Dogma (algemeen)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Dogma's (Grieks: δόγμα, meervoud: δόγματα) zijn een verzameling van doctrines of leringen van het gevestigde geloof, dat als autoriteit wordt aangehouden door een religie, ideologie of andere organisatie. De dogma's worden geacht een autoriteit te zijn Het zijn onwrikbare stellingnamen en vormen de fundamentele concepten of aannames die een gedachtegoed gestalte helpen geven. Daarom dient men er niet van af te wijken, en ze niet te betwisten of betwijfelen.

Binnen het christelijk geloof is een voorbeeld van een dogma de drie-eenheid. De term wordt binnen de religie beschrijvend gehanteerd, terwijl de benaming dogma buiten de religie vaak wordt gebruikt met een kleinerende ondertoon, refererend aan "gevestigde" concepten met een specifiek standpunt en daarmee met een bedenkelijke basis. Deze kleinerende ondertoon is nog sterker aanwezig met de term dogmatisch, die wordt gebruikt om personen te beschrijven met onbuigzame geloofsovertuigingen die niet open staat voor rationele argumenten. Buiten de religieuze dogma's worden er ook dogmatische overtuigingen aangetroffen in de maatschappij en het wetenschappelijk paradigma.

[bewerk] Dogmatisme

Dogmatisme is de meer algemene duiding voor een overtuiging of houding waarbij iemand niet meer in staat is zijn opinies te herzien op grond van nieuwe informatie. Het begrip "dogmatisme" impliceert dat iemand zijn overtuigingen op een onnadenkende en conformistische manier hanteert zonder de fundamenten daarvan in vraag te willen stellen. Dogmatisme wordt als onverenigbaar gezien met een wetenschappelijke en/of rationele ingesteldheid waar zelfcorrectie intrinsiek deel van uit maakt. Voorbeeld:

Een jongetje was jarenlang diep overtuigd dat hij een lijk was, hij geraakte niet verlost van dat idee.
Hij komt bij de dokter en legt zijn probleem uit. De dokter vraagt aan het jongetje of een lijk kan bloeden.
Neen zei het jongetje, waarop de dokter in zijn vinger sneed en hij begon te bloeden.
Het jongetje zei: "Zie je wel, lijken bloeden toch".

— Etienne Vermeersch

[bewerk] Dogma in de religie

Dogma's komen in vele godsdiensten voor zoals in het christendom en de islam, waar zij beschouwd worden als de centrale grondregels, die door alle gelovigen van die religie onderschreven dienen te worden. Als fundamenteel element van de religie, wordt de term "dogma" aan die theologische leerstellingen verbonden, die geacht worden zodanig te zijn aangetoond, dat het verwerpen of het ter discussie stellen van zo'n dogma in feite betekent dat die persoon de gegeven religie niet meer als de eigen religie beschouwt. Het dogma wordt onderscheiden van de theologische opvatting ten aanzien van zaken die als minder bekend worden beschouwd. Dogma's kunnen verduidelijkt of uitgebreid worden, maar mogen in nieuwe leringen niet worden tegengesproken. Het afwijzen van een dogma wordt beschouwd als ketterij en kan resulteren in de verbanning uit de religieuze gemeenschap (excommunicatie), hoewel dit in het christelijke traditie vandaag de dag niet lichtvaardig meer gebeurt.