Windmolentje

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Geplaatst:
21-11-2020
Genomineerd: hoort dit thuis in de encyclopedie?   Past dit onderwerp in Wikipedia?

Ten minste een van de mensen die meewerken aan Wikipedia vindt dat het onderwerp van dit artikel niet past in deze encyclopedie, en stelt daarom voor het artikel te laten verwijderen.
De hiervoor opgegeven reden is: "mist elke gezaghebbende, onafhankelijke bron die het belang van dit voorwerp (speelgoed?), met zeer beperkte betekenis (waarom niet bij windmolen?), aantoont. Zijn er ook gezaghebbende Nederlandstalige bronnen voor deze specifieke naam voor dit?"

De pagina is daarom aangedragen op de beoordelingslijst. Daar is mogelijk ook een meer gedetailleerde reden voor de beoordelingsnominatie te vinden.

Na plaatsing op de beoordelingslijst blijft dit artikel minstens twee weken staan, zodat eventuele bezwaren ingebracht kunnen worden. Mogelijk is het onderwerp wel relevant maar blijkt dit onvoldoende uit de inhoud van het artikel, bijvoorbeeld door een gebrek aan referenties naar gezaghebbende bronnen. Als u het artikel zodanig kunt verbeteren dat daarmee de redenen voor verwijdering komen te vervallen, aarzel dan vooral niet om het te verbeteren. Vergeet niet om dit op de genoemde lijst te vermelden.

Indien u van mening bent dat het artikel dusdanig is verbeterd en aangepast dat het wel binnen Wikipedia past, vraag dan op de lijst (of aan de nominator) of dit sjabloon verwijderd mag worden.

NB: deze melding dient te blijven staan tot de beoordelingsdiscussie afgesloten is.
Algemene informatie is te vinden op Wat Wikipedia niet is, Relevantie en de uitleg bij "te beoordelen pagina's".

(//)

Een windmolentje

Een windmolentje of handmolen[1] is speelgoed gemaakt van een rotor bestaande uit gekrulde stukken papier of kunststof bevestigd aan een licht draaiende as die op een stok is bevestigd. In het verleden werden de wieken wel gemaakt van perkament[2] of hout.[bron?] Het speelgoed is ontworpen om te draaien wanneer er door een persoon of door de wind tegen wordt geblazen. Het molentje kan ook aan het draaien gebracht worden door ermee te rennen of te fietsen.

Het speelgoed kan zonder veel moeite worden gemaakt met goedkoop materiaal.

De naam van het speelgoed, windmolentje, is een verkleinwoord van het woord windmolen.[3] De grotere windmolens hebben tot doel om onder andere graan te malen, planken te zagen of water op te pompen. Het windmolentje wordt alleen als speelgoed gebruikt, of als instructiemateriaal voor windenergie.[4] Een anemometer, meetinstrument voor het bepalen van de windsnelheid, wordt echter ook wel windmolentje genoemd.[3]

Soortgelijke molentjes, gemaakt van reflecterend materiaal, worden als vogelverschrikker toegepast.[5] Een andere toepassing was bij lenzen van fotocamera's, een uitvinding van Emil von Hoegh[6][7]

Zelf maken[bewerken | brontekst bewerken]

Een windmolentje met vier wieken kan zelf gemaakt worden door een vierkant stuk papier langs de twee diagonalen tot iets verder dan halverwege het midden in te knippen en elk van de punten om te buigen en deze op een punaise te prikken.[8] In het midden worden de punten tegen elkaar geplakt.[9] De punaise dient als draaias en wordt in een stokje geprikt dat in de hand gehouden kan worden.

Simpeler varianten bestaan ook, zo kan een kruisvormig geknipt papier ook aan het draaien gebracht worden, mits de punten licht naar voren gebogen worden.[10] Kinderen vanaf een jaar of vijf kunnen het al zelf maken.[11]

Patroon voor het maken van een windmolentje. Knip in over de stippellijnen, maak kleine gaatjes op de plaats van de zwarte stippen, breng de wieken in een ronde vorm zodat de zwarte stippen op elkaar vallen en assembleer het geheel met bijvoorbeeld een speld dat die een rond stukje karton is geprikt.

Fysische aspecten[bewerken | brontekst bewerken]

In een windmolentje, maar ook in een grotere windturbine, wordt de horizontale beweging van de lucht in een cirkelvormige beweging van het molentje omgezet.

Een volgens de bovenstaande aanwijzingen gemaakt windmolentje heeft een voorkeursrichting om in te draaien, Het molentje draait het makkelijkste als er van de zijkant tegenaan geblazen wordt, zodat de lucht in de holle gedeeltes van de wieken terecht komt. Als tegen de bolle kant van de wieken wordt geblazen, gaat het molentje andersom draaien, maar aanzienlijk langzamer. Aanblazen recht van voren doet het molentje ook draaien, maar ook dat is minder effectief.[4]

Een draaiend windmolentje.

Als het windmolentje zich in een homogeen windveld bevindt heeft het dus een sterke voorkeursrichting om in te draaien. Het windmolentje in de figuur hieronder draait als voorkeursrichting met de klok mee. Het windmolentje in het filmpje kan door de dubbele kromming van de wieken in vlagerige wind beide kanten op draaien. Ook grootschalige windmolens, zowel de traditionele als de moderne (met horizontale draaias) hebben een optimale positie Niet alleen de hier beschreven windmolentjes hebben een optimale positie ten opzichte van de windrichting, ook traditionele windmolens en moderne windturbines - althans die met een horizontale draaias - hebben een optimale positie, waarbij de energie in de wind het beste benut wordt.[12]

De draaisnelheid waarmee het windmolentje draait is niet alleen afhankelijk van de windrichting, maar ook van de windsnelheid. Een hogere windsnelheid zal ervoor zorgen dat het molentje sneller gaat draaien.[13] Zou je twee windmolentjes hebben die van hetzelfde materiaal zijn gemaakt en alleen verschillen in grootte, dan zal het grotere windmolentje langzamer draaien bij dezelfde windsnelheid, omdat het grotere windmolentje zwaarder is.[13]

Illustratie van de draairichting en draaisnelheid van een windmolentje, afhankelijk van de blaaspositie.


De kinetische energie Erot in een draaiend windmolentje is gelijk aan:

hierin is

de hoeksnelheid in radialen per seconde
het traagheidsmoment om de draaias in in kg·m²
volgt dan in joule

Rekenvoorbeeld van het vermogen van een papieren windmolentje[bewerken | brontekst bewerken]

Stel, iemand heeft een papieren windmolentje gemaakt met een diameter van 30 cm en een gewicht van 6 gram (0,006 kg) . In de wind gezet draait het windmolentje op een bepaald moment 5 omwentelingen per seconde. N.B. in de praktijk kan de draaisnelheid van een windmolentje geschat worden door een van de wieken een andere kleur te geven en het aantal passages te tellen. Dan is de hoeksnelheid in radialen per seconden 2π*5 = 31 radialen per seconde. Het traagheidsmoment is lastig te bepalen. Een schatting is dat het zwaartepunt van elke wiek op 10 cm vanaf het centrum ligt, dus op 0,1 m. Het traagheidsmoment bedraagt dan (0,1)2*0,006 = 0,00006 kg/m2. De kinetische energie van deze draaiing is dan 1/2 * 0,00006 * (31)2 = 0,03 Joule. Het vermogen dat het windmolentje maximaal zou kunnen leveren bedraagt dan 0,03 Joule/seconde = 0,03 Watt. Dit is zelfs onvoldoende om een traditioneel fietslampje te laten draaien, want die verbruiken ca. 0,25 watt.[14] Voor het winnen van energie uit wind zijn dan ook veel grotere en zwaardere molens nodig dan zo een klein windmolentje.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Het windmolentje als kinderspeelgoed is zeer oud.

In China zouden al minstens 1000 jaar geleden soortgelijke miniatuur molentjes gemaakt zijn; Er zijn afbeeldingen gevonden op een schilderij door Li Song uit de Song-dynastie en op kleding van de keizer van de Ming-dynastie.

Een vroege afbeelding van een windmolentje in de Lage Landen dateert uit 1482. Het molentje, afgebeeld door een anonieme kunstenaar in het boek De proprietatibus rerum van Bartholomaeus Anglicus,[15] bestond uit niet meer dan een stokje dat kon draaien met aan de twee uiteinden vleugeltjes. Eenzelfde molentje komt voor op een schilderij van Jeroen Bosch uit rond 1510, waar een naakt jongetje met een looprek op staat. en op het schilderij De Kinderspelen van Pieter Bruegel de Oude.

In het jaar 1600 beeldde Crispijn van de Passe de Oude een kind met een windmolentje af op een van zijn prenten uit de serie met theologische deugden.[16]

Jan Steen heeft in 1663 een kind met een speelgoed windmolentje met zes wieken geschilderd. Dat toen in het Nederlands al de term windmolentje werd gebruikt blijkt uit een vertaling van Gargantua en Pantagruel van François Rabelais uit 1682 door Claudio Gallitalo,[17] pseudoniem voor Nicolaas Jarichides Wieringa.[18] In dat boek kreeg Gargantua een windmolentje voor zijn vijfde verjaardag.[2]

In de Verenigde Staten werden vanaf het eind van de 18e eeuw "whirligigs" gemaakt, bewegende constructies die werden aangedreven door een windmolentje.[19]

Een naar de Verenigde Staten geëmigreerde Armeense speelgoedfabrikant, Tegran M. Samour (voluit Dikran Samourkashian),[20] geboren in 1880,[21] patenteerde in 1919 in Roxbury, Massachusetts, een moderne versie van het windmolentje.[22] Zijn ontwerp bestond uit 8 bladen of wieken die om en om een andere kleur hadden om het ontwerp er aantrekkelijk uit te laten zien. In 1922 ontving hij patent op een andere speelgoedmolen die met een gewonden draad om een as aan het draaien gebracht kon worden, en dat daarbij vervormde door de middelpuntvliedende kracht.[23] In 1937 verkreeg hij patent op het ontwerp van een speelgoedvliegtuig met drie draaiende tweebladige propellers.[24]

Op 16 maart 2000 gaf Deutsche Post een postzegel uit met een windmolentje met kleurrijke wieken, naar een ontwerp van graficus Peter Steiner.

Tradities[bewerken | brontekst bewerken]

Mensen met windmolentjes tijdens Chinees nieuwjaar in Foshan

China[bewerken | brontekst bewerken]

In China, vooral in Beijing, worden papieren windmolentjes traditioneel gekocht tijdens vieringen van het Chinees nieuwjaar.[25] Ze worden buitenshuis bevestigd, omdat draaiende windmolens geluk zouden brengen. Er worden grote constructies gemaakt met vele kleurrijke papieren molentjes.[26]

Japan[bewerken | brontekst bewerken]

Jizo beeldjes in de Zojoji-tempel in Tokyo met draaiende windmolentjes

In Japan worden op vele locaties Jizo-beeldjes geplaatst. Dit zijn afbeeldingen van een boeddhistische godheid in de vorm van een baby of een foetus. Jizo is de beschermer van kinderen, vooral van doodgeboren kinderen in de onderwereld en van kinderen die eerder zijn gestorven dan hun ouders. De beeldjes zijn erg populair en worden meestal aangekleed met rode kledingstukken. Naast de beeldjes zetten de ouders vaak een windmolentje neer om de kinderen te troosten.[27][28] Ook worden windmolentjes wel als offer bij een groter beeld van Jizo neergezet.[29]

Een andere traditie uit Okinawa heeft juist te maken met oude mensen. Als iemand 97 jaar is geworden, hetgeen overeenkomt met 100 jaar volgens de maankalender, zal deze - als de gezondheid het toelaat - met een papieren windmolen rondlopen.[30] Dit is een symbool voor het levenswiel. Iemand van 100 zal sterven en weer terugkeren als kind. De gewoonte is gebaseerd op de Kajimaya-legende, waarin de god van de hemel onderhandelde met de god van de aarde over de levensduur van de mensen, die de hemelgod had gemaakt uit het materiaal van de aarde.[31]

Wetenswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

In 2018 werd in Australië het grootste aantal windmolentjes bij elkaar geteld. Bezoekers aan het Melbourne museum konden een windmolentje maken en dat in een miniatuur windmolenterrein planten. Het aantal van 2401 windmolentjes werd als record opgenomen in het Guiness Book of Records.[32]