Atavisme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jonge embryos van verschillende soorten vertonen enkele overgeërfde kenmerken, zoals de staart bij deze menselijke foetus. Normaal gesproken verdwijnen deze kenmerken in een latere ontwikkelingsstadium, tenzij het dier een atavisme heeft.

Een atavisme (v. Lat. atavus = voorvader) kan betekenen:

  • een organisme dat een (vermoedelijke) ommekeer maakt in zijn evolutie; óf
  • de onverwachte verschijning van primitieve eigenschappen; óf
  • een nieuwe verschijning van eigenschappen die wel aanwezig waren in een bepaalde tijd in het verleden, maar die in tussenliggende generaties afwezig waren.

In de loop van de evolutie zijn oorspronkelijke eigenschappen verloren gegaan, bijvoorbeeld als die eigenschappen of lichaamsdelen niet meer noodzakelijk waren, dan wel weggeselecteerd zijn. In de genen zijn de gegevens voor voormalige uiterlijke eigenschappen in het DNA bewaard gebleven, bij een "ongelukkige kruising" kunnen ze ineens weer opduiken. Atavismen komen overal in de levende natuur voor.

Atavisme kan regelmatig voorkomen bij alle individuen tijdens de ontwikkeling (jeugdatavisme) of bij een enkel individu als afwijking (teratologisch atavisme, bestudeerd in de teratologie, de kennis van aangeboren misvormingen).

Atavisme verschilt van een rudiment op het vlak dat de eigenschap ook weg leek te zijn. Een rudiment is nog steeds aanwezig, maar inmiddels niet of nauwelijks functioneel, of heeft een compleet andere functie aangenomen.

Voorbeelden van jeugdatavisme[bewerken]

Jeugdatavismen zijn bijv. de kieuwaanleg bij embryo's van vogels, zoogdieren en mens en het voorkomen van bladeren bij kiemplanten van cactussoorten die in volwassen toestand geen bladeren hebben.

Voorbeelden van teratologisch atavisme[bewerken]

Soms wordt een paard geboren waarvan de poten drie tenen hebben, in plaats één teen met daarbij de griffelbeentjes. Zo'n paard vertoont dan de kenmerken van een voorouderlijke vorm.

Andere teratologische atavismen zijn bijvoorbeeld het voorkomen van vele tepels (polythelie) bij de mens en het ontstaan van een spruit uit een roos.