De Noodzaak

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Noodzaak
Auteur(s) Stephen King
Uitgever Signet
Uitgegeven 1991
ISBN-code 90-245-4352-5
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

De Noodzaak is een horrorverhaal dat in 1991 geschreven werd door de Amerikaanse schrijver Stephen King. De oorspronkelijke titel van het boek luidt Needful Things. In het Nederlands is De Noodzaak zowel in paperback als (poema) pocket formaat uitgegeven. In 1993 is het boek verfilmd door Fraser Clarke Heston onder dezelfde titel.

Plot[bewerken]

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

Het verhaal speelt zich af in het fictieve stadje Castle Rock in Maine, waar een op het oog charmante oude zakenman een winkeltje genaamd De Noodzaak begint. Hierin verkoopt de man, Leland Gaunt, tegen extreem lage prijzen voorwerpen die de inwoners het liefst van alles zouden willen bezitten. Zo koopt Brian Rusk een zeldzame baseball-kaart die persoonlijk gesigneerd blijkt te zijn en de verwoed gokker en verliezer Danforth Buster Keeton een spel waarmee hij paardenraces vooraf kan rijden om er vervolgens in het 'echt' grof geld mee te verdienen.

In ruil voor deze koopjes wil Gaunt, behalve een minimale vergoeding, dat zijn klanten een 'grapje' bij een van hun medeburgers uithalen. Op deze manier weet Gaunt de inwoners tegen elkaar uit te spelen en oude vetes nieuw leven in te blazen. De mensen met wie de 'grapjes' zijn uitgehaald verdenken immers direct hun persoonlijke vijand. Bovendien zijn de gekochte voorwerpen verslavend als drugs: de eigenaars willen ze bij zich houden en vasthouden, en worden bang dat een ander (meestal hun persoonlijke vijand) dit voorwerp wil stelen. Deze voorwerpen zijn echter in werkelijkheid waardeloze, oude of vieze dingen.

Wanneer de vetes eenmaal voldoende zijn opgestookt verkoopt Gaunt de klanten wapens. Op dat moment zijn de meeste mensen volledig door het dolle en volledig geobsedeerd door het artikel dat Gaunt hen heeft verkocht, en kennen dus geen grenzen meer. Uiteindelijk escaleert de zaak en vallen er doden. Sheriff Pangborn confronteert Gaunt en dwingt hem te vertrekken. Gaunt probeert te vertrekken met een tas vol met de gestolen zielen van alle mensen die door zijn acties zijn omgekomen. Pangborn dwingt Gaunt afstand te doen van de tas en Gaunt, nu gereduceerd tot een afschrikwekkende demon, verlaat de stad met lege handen. In de epiloog blijkt er een nieuw en veelbelovend winkeltje zijn op gericht in een andere stad, ergens ver weg.

Leland Gaunt[bewerken]

De antagonist en winkelier van de NoodZaak. Hij weet via zijn dubieuze transacties de bewoners van Castle Rock tegen elkaar uit te spelen en zal uiteindelijk van iedere door deze vetes gevallen dode de ziel opeisen. Zover komt het niet, aangezien Alan Pangborn hem met goddelijke krachten de stad uitgooit en dwingt de gestolen zielen weer af te staan. Gaunt verkoopt al eeuwen zijn artikelen, die in feite slechts waardeloze rommel zijn. Voor de klanten lijken het echter artikelen die ze heel graag willen hebben, omdat ze hun verborgen dromen en verlangens weerspiegelen. Wanneer de vetes eenmaal voldoende zijn aangewakkerd verkoopt Gaunt wapens aan de mensen: pistolen met vergiftigde kogels, zodat zelfs het kleinste schampschot al dodelijk is.

De verteller suggereert dat Gaunt een soort duivel, of misschien zelfs Satan zelf is. Ook vertoont hij overeenkomsten met Kings superschurk Randall Flagg: net als Flagg hebben zijn handen geen lijnen.

Alan Pangborn[bewerken]

Alan Pangborn is de sheriff Castle County, en belangrijkste protagonist en de Nemesis van Gaunt. Aangezien hij getraumatiseerd is door de dood van zijn vrouw en zoon is hij niet geïnteresseerd in artikelen en daardoor is hij voor Gaunt gevaarlijk. Gaunt laat Pangborn dan ook schaduwen en vermijdt het contact met hem, waardoor Alan Pangborn hem pas op het einde van het boek te zien krijgt.

Als Alans vriendin Polly een genezende ketting (azka) van Gaunt koopt, is Alan wantrouwig en probeert hij haar te overtuigen de azka weg te doen. Gaunt komt hierachter en om te voorkomen dat Polly voor Alans kant kiest en haar koopje wegdoet laat hij haar (door middel van valse brieven) geloven dat Alan naar haar achtergrond gezocht heeft. Hierdoor krijgen Polly en Alan ruzie, omdat Polly dat gluiperig vindt.

Ondertussen wordt het eerste resultaat van Gaunts arbeid zichtbaar: de dodelijke steekpartij tussen Nettie Cobb en Wilma Jerzyk. Het lijkt een uit de hand gelopen burenruzie tussen twee toch al labiele personen, maar Alan zoekt verder. Uiteindelijk ontdekt hij dat Hugh Priest en Brian Rusk de daders zijn van de incidenten die de aanleiding tot de steekpartij vormden, en ten slotte ontdekt hij dat ze dit in opdracht van Gaunt deden. Wanneer de chaos zich uitbreidt en er meer slachtoffers vallen, is Alan ervan overtuigd dat Gaunt hierachter zit.

Hij gaat naar De NoodZaak om Gaunt in te rekenen. Gaunt is echter niet in de winkel. Vervolgens probeert Gaunt Alan in zijn macht te krijgen door ervoor te zorgen dat hij een valse videotape kijkt. Op deze tape is te zien hoe Ace Merrill (wraakzuchtig omdat Alan hem in de gevangenis deed belanden) Alans vrouw en kind doodrijdt. Alan wordt witheet van woede en wil nu alleen nog maar Ace vermoorden. Alan wordt echter op tijd bekeerd door Polly, die haar fouten ingezien heeft. Ace gijzelt Polly wil zo Alan dwingen te zeggen waar het geld van zijn oom is, waarvan hij denkt dat Alan het heeft opgegraven. Dan ziet Alan Gaunt uit De NoodZaak komen, met een koffer waarin alle veroverde mensenzielen van Castle Rock zitten. Gaunt wil de zielen, die hij na hun dood in bezit kreeg, met zich meenemen. Alan steekt daar echter een stokje voor. Met een paar voorwerpen (die dan goddelijke krachten blijken te hebben) weet hij Gaunt te dwingen de stad zonder de zielen te verlaten. Gaunt verlaat Castle Rock uiteindelijk, dankzij Alan.

Patricia (Polly) Chalmers[bewerken]

De vriendin van Alan. Ze kende diens vrouw voor haar dood ook erg goed. Ze heeft artritis en koopt van Gaunt een talisman die haar geneest, in ruil voor een "grapje" met Ace Merrill. Gaunt probeert haar te manipuleren maar ze komt op tijd bij zinnen en biedt Pangborn onmisbare steun in zijn confrontatie met Gaunt.

John (Ace) Merrill[bewerken]

Ace was vroeger de pestkop van de stad en handelt in cocaïne en wapens. Een paar jaar geleden werd hij door Alan Pangborn betrapt bij een inbraak in The Mellow Tiger, en verdween hiervoor 4 jaar in de gevangenis.

Ace' oom Reginald Merill was de rijkste man van de stad, maar diens geld is spoorloos. En Ace heeft dat geld hard nodig want hij heeft een enorme schuld bij een cocaïnehandelaar. Gaunt verkoopt hem een boek met schatkaart, maar vindt op de plaats waar de schat zich zou moeten bevinden slechts een brief van Alan waarin hij verklaart het geld al te hebben opgegraven. De brief, in werkelijkheid door Polly geplaatst als tegenprestatie voor de azka, heeft het door Gaunt gewenste effect: hij wil Alan vermoorden.

Gaunt zet hem aan om samen met Dan Keeton wraak te nemen op Alan en de hele stad. Met Dan Keeton plaatst hij overal dynamiet waardoor de halve stad wordt vernietigd. In een laatste poging alsnog het geld terug te krijgen probeert Ace Polly te gijzelen. Uiteindelijk wordt hij door Norris Ridgewick doodgeschoten.

Danforth (Buster) Keeton[bewerken]

De eerste wethouder van Castle Rock, die echter zwaar in de problemen zit door zijn verslaving aan wedden op paardenraces. Ook lijdt hij aan achtervolgingswaan en denkt dat "Zij" het op hem gemunt hebben. Dan heeft grote problemen want hij heeft zijn gokverslaving bekostigd door uit de gemeentekas te stelen. Bovendien ligt er een brief van het staatsministerie van financiën: over een week komen ze op bezoek om alle documentatie in te zien, en zal Keetons bedrog zeker uitkomen.

Gaunt verkoopt hem een spel dat hem in staat stelt de uitkomst van paardenrennen te voorspellen en zo grof geld te verdienen. Uiteindelijk laat Dan zich met Ace door Gaunt aanzetten tot het plaatsen van explosieven overal in de stad. Ten slotte wordt hij door agent Norris Ridgewick neergeschoten nadat hij een collega van Norris doodschoot bij zijn aanhouding. Dan overleeft het schot maar is wel dodelijk gewond. Daarom besluit Ace Merrill hem het genadeschot te geven. Dan werd als kind "Buster" genoemd maar heeft een bloedhekel aan deze bijnaam: zijn vrouw noemt hem per ongeluk Buster en betaalt daarvoor met haar leven.

Myrtle Keeton[bewerken]

Myrtle is de bedeesde vrouw van Danforth Keeton, die zwaar te lijden heeft onder het liefdeloze huwelijk met haar paranoïde kille boosaardige man. Ze koopt bij Gaunt een pop in ruil voor een grap met de katholieken. Zelf wordt ze door haar eigen man gedood omdat hij denkt dat zij bij zijn vijanden hoort en omdat ze hem Buster noemt.

Eddie Warburton[bewerken]

Eddie is conciërge van het gemeentehuis. In ruil voor een grapje met Polly Chalmers koopt hij een Sint-Christoffelspenning bij Gaunt. Verder heeft hij ruzie met Sonny Jackett over een auto die niet goed gerepareerd zou zijn. Deze ruzie liep op een rechtszaak uit en vrij snel daarna vloog de auto in brand en raakte total loss. Volgens Eddie weet Sonny meer van de brand en was er ook een racistisch motief (Eddie is namelijk zwart). Na een enveloppe met belastende voorwerpen te hebben gevonden weet hij het zeker. Hierop koopt hij een pistool bij Gaunt om Jackett te doden. Het komt niet bij hem op waarom Sonny Jackett hem die enveloppe zou sturen en waarom hij daar al die tijd mee zou hebben gewacht: ongetwijfeld is Sonny gewoon "nog stommer en valser dan alle andere bleekscheten". Eddie schiet per ongeluk diens assistent Ricky dood alvorens zelf door Jackett te worden neergeschoten. Pas dan realiseert hij zich dat hij erin is geluisd, maar Jackett wil niet luisteren en schiet de zwaargewonde Eddie door zijn hoofd.

Sonny Jackett[bewerken]

Jackett is monteur, en heeft bij Gaunt een 'unieke gereedschapsset' gekocht. Zijn visie op de vete met Eddie is dat hij gewoon zijn werk heeft gedaan, daar een fatsoenlijke prijs voor betaald wilde krijgen, en niks met de brand te maken heeft gehad. Na een briefje te hebben ontvangen met een dreigement van Eddie (in werkelijkheid vrijwel zeker door een van Gaunts 'klanten' in zijn bus gestopt), koopt Sonny eveneens een pistool bij Gaunt, wacht Eddie op, en schiet hem dood. De staatspolitie treft hem aan met een 'oude smerige gereedschapsset', die hij in zijn handen houdt 'alsof het een baby is'.

Ricky Bissonette[bewerken]

Ricky werkt in Sonny Jacketts garage. Bij Gaunt koopt hij 72 hardpornofoto's van een bekende actrice, in ruil voor een grap met de dominee. Hij wordt later per ongeluk door Eddie Warburton gedood.

Everett Frankel[bewerken]

Everett Frankel is de assistent van dokter Ray van Allen. Hij koopt een pijp bij Gaunt die hem een 'ouder, knapper en verstandiger' uiterlijk lijkt te geven. In ruil hiervoor legt hij een enveloppe in Lesters auto (die Sally gebruikt) met daarin een brief en foto die 'aantonen' dat Lester Sally heeft bedrogen.

Sally Ratcliffe[bewerken]

Sally is lerares op de middenschool. Ze is streng gelovig baptiste en bewaart haar maagdelijkheid tot na het huwelijk. Ze had vroeger een relatie met de katholieke John Lapointe, maar liet hem vallen vanwege de onoverkoombare religieuze verschillen. John is echter nog steeds smoorverliefd op haar.

Sally is inmiddels verloofd met Lester Pratt. Ze koopt bij Gaunt een versteende houtsplinter die zogenaamd van de Ark van Noach afkomstig is, en haalt in ruil daarvoor een grap uit met schoolhoofd Frank Jewitt. Als ze echter een 'bewijsmateriaal' (a la Gaunt) vindt waaruit blijkt dat Lester is vreemdgegaan, verbreekt ze het contact met hem. Wanneer ze hoort dat Lester haar ex-vriend John Lapointe heeft proberen te vermoorden en zelf hierbij het leven heeft gelaten, raakt ze door schuldgevoel overmand en hangt zichzelf op.

Slopey Dodd[bewerken]

Slopey is een stotterend en een beetje sloom jongetje uit Brians klas. Hij koopt bij Gaunt een theepot voor zijn moeder die hij zo mooi vindt dat hij hem voor zichzelf houdt. In ruil daarvoor haalt hij een grap met Lester Pratt uit, door tegen hem te zeggen dat hij zijn vriendin Sally met hulpsheriff LaPointe zou hebben zien zoenen.

Lester Pratt[bewerken]

Lester is baptist, sportcoach en de verloofde van Sally Ratcliffe. Op een dag wil Sally (die denkt dat Lester is vreemdgegaan) tot zijn stomme verbazing niet meer met hem praten, en snel daarna vindt hij de portefeuille van haar ex-vriend John Lapointe. Nadat Slopey Dodd (in opdracht van Gaunt) hem heeft verteld dat Sally hem inderdaad heeft bedrogen met Lapointe, slaan de stoppen bij hem door en gaat hij naar het politiebureau om hem te vermoorden. Dit kost echter hem het leven wanneer de telefoniste Sheila hem, om John Lapointe te redden, de hersens inslaat.

Lenore Potter[bewerken]

Lenore Potter is de vrouw van de rijkste en succesvolste advocaat in Castle Rock. Ze houdt er zeer alternatieve opvattingen op na en is zeer bezorgd om haar aura, haar kalava. Daarbij steekt ze veel energie in haar tuin, die uiteraard ook 'in astrale harmonie' moet zijn. Ze heeft een vete met Stephanie Bonsaint die een uitloper is van een carrièregeschil tussen hun beide echtgenoten. Als Lenores bloembedden vernield worden weet ze ook zeker dat Stephanie de schuldige is. Leland Gaunt, wetende dat Melissa Clutterbuck de dader was ter betaling van een van zijn artikelen, verkoopt Lenore Potter een pistool. Hiermee schiet ze later per ongeluk Melissa Clutterbuck dood in de overuiging dat het Stephanie Bonsaint was. Haar man Andy Clutterbuck raakt hierdoor aan de drank en beleeft geen nuchtere dag meer tot hij drie jaar later door het ijs van Castle Lake zakt en overlijdt.

Frank Jewitt[bewerken]

Frank Jewitt is hoofd van de middenschool. Behalve van lesgeven houdt hij ook erg veel van kleine jongetjes, en hij bewaart dan ook een collectie kinderporno in zijn lade. Ook heeft hij een kinderseksfeestje bezocht in Boston. Sally haalt echter een 'grap' met hem uit als onderdeel van haar koop bij Gaunt, en verspreidt de boekjes in zijn kantoor. Bovendien laat ze een chantagebrief achter, zogenaamd geschreven door de enige persoon met wie Frank zijn geheimen heeft gedeeld, George Nelson. Iedereen heeft de boekjes kunnen zien, Frank beseft dat hij nooit meer zal kunnen lesgeven, en alle stoppen slaan bij hem door. Uit wraak vernielt hij George Nelsons woning, ontlast zich op het portret van George' moeder, en vermoordt diens parkiet. Tijdens een pistoolduel met George Nelson voor het gemeentehuis ontploft het daar door Dan Keeton en Ace gedeponeerde dynamiet, en beide mannen gaan in rook op.

George T. Nelson[bewerken]

George T. Nelson is leraar handenarbeid, en houdt behalve van lesgeven en kleine jongetjes ook erg van cocaïne. Wanneer Frank Jewitt buiten zinnen van woede over de 'chantage' zijn woonkamer vernielt, koopt Nelson een pistool bij Gaunt om zich op Frank te wreken. Bij het gemeentehuis treffen hij en Frank elkaar, en besluiten tot een duel. Tijdens dit duel ontploft het daar door Dan Keeton en Ace gedeponeerde dynamiet, George Nelson wordt samen met Frank Jewitt volledig vernietigd.

Hubert (Hugh) Priest[bewerken]

Hugh Priest is een alcoholist die een vossenstaart koopt bij Gaunt. De staart herinnert hem namelijk aan betere tijden en hij hoopt er de kracht uit te putten om te stoppen met drinken. In ruil hiervoor vermoordt hij Nettie Cobbs hondje. Zelf heeft Hugh een vete met Henry Beaufort omdat die hem uit The Mellow Tiger had gezet en ook nog eens zijn autosleutels had ingenomen omdat hij te dronken was om naar huis te rijden. Als hij zijn auto met lekke banden aantreft weet hij zeker dat Henry Beaufort de dader was, en bovendien is hij bang dat Henry zijn vossenstaart wil vernielen. Hij koopt een pistool van Gaunt en gaat naar The Mellow Tiger om Henry mores te leren, maar sterft in een vuurgevecht met hem.

Henry Beaufort[bewerken]

Henry Beaufort is de eigenaar en kroegbaas van de kroeg The Mellow Tiger. Hij ergert zich groen en geel aan Hugh Priest, die als hij te veel gedronken heeft vervelend wordt en tegen zijn jukebox schopt. Als iemand zijn banden leksteekt vermoedt hij dan ook dat Hugh de dader is, en neemt zich voor hem dood te schieten. Hij komt op tijd bij zinnen, maar Hugh confronteert hem in zijn kroeg. In een vuurgevecht weet hij Hugh te doden, maar raakt zelf dodelijk gewond.

Netitia (Nettie) Cobb[bewerken]

"Malle Nettie" heeft na jarenlange mishandeling haar man vermoord en in een inrichting gezeten. Ze is langzaam bezig haar leven op orde te krijgen, met hulp van Polly in wiens naaiatelier ze werkt. Ze koopt bij Gaunt een lamp die precies gelijk is aan die die haar man had vernield. In ruil daarvoor haalt ze een grap met Danforth Keeton uit. Nettie heeft zelf een vete met Wilma Jerzyck omdat haar hondje Raider te veel lawaai zou hebben gemaakt. Wanneer ze haar hondje dood aantreft weet ze dan ook zeker dat Wilma de schuldige was (eigenlijk was Hugh Priest de dader). In een confrontatie met Wilma vermoorden ze elkaar.

Wilma Jerzyck[bewerken]

Wilma is een ferme sterke vrouw, met een zeer sterk temperament. Zelfs haar man Pete is bang voor haar. Er is weinig nodig om haar kwaad te maken en ze heeft dan ook behalve met Nettie vetes met half Castle Rock gehad. Als Brian Rusk haar woonkamer ruïneert gaat ze, denkend dat Nettie de dader is, de confrontatie aan waarbij zijzelf en Nettie het leven laten.

Brian Rusk[bewerken]

De elfjarige Brian is Gaunts eerste klant. In ruil voor een honkbalplaatje haalt hij twee grappen met Wilma Jerzyck uit. Nadat zij en Nettie elkaar hebben vermoord ten gevolge van de vete, wordt Brian overmand door schuldgevoel en pleegt uiteindelijk zelfmoord.

Cora Rusk[bewerken]

Cora Rusk is de moeder van Brian. Ze koopt een zonnebril van Elvis Presley bij Gaunt, die haar in staat stellen de King daadwerkelijk in een soort dromen te ontmoeten en met hem te vrijen. Ze raakt hierdoor zo geobsedeerd dat ze haar kinderen verwaarloost en zelfs de dood van haar zoon Brian haar koud laat. Uiteindelijk vernielt Myra Evans haar bril in deze droomtoestand en bij het ontwaken blijkt de bril echt stuk te zijn. Ze neemt wraak door met een vuurwapen naar Myra te gaan, maar die wacht haar eveneens met een vuurwapen op en schiet haar dood.

Myra Evans[bewerken]

Myra is de beste vriendin van Cora. Ze koopt een foto van Elvis Presley bij Gaunt, die haar, evenals Cora's zonnebril, in een droomtoestand brengt waarin ze met Elvis kan vrijen. Zij en Cora worden hierdoor van vriendinnen vijanden en uiteindelijk vermoordt Myra Cora. Zelf krijgt ze hierbij eveneens een kogel uit Gaunts pistool in haar dij, en aangezien de kogels vergiftigd zijn, kan worden aangenomen dat Myra eveneens is omgekomen.

Norris Ridgewick[bewerken]

Norris is deputy (hulpsheriff) onder Pangborn. Hij koopt een Bazun vishengel van Gaunt die hem aan zijn vader herinnert. Hij heeft echter een vete met Dan Keeton, die door een Gaunt-grap wordt aangewakkerd. Net als Brian raakt hij overmand door schuldgevoel wegens zijn aandeel in de ellende (hij had een grap met Hugh Priest uitgehaald), en probeert zelfmoord te plegen. Hij komt echter bij zinnen en houdt Ace Merill en Dan Keeton tegen voor ze nog meer kwaad kunnen aanrichten. De mooie Bazun-hengel die hij had gekocht blijkt in werkelijkheid niets meer dan een vies stuk bamboe met een molentje eraan vastgespijkerd.

De katholieken en de protestanten[bewerken]

De verhouding tussen katholieken en protestanten van Castle Rock was al matig, en verslechterde toen dominee Rose de preekstoel beklom en met fanatieke anti-katholieke preken begon. Pastoor Brigham liet dit niet over zich heen gaan en zo ontstond een vete. Een door de katholieken geplande casino-avond doet de vlam echter in de pan slaan.

De katholieken willen onder leiding van pastoor Brigham een casinoavond organiseren, wat de protestanten onder dominee Rose als godslasterlijk ervaren (gokken in de kerk). Dominee Rose is persoonlijk beledigd door het plan te gokken in de kerk omdat zijn vader een gokverslaafde was. Brigham voert daarentegen aan dat de casinoavond slechts dient om geld in te zamelen voor het katholieke bouwfonds ter reparatie van het kerkdak, maar doet ook niets om de confrontatie te vermijden.

De grapjes van Gaunt (dreigbriefjes en stinkbommen) doen de zaak escaleren. Het eindigt in een massale vechtpartij tussen de katholieken en de protestanten. De inmiddels overbelaste politie kan hier weinig tegen beginnen. Beide partijen kennen geen grenzen meer, en een aantal gebruikt bovendien bij Gaunt gekochte pistolen in het gevecht. Het resultaat is een groot aantal zwaargewonden en een paar doden.

Film[bewerken]

Het boek werd in 1993 verfilmd door Fraser Clarke Heston met hoofdrollen van Max von Sydow (Gaunt), Ed Harris (Pangborn) en Bonnie Bedelia.