keer kon Ceaușescu zijn toespraak niet afmaken. De stemming sloeg namelijk totaal om toen de toehoorders plotseling begonnen te roepen en te joelen. Ceaușescu begreep niet wat er gebeurde. Hij stond verbijsterd op het balkon, terwijl zijn veiligheidsmensen hem maanden om terug naar binnen te gaan. De verbijstering op zijn gezicht was tekenend. Vol ongeloof stond hij op het balkon te kijken naar de woeste menigte. Het leger, dat zich aan de kant van de demonstranten had geplaatst, deed niets. Ceaușescu had enkel nog de troepen van de Securitate om hem te beschermen. Zonder het zelf te beseffen was hij helemaal alleen komen te staan. De Securitate deed wat ze kon om de opstand nog neer te slaan, maar het was te laat. Heel Roemenië had zich tegen de dictatuur gekeerd.

Het einde van Ceaușescu[bewerken]

De volgende dag bestormden duizenden demonstranten het hoofdkantoor van het Centraal Comité. De Securitate gaf het gevecht niet op, maar toch werd er beslist om Ceaușescu en zijn vrouw per helikopter te laten vluchten. Het echtpaar ging verder met de auto. Toen ze aankwamen in Târgoviște werden ze opgesloten in een legerkazerne. Opgesloten, want het volk wist dat de Ceaușescu's ergens in de buurt van Târgoviște zaten. Ceaușescu zou op dat moment nog altijd niet door hebben gehad wat er gebeurde. Vanuit de kazerne kon hij door het enige raam dat de kamer had enkele demonstranten horen die zijn naam scandeerden. Ceaușescu wilde ironisch genoeg naar hen roepen dat ze niet moesten vrezen dat hij gevlucht was en dat hij zou terugkeren. Dit kon nog net verhinderd worden door een van de soldaten die hem bewaakten.

Later op de dag werden de Ceaușescu's gearresteerd. Enkele dagen later, op 25 december 1989, werden Nicolae en Elena Ceaușescu in een summier proces dat nog geen twee uur duurde, ter dood veroordeeld. Diezelfde dag nog werden ze tegen een muur geplaatst en door een vuurpeloton terechtgesteld. Van deze executie zijn beelden gemaakt die de hele wereld zijn rondgegaan en een grote schok teweegbrachten. Niemand had deze veranderingen zo snel verwacht, ook de overgebleven troepen van de Securitate niet. Hoewel zij de Ceaușescus hadden laten vluchten, bleven zij vechten tegen de opstandelingen, zelfs tot na de dood van Ceaușescu en Elena. Uiteindelijk eisten de vijandigheden minstens 1.100 mensen het leven, van wie de meesten omkwamen ná de val van het regime, in vaak onopgehelderde omstandigheden. Later bleek dat de op televisie getoonde executie in scène was gezet en dat de echte executie al iets eerder had plaatsgevonden. Ion Iliescu was in zijn opzet geslaagd, nog jarenlang zou de nomenklatoera vele ontwikkelingen in Roemenië tegenhouden.

Wat er precies gebeurd is in de dagen tussen de vlucht van Ceaușescu en het einde van 1989, is tot op de dag van vandaag nog voor een groot deel onduidelijk. Waarschijnlijk hebben de Securitatesoldaten veel meer mensen om het leven gebracht in hun laatste inspanningen om het communisme toch nog aan de macht te houden.

Na de dood van Ceaușescu[bewerken]

Politieke en economische situatie[bewerken]

Na de dood van Ceaușescu, nam het FSN resoluut de macht over. Het FSN stond onder leiding van Ion Iliescu. De andere leden kunnen opgedeeld worden in twee categorieën: de personen die resoluut tegen het communisme zijn en de personen die de kant van het FSN hebben gekozen om zeker te zijn dat ze de revolutie zouden overleven. Deze laatste groep zijn vooral ex-communisten. Dit maakte dat het FSN gedomineerd werd door samenzweerders. Toen de echte tegenstanders van het communisme uit het FSN stapten (omdat er geen snelle politieke en economische hervormingen kwamen), bestond het FSN nog enkel en alleen uit ex-communisten. Dit is ook de reden waarom de meeste Roemenen de revolutie van 21 en 22 december 1989 niet als een revolutie beschouwen. Zij hebben het liever over 'de gebeurtenissen van december'.

Veel Roemenen namen enkel en alleen deel aan de revolutie omdat ze meer voedsel en geld wilden. Zij realiseerden zich dan ook niet dat door hun 'revolutie' het communisme in Roemenië werd afgeschaft. Dat gegeven en het feit dat het FSN vooral uit communisten bestond, zorgde ervoor dat Roemenië in de eerste maanden na de revolutie volledig aan de grond zat, waardoor er veel sociale onrust ontstond. Op economisch vlak stortte Roemenië volledig in elkaar en ook de politiek stelde niet veel meer voor. Dit kwam doordat de personen die zich uit het FSN hadden teruggetrokken, zich hadden verenigd in democratische partijen. Die democratische partijen verweten het FSN alle macht naar zich toe te trekken. Het FSN op haar beurt sloot de democratische partijen uit van deelname aan de voorlopige regering. De democraten pikten dit niet en met een reeks protestacties in Boekarest werd het FSN gedwongen hen toch een plaats te geven in de regering. Een van de eerste besluiten van de nieuwe regering was dat op 20 mei 1990 de eerste volledig vrije democratische verkiezingen sinds 1937 gehouden zouden worden.

Sociale situatie[bewerken]

Ondertussen begon in de rest van Roemenië de situatie uit de hand te lopen. Etnische groepen, die door Ceaușescu en de Securitate onderdrukt waren, begonnen in opstand te komen tegen etnische Roemenen. Ze begonnen zich te wreken voor de jarenlange onderdrukking. Een voorbeeld van een dergelijke opstand is Târgu Mureș. In dit stadje, waar de helft van de inwoners etnisch Roemeen is en de andere helft etnisch Hongaars, vonden in maart 1990 ernstige etnische rellen plaats. Drie Hongaren en twee Roemenen werden vermoord, 278 andere personen raakten gewond.

Ook in de hoofdstad keerde de rust niet terug. Duizenden mensen bezetten vanaf 25 april 1990 het Universiteitsplein met de eis dat iedere communist zich zou terugtrekken uit de verkiezingen. Hun eis werd echter niet ingewilligd en het FSN won met gemak de verkiezingen. Ion Iliescu werd de eerste president van het democratische Roemenië. De reden waarom het FSN, met andere worden de communisten, de verkiezingen wonnen hoeft niet ver gezocht te worden: sinds de omwenteling in december 1989 was er in Roemenië geen voedsel, water, gas en elektriciteit meer. Dat zorgde ervoor dat de bevolking, die maar weinig besef had van politiek, terug wilde keren naar de tijd van de communisten omdat er toen nog wel voedsel en elektriciteit was. Zij hoopten op een socialisme met een menselijk gezicht. De campagnes voor het kapitalisme en tegen het communisme kwamen bij hen dan ook over als dreigend en vreemd.

Iliescu[bewerken]

Iliescu had de macht volledig in handen. De overwinning van het FSN was namelijk zo groot dat Iliescu niet hoefde samen te werken met de democratische partijen. Deze gingen hier niet mee akkoord en bezetten opnieuw het Universiteitsplein. Iliescu stuurde de politie op hen af. Het kwam tot zware gevechten en net als een jaar eerder dreigden de communistische troepen het gevecht te verliezen. Iliescu riep hierom iedereen op om 'de democratie te redden van deze fascistische krachten’. Hij deed deze oproep vooral aan de mijnwerkers uit het dal van de rivier de Jiu. De mijnwerkers bestormden massaal het Universiteitsplein en de democraten moesten vluchten. Uiteindelijk vielen in deze gevechten zes doden en honderden gewonden.

In de tweede helft van 1991 zou Iliescu proberen de gemoederen te bedaren, maar de sociale rust keerde niet terug. Niettemin keurde de Roemeense bevolking op 8 december 1991 in een referendum de (democratische) grondwet goed.

De onenigheden tussen Roemenen en Hongaren (die vooral in het noorden leefden) bleven echter bestaan. Hierdoor staken allerlei nationalistische stromingen de kop op.

Ook op het hoogste politieke niveau zou de rust niet terugkeren. Onenigheden tussen president Iliescu en eerste minister Petre Roman zorgden voor een splitsing binnen de FSN. Iliescu werd bij de verkiezingen van 1996 verslagen, maar vier jaar later keerde hij terug na een klinkende overwinning. Onder zijn bewind trad Roemenië in 2002 toe tot de NAVO en in 2007 tot de Europese Unie.

Tot slot[bewerken]

Roemenië is het enige Oostblokland waar de afschaffing van het communisme met geweld verlopen is. Ruim 1100 mensen zijn gedood in december 1989 (alhoewel er verschillende getallen de ronde doen). Voor 22 december waren er al 162 mensen vermoord: 73 in Timișoara, 48 in Boekarest en 41 elders in Roemenië. Zeker 3300 mensen waren gewond geraakt. Sommige van de eerste slachtoffers werden naar Boekarest gestuurd en daar gecremeerd. Het leger telde 260 doden en 545 gewonden, de Securitate 65 doden en 73 gewonden.

Roemenië is een van de armste landen in de Europese Unie. Er zijn nog altijd veel mensen die terugverlangen naar de communistische staat. Zo bleek eind 2011 uit een onderzoek dat 63 procent van de Roemenen het leven beter vond onder het communisme en maar 23% vond dat het leven beter was geworden.[1]

Externe link[bewerken]