Catastrofisme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het catastrofisme is de opvatting zoals die in de begindagen van de geologie (17e en 18e eeuw) gold, die stelde dat gedurende de lange geschiedenis van de aarde de verschillende tijdperken werden afgesloten door een catastrofale vernietiging van al het leven, waarna een hernieuwde schepping plaatsvond.

De Franse anatoom en paleontoloog Georges Cuvier was een voorstander van het catastrofisme

Het catastrofisme baseerde zich op de toenemende hoeveelheid geologische en archeologische waarnemingen die op een oude aarde wezen waarin verschillende tijdsperioden met daarin verschillende fauna's elkaar afwisselden. Het catastrofisme is daarmee een stapje verder dan eerdere opvattingen over een jonge aarde van ca. zesduizend jaar oud waarbij de aardlagen in de zondvloed zouden zijn afgezet zoals beschreven in de Bijbel.

De 18e-eeuwse geoloog James Hutton formuleerde voor het eerst een tegenhangend begrip, het uniformitarianisme, wat nu nog steeds in grote lijnen geldt en beter bekend is onder de naam actualisme: de geleidelijke werking van dezelfde processen als die we dagelijks waarnemen, hebben de geologische eigenschappen van de aarde bepaald. Zijn tegenhanger was weer de Franse geoloog Georges Cuvier die het catastrofisme op het Europese continent tot diep in de 19e eeuw de heersende leer liet blijven.

Een belangrijke bijdrage van de catastrofistische school uit die periode was de ontdekking van de IJstijden. In de tweede helft van de twintigste eeuw moest het beeld van een stabiele aarde weer bijgesteld worden door de ontdekking van de plaattectoniek. Vanaf de jaren tachtig werd het populair een belangrijke invloed op de evolutie toe te kennen aan astronomische catastrofes, zoals de inslag van reusachtige meteorieten. Ook werd het duidelijk dat de aarde in het verre verleden geteisterd werd door supervulkanen en perioden van extreme afkoeling tijdens welke wellicht de hele planeet dichtvroor zoals omschreven in de Snowball Earth-hypothese.

Tegenwoordige zienswijze[bewerken]

Binnen de wetenschap geldt de opvatting van het catastrofisme niet langer als verklaring voor de geologische fenomenen; de catastrofen (zoals de massa-extinctie aan het einde van het Perm en Krijt) die lijken voor te komen, zijn niet in tegenspraak met het actualisme.

In creationistische kringen wordt de zogenaamde zondvloedgeologie sinds begin 20e eeuw als een gangbaar alternatief voor de moderne wetenschappelijke inzichten gezien. De zondvloed wordt gezien als verklaring voor alle geologische fenomenen. Vaak gebruiken creationisten abusievelijk de term catastrofisme om hun opvattingen aan te duiden, maar met het historische catastrofisme van Cuvier heeft het niets te maken.

Externe link[bewerken]