Banale revolutie
De banale revolutie is het ontstaan van lokale banale heerschappijen in West-Europa vanaf de late tiende eeuw die de koninklijke macht verzwakten.
Vanaf de late negende eeuw stokten de veroveringen van het Karolingische rijk, dat daarnaast te maken had met de nodige opvolgingsproblemen. Bij het ontbreken van een geldeconomie poogde men loyaliteit te bereiken met de uitgifte van ambten, inkomsten en land in leen. Met de middelen van die tijd konden koningen niet voorkomen dat vorsten dit niet meer als leen, maar als erfelijk bezit gingen beschouwen. Vanaf de late tiende eeuw herhaalde deze patrimonialisering zich op een lager niveau en usurpeerden onder meer vice-comites, vicarii en capitanei het bannum en de regalia van de hertogen, markgraven en graven.
De creatie van lokale banheerlijkheden of seigneuries had tot gevolg dat mensen veel efficiënter geëxploiteerd konden worden. In de Vroege Middeleeuwen was er wel sprake geweest van heerschappij van de aristocratie, maar dit dominium beperkte zich tot diegenen die deel uitmaakten van het domein van de heer. Daarbuiten bevond zich echter een grote groep vrijen die formeel wel onder de bannus van de koning vielen, maar in de praktijk was de koning vaak te ver weg en diens macht te diffuus.
De banale revolutie maakte dat ook de vrijen te maken kregen met een heer. Deze banheren legden zich allereerst toe op de lokale rechtspraak. Daarnaast legden zij belastingen op en verplichtten hun onderdanen om werkzaamheden voor hen te verrichten. Dit kon met buitensporig geweld gepaard gaan, zodat dit recht wel aangeduid werd als malae consuetudines (slechte gewoonten). Waar in de Vroege Middeleeuwen grof geweld slechts was toegestaan in geval van oorlog, vete of bij slaven, eisten edelen in Catalonië zelfs het recht om onderdanen slecht te behandelen (male tractare). Met behulp van mottekastelen en kleine krijgsmachten (milites castri) werd de macht van de lokale heren bestendigd.
Literatuur [bewerken]
- Blockmans, W.; Hoppenbrouwers, P. (2006): Eeuwen des onderscheids, Bert Bakker, Amsterdam.
