Tarchia

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Tarchia kielanae

Tarchia is een geslacht van plantenetende ornithischische dinosauriërs, dat tijdens het late Krijt leefde in het gebied van het huidige Mongolië.

Vondst en naamgeving[bewerken]

In 1970 vond een Pools-Mongoolse expeditie bij Choelsan in het Nemegtbassin in de provincie Ömnögovĭ de schedel van een ankylosauriër.

In 1977 benoemde en beschreef Teresa Maryańska de typesoort Tarchia kielanae. De geslachtsnaam is afgeleid van tarchi, "brein" in het Mongools, een verwijzing naar het feit dat voornamelijk de hersenpan bewaard was die overigens geen speciaal groot brein bevatte, hoewel Maryańska dacht dat dit groter was dan bij Saichania. De soortaanduiding eert professor Zofia Kielan-Jaworowska, de leidster van de expeditie.

Het holotype, ZPal MgD-I/111 is gevonden in een laag van de Barun Goyot-formatie die dateert uit het late Campanien. Het bestaat uit een schedeldak, hersenpan en achterhoofd. In 2017 bleek de hersenpan horizontaal in tweeën gezaagd te zijn.

Volgens Arbour is Tarchia gelijk aan Minotaurasaurus

In 1977 wees Tatjana Toemanova Dyoplosaurus giganteus Malejev 1956 toe aan het geslacht Tarchia, als een Tarchia gigantea. Deze is gebaseerd op specimen PIN 551/29, een fragmentarisch skelet in 1948/1949 door de Sovjet-Mongoolse Expeditie gevonden op de Nemegtu in Mongolië, in de Nemegtformatie uit het late Campanien-Maastrichtien. Het betreft, zoals de soortaanduiding al aangeeft, een zeer groot exemplaar. In 1987 compliceerde Toemanova de zaken zeer door te stellen dat beide soorten identiek waren wat zou betekenen dat Tarchia kielanae een jonger synoniem was van Tarchia gigantea. Het gevolg was dat deze combinatio nova omdat zij eerder benoemd was de gebruikelijke soortnaam werd voor het geslacht. In 2014 echter, stelde Victoria Megan Arbour dat PIN 551/29 in het geheel geen onderscheidende kenmerken had. Dat maakt de normale soortnaam weer Tarchia kielanae — wat overigens volgens de regels hoe dan ook de typesoort blijft.

PIN 3142/250 is vaak als Tarchia tentoongesteld maar zou volgens Arbour in feite een exemplaar van Saichania zijn; in 2016 werd het benoemd als een T. teresae

Arbour stelde ook dat Minotaurasaurus Miles & Miles 2009 een jonger synoniem van Tarchia is. Deze soort is gebaseerd op een vermoedelijk illegaal uit Mongolië gesmokkelde schedel die veel completer is. Van een derde specimen, PIN 3142/250, dat in 1977 door Toemanova aan Tarchia toegewezen was, stelde Arbour dat het aan Saichania toebehoorde. Dat zou betekenen dat bestaande illustraties van Tarchia, welke alle op deze schedel gebaseerd zijn, incorrect zouden wezen. Door Maryańska waren nog drie specimina toegewezen: ZPAL MgDI/43, bestaande uit twee "vrije" staartwervels, twaalf staartwervels in de hendel van de staartknots en een pantserschildje; ZPAL MgDI/49, een rechteropperarmbeen; en PIN 3142/251, een skelet met schedel dat niet beschreven is. Deze hield Arbour buiten het materiaal wegens het gebrek aan overlappende elementen.

In 2016/2017 stelde Paul Penkalski dat PIN 3142/250 een apart taxon was dat hij benoemde als een derde soort van Tarchia: Tarchia teresae waarvan de soortaanduiding Maryańska eert. Tarchia kielanae zou niet aan Minotaurasaurus identiek zijn. Het materiaal uit het Campanien van Mongolië zou dus bij elkaar minstens vijf soorten vertegenwoordigen. ZPAL MgD I/43 werd door hem aan T. teresae toegewezen. In 2017 werd de hersenpan van PIN 3142/250 beschreven.

Beschrijving[bewerken]

Het holotype betreft middelgrote ankylosauriër. Gregory S. Paul schatte in 2010 de lichaamslengte op vierenhalve meter, het gewicht op anderhalve ton. Mocht "Dyoplosaurus" giganteus in feite dezelfde soort zijn, ligt de maximumomvang een stuk hoger want dat betreft een individu van acht meter lang en acht ton zwaar. Een nog grotere omvang wordt gesuggereerd door ZPAL MgDI/43, de grootste ankylosauride staartknots die bekend is.

Arbour stelde twee unieke kenmerken van het holotype vast: het achterhoofd is in bovenaanzicht zichtbaar; er loopt een diepe groeve aan de voorkant en zijkant van de hoorn op het squamosum. Deze groeve loopt rond een extra achterste osteoderm op het postorbitale. Mocht Minotaurasaurus inderdaad identiek zijn dan komt daar een specifiek patroon van caputegulae, koptegeltjes, bij.

Penkalski gaf in 2016 twee afwijkende autapomorfieën van Tarchia kielanae. De extra achterste osteoderm, op zich niet uniek, is vergroeid met het schedeldak. Het foramen ovale en de negende tot en met elfde hersenzenuw hebben een enkele buitenste uitgang terwijl de twaalfde hersenzenuw een dubbele uitgang heeft.

Penkalski gaf in 2016 ook kenmerken waarin T. teresae zich van T. kielanae onderscheidt. De extra achterste osteoderm is niet vergroeid met het schedeldak. Het quadratum en de processus paroccipitalis zijn niet vergroeid. Het achterdeel van het schedeldak heeft hogere osteodermen. Hersenzenuwen negen tot en met twaalf hebben een grote gevorkte opening. Het kan niet om Saichania gaan wegens twee verschillen. De squamosale hoorns zijn smaller, korter en meer uiteenstaand, omgeven door een diepe trog om de basis — daarbij is iedere algemene overeenkomst verdacht wegens mogelijke veranderingen gedurende het leven van een individu. De wanghoorn heeft een voorste insnoering van de basis.

ZPal MgD-I/111 heeft een lengte van negentien centimeter en een breedte van 264 millimeter.

Fylogenie[bewerken]

Maryańska plaatste Tarchia in de Ankylosauridae. In de meeste analyses heeft het een tamelijk afgeleide positie. Deze analyses hebben echter voornamelijk de kenmerken van PIN 3142/250 ingevoerd en zouden volgens Arbour op dit punt dus onbetrouwbaar zijn.

Literatuur[bewerken]

  • Z. Kielan-Jaworowska and R. Barsbold, 1972, "Narrative of the Polish-Mongolian Palaeontological Expeditions 1967-1971", Palaeontologia Polonica 27: 5-136
  • T. Maryańska, 1977, "Ankylosauridae (Dinosauria) from Mongolia", Palaeontologia Polonica 37: 85-151
  • T.A. Tumanova, 1977, "Novyye dannyye ob ankilozavre Tarchia gigantea", Paleontologicheskii Zhurnal 1977(4): 92-100
  • T.A. Tumanova, 1987, Pantsirnyye dinozavry Mongolii, Trudy Sovmestnaya Sovetsko-Mongol'skaya Paleontologicheskaya Ekspeditsiya 32, 80 pp
  • Paul Penkalski & Tatiana Tumanova, 2017, "The cranial morphology and taxonomic status of Tarchia (Dinosauria: Ankylosauridae) from the Upper Cretaceous of Mongolia", Cretaceous Research 70: 117-127
  • Ariana Paulina-Carabajal, Yuong-Nam Lee, Yoshitsugu Kobayashi, Hang-Jae Lee & Philip J. Currie. 2017. "Neuroanatomy of the ankylosaurid dinosaurs Tarchia teresae and Talarurus plicatospineus from the Upper Cretaceous of Mongolia, with comments on endocranial variability among ankylosaurs", Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology DOI: https://doi.org/10.1016/j.palaeo.2017.11.030