W.F. Wertheim

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
W.F. Wertheim
Wertheim (staand) houdt in 1968 een toespraak voor studenten in het kader van de Derdewereld Week
Persoonlijke gegevens
Volledige naam Willem Frederik Wertheim
Geboortedatum 16 november 1907
Geboorteplaats Sint-Petersburg
Overlijdensdatum 3 november 1998
Overlijdensplaats Wageningen
Werkzaamheden
Vakgebied sociologie
Universiteit Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam
Bekende werken De lange mars der emancipatie
Portaal  Portaalicoon   Onderwijs

Willem Frederik (Wim) Wertheim (Sint-Petersburg, 16 november 1907Wageningen, 3 november 1998) was een Nederlands jurist, niet-westers socioloog, en hoogleraar niet-westerse sociologie aan de Gemeente Universiteit van Amsterdam. Hij was gespecialiseerd in Zuidoost-Azië, en paste daarbij veelal marxistische verklaringen toe.

Leven en werk[bewerken | brontekst bewerken]

Afkomstig uit een welgesteld milieu begon de jurist Wertheim zijn loopbaan in Nederlands-Indië, vanaf 1936 als hoogleraar aan de Rechtshogeschool van Batavia. In deze periode groeide zijn afkeer van de Nederlands-Indische 'apartheid' en zijn begrip voor het Indonesische nationalisme. Toen de verovering van de kolonie door Japan een voldongen feit was (maart 1942), werd hij geïnterneerd. Terug in Nederland oefende Wertheim van 1946 tot 1972 het ambt van hoogleraar niet-westerse sociologie uit aan de Gemeenteuniversiteit van Amsterdam.

In die hoedanigheid bekritiseerde hij niet alleen het westerse en met name het Nederlandse kolonialisme, maar ook de anti-communistische dictatuur van Soeharto. De partijdictatuur van het Chinese communisme zag hij echter vooral als een bevrijdingsbeweging, ook toen er in het westen meer bekend werd over de miljoenen slachtoffers van Mao's bewind en van de Chinese Culturele Revolutie (1966-1976). Hij is daarom wel 'de primus inter pares onder de Nederlandse fellow-travellers' genoemd.[1] In de laatste jaren van zijn leven erkende hij steeds meer de nadelen van de Chinese politiek. In zijn memoires noteert hij dat "alle ervaringen in mijn lange leven hebben mij geleerd nooit iets als definitief te beschouwen. De ene revolutie loopt vast, de ander neemt het over met nieuwe moed en nieuwe idealen, maar het proces van emancipatie dat eraan ten grondslag ligt, dat blijft altijd doorgaan."[2][3]

Als een van de weinige Westerse intellectuelen heeft Wertheim een algemene theorie over revoluties ontworpen. Deze heeft hij hoofdzakelijk uitgewerkt in zijn wetenschappelijk magnum opus, De lange mars der emancipatie (een bewerking van Evolutie en revolutie). Buiten het Nederlandse taalgebied heeft deze theorie echter vrijwel geen invloed gehad. Wertheim heeft daarnaast veelal bijdragen geleverd aan de sociologie van Indonesië (voormalig Nederlands-Indië).

Wertheim is een inspiratiebron geweest voor anti-kapitalistisch georiënteerde sociologen van niet-westerse, vooral Zuidoost-Aziatische landen, zoals Jan Breman en Gerrit Huizer. Een Wertheim Stichting en een jaarlijks gehouden Wertheim-lezing houden naam en inzet van deze controversiële persoonlijkheid levend.

Selecte bibliografie[bewerken | brontekst bewerken]

  • De verhouding tusschen rechtswetenschap en rechtspractijk. Inaugurele rede 23 september 1936
  • Nederlandse cultuurinvloeden in Indonesië, Amsterdam: Ploegsma, 1948
  • Het rassenprobleem : de ondergang van een mythe. Den Haag: Albani, 1949
  • Herrijzend Azië : opstellen over de oosterse samenleving. Arnhem: Van Lochum Slaterus, 1950
  • A Study of Indonesian Society in Transition. Den Haag & Bandoeng: W. van Hoeve, 1959
  • East-West Parallels; Sociological Approaches to Modern Asia. Den Haag: W. van Hoeve, 1964
  • Evolutie en revolutie : de golfslag der emancipatie. Amsterdam: Van Gennep, 1972
  • Elite en Massa. Een bijdrage tot ontmaskering van de elitewaan. Amsterdam: Van Gennep, 1975
  • Tien jaar onrecht in Indonesië : militaire dictatuur en internationale steun. Amsterdam: Van Gennep, 1976
  • De lange mars der emancipatie, Van Gennep, 1977
  • Indonesië : van vorstenrijk tot neo-kolonie. Meppel: Boom, 1978
  • Emancipation in Asia : positive and negative lessons from China. Rotterdam, 1983
  • Vier wendingen in ons bestaan: Indië verloren, Indonesië geboren. De Geus, 1991
  • China om de zeven jaar. Berchem: EPO, 1993
  • Comparative Essays on Asia and the West. Amsterdam: VU University Press, 1993

Met medewerking van W.F. Wertheim :

  • Een wereld beweegt : de volken van Azië en Noord-Afrika op de weg naar onafhankelijkheid : hun geschiedenis van omstreeks 1900 tot de conferentie van Bandoeng. Samengesteld door J.M. Romein en W.F. Wertheim ; met medew. van H.M. van Randwijk. Rotterdam: Brusse, 1958
  • A.H. Wertheim-Gijse Weenink, Burgers in verzet tegen regentenheerschappij: onrust in Sticht en Oversticht 1703-1706. Amsterdam: Van Gennep, 1976
  • A.H. Wertheim-Gijse Weenink, Twee woelige jaren in Zutphen: de plooierijen van februari 1703 tot februari 1705. Zutphen: Walburg Pers, 1977

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

  • Breman, Jan, "W.F. Wertheim, een tegendraadse kroniekschrijver van maatschappelijke omwenteling." Sociologie (2017).
  • Leys, Simon, Chinese schimmen. Met een voorwoord van Rudy Kousbroek en nawoord van Erik Zürcher. Arbeiderspers, Amsterdam 1976.
  • Leys, Simon, De nieuwe kleren van voorzitter Mau. Kroniek van de Culturele Revolutie. Het Wereldvenster, Baarn 1978. Voorwoord van Jaap Kloosterman.
  • Snow, Edgar, Red star over China (div. edities)

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]