Schrikkelseconde

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Weergave van een schrikkelseconde

Een schrikkelseconde is een seconde die aan de kalenderdatum/tijd toegevoegd wordt om het verschil in lengte tussen de gemiddelde zonnedag en de op de klok gebaseerde periode van precies 24 uur te corrigeren. Onder een zonnedag verstaat men de tijdsduur tussen twee culminaties van de zon, opeenvolgende momenten dat de zon het hoogste punt bereikt. De middeling vindt plaats over een heel jaar.

Vroeger was de seconde gedefinieerd als 1/24 × 60 × 60 = 1/86 400 van de gemiddelde zonnedag. Dat is echter een onnauwkeurige definitie, want de gemiddelde zonnedag is niet nauwkeurig bekend en zelfs niet constant. Tegenwoordig is de seconde gedefinieerd als gelijk aan 9.192.631.770 perioden van de straling die correspondeert met de overgang tussen de twee hyperfijnenergieniveaus van de grondtoestand van de isotoop cesium-133. Atoomklokken, die als referentie dienen voor alle tijdsbepaling op aarde, zijn hierop gebaseerd.

Dit is een nauwkeurige definitie, maar de waarde is niet exact gelijk aan de oorspronkelijke definitie. De gemiddelde zonnedag is iets langer en neemt, als gevolg van een langzaam afnemende rotatiesnelheid van de aarde, ook geleidelijk toe (gemiddeld 1,7 ms per eeuw). De belangrijkste oorzaak hiervan ligt in de getijdenwerking door de maan.

Er ontstaat dus een steeds groter verschil tussen de zonnetijd en de tijd volgens de atoomklokken. Als dit verschil groter dreigt te worden dan 1 seconde, wordt de atoomklok met 1 seconde bijgesteld. Deze extra seconde heet schrikkelseconde. Schrikkelseconden worden aangekondigd door de International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS).

Voorkomen[bewerken]

Tijdstip
23:59:60 UTC
30 juni 1972
31 dec 1972
31 dec 1973
31 dec 1974
31 dec 1975
31 dec 1976
31 dec 1977
31 dec 1978
31 dec 1979
30 juni 1981
30 juni 1982
30 juni 1983
30 juni 1985
31 dec 1987
Tijdstip
23:59:60 UTC
31 dec 1989
31 dec 1990
30 juni 1992
30 juni 1993
30 juni 1994
31 dec 1995
30 juni 1997
31 dec 1998
31 dec 2005
31 dec 2008
30 juni 2012
30 juni 2015
31 dec 2016[1]
 

Sinds de invoering van dit systeem in 1972 zijn in totaal 26 schrikkelseconden toegevoegd. De laatste schrikkelseconde is eind juni 2015 toegevoegd.

Toevoegingsmoment[bewerken]

De seconde wordt ingevoegd aan het eind van een maand en bij voorkeur worden hiervoor de overgangen van december op januari of juni op juli gebruikt. De aanpassing geschiedt in alle tijdzones gelijktijdig: na UTC 23:59:59 komt de schrikkelseconde UTC 23:59:60 en pas daarna komt UTC 0:00:00. Op het oostelijk halfrond wordt de seconde dus toegevoegd in de loop van de nieuwe dag, terwijl op het westelijk halfrond juist de oude dag een seconde langer is. In Nederland en België wordt het dan 00:59:60 (tijdens de zomertijd 01:59:60). Rond de internationale datumgrens is het op dat moment midden op de dag. Het spreekt vanzelf dat een schrikkelseconde in het burgerlijk leven ongemerkt voorbij gaat, zodat het niet bezwaarlijk is als de overgang overdag gebeurt.

Negatieve schrikkelseconden[bewerken]

Het systeem houdt ook rekening met negatieve schrikkelseconden, waartoe zo nodig UTC 23:59:59 wordt overgeslagen. Aangezien de rotatie van de aarde marginaal afneemt, wordt niet verwacht dat dit ooit zal voorkomen.

Gregoriaanse kalender[bewerken]

Schrikkelseconden maken de gemiddelde kalenderdag langer, waardoor een tropisch jaar een kleiner aantal gemiddelde kalenderdagen bevat. Dit effect is echter in verhouding klein; een tropisch jaar wijkt toch al ongeveer 30 seconden af van een gemiddeld jaar volgens de gregoriaanse kalender, ondanks het in deze kalender gebruikte systeem van schrikkeldagen.

Discussie[bewerken]

In 2005 kwam in het nieuws dat wetenschappers het niet allemaal eens zijn over de schrikkelseconden. In de astrofysica is de schrikkelseconde welkom, omdat daardoor de "echte" aardse tijd wordt vastgehouden. Metrologen daarentegen vinden de schrikkelseconden maar lastig en willen de seconden opsparen totdat er een schrikkeluur moet worden ingevoerd.[2] De schrikkelseconden leveren moeilijkheden op bij sommige computers en gps-systemen.

Begin 2012 zou er op de World Radiocommunication Conference in Genève een besluit komen.[3] Tijdens deze conferentie was er echter onvoldoende consensus en werd er besloten het besluit uit te stellen tot de volgende conferentie, in 2015.[4] Daar werd geconcludeerd dat er meer onderzoek nodig is alvorens tot een beslissing te komen. De onderzoeksresultaten zullen in 2023 bekeken worden. Tot dan blijft de schrikkelseconde in gebruik.[5]

Zie ook[bewerken]