Familie (verwanten)

Familie is de groep personen waarmee men direct of indirect door middel van één of meer ouder-kind-relaties is verbonden.

Verwantschap

Er bestaat een verschil in in het gebruik van definities van familie-graden tussen genealogie, (erf)recht en de medische zaken anderzijds.

Ten eerste, voor wat betreft genealogie:

Iedereen heeft ouders; dit is de eerstegraads familie. De andere kinderen van die ouders zijn broers en zussen. Dit zijn tweedegraads verwanten. De ouders van die ouders zijn grootouders, of opa's en oma's. Ook grootouders worden als tweedegraads familie beschouwd.

De kinderen van die grootouders zijn ooms (mannelijk) en tantes (vrouwelijk). Dit is derdegraads familie, omdat er drie stappen tussen zitten: kind → ouder → grootouder → oom (nonkel) of tante.

Degenen met wie ooms en tantes getrouwd zijn, vormen aangetrouwde familie. Hun kinderen zijn neven of nichten, en de beginpersoon is ook een neef (mannelijk) of nicht (vrouwelijk) van dezen. Voor die oom(s) en tante(s) is de beginpersoon ook een neef of nicht.

Ten tweede, voor wat betreft (erf)recht:

Hier spreekt men niet van graden, maar groepen.

Groep 1: echtgenoot of geregistreerd partner en eigen kinderen De echtgenoot of geregistreerd partner (niet van tafel en bed gescheiden) en de kinderen erven ieder een even groot deel van de erfenis. Kleinkinderen erven als hun vader of moeder al is overleden. De kleinkinderen komen dan in de plaats van hun overleden ouder. Dit wordt plaatsvervulling genoemd.

Groep 2: ouders, broers, zussen Zijn er geen erfgenamen in groep 1? Dan erven de ouders en broers en zussen ieder een even groot deel. Ouders krijgen elk minimaal een kwart. De (klein)kinderen van de broers en zussen erven door plaatsvervulling als hun vader of moeder al is overleden. Halfbroers en -zussen erven de helft van wat broers en zussen erven.

Groep 3: grootouders Als er geen erfgenamen meer zijn in de groepen 1 en 2, dan erven de grootouders. Elke grootouder krijgt een even groot deel. Ook hier kunnen (klein)kinderen in plaats van de grootouders erven als deze zijn overleden.

Groep 4: overgrootouders Als erfgenamen uit de groepen 1, 2 en 3 ontbreken, erven de overgrootouders. Elke persoon krijgt een even groot deel. Ook hier is plaatsvervulling door (klein)kinderen van de overgrootouders mogelijk. De erfopvolging gaat niet verder dan groep 4. Als in groep 4 geen erfgenamen meer in leven zijn, krijgt de staat de erfenis.

Ten derde, voor wat betreft medisch gebruik van de familie-graden: Hierbij wordt genetisch geredeneerd (kans op gelijke persoonskenmerken). In tegenstelling tot voorgaande worden naast ouders ook broers en zussen tot de eerstegraads verwanten gerekend. Uit antropologisch oogpunt zijn kinderen, ouders, broers en zussen dan eerstegraads verwant, terwijl ooms, tantes, hun kinderen en grootouders tweedegraadsverwant zijn.

Geslacht

Een geslacht is een familie in de loop van de geschiedenis, althans in de mannelijke lijn, en dus in het algemeen met dezelfde achternaam.

Geslachtsgeschiedenis of geslachtskunde beschrijft de ontwikkeling van een familie vanaf haar oudst gedocumenteerde voorvader via haar hoogte- en dieptepunten (van vader op zoon, niet moeder op dochter) tot aan haar huidige telgen, met speciale aandacht voor geboorte- en sterfdata en -plaatsen.

Huis

Bij de hoge adel spreekt men wel van een Huis, bijvoorbeeld het Huis Habsburg

Cultureel verschijnsel

Verwantschap berust in beginsel op biologische relaties tussen individuen en groepen. Het is echter meer dan een netwerk van genetische relaties tussen mensen, het is voornamelijk een cultureel en geen biologisch verschijnsel. De cultuur waaruit ons begrip familie stamt is dan met name de Romeinse. Het woord familie komt van lat. familia en dit is op zijn beurt een leenwoord uit het Etruskisch.

Elk individu is verwant aan talloze andere individuen, maar lang niet al deze relaties worden ook sociaal of cultureel erkend. Verwantschap is volgens Peter Kloos daarom een taal waarin de structuur van de samenleving beschreven wordt. Bijna iedere samenleving heeft zijn eigen verwantschapssysteem en binnen de antropologie zijn vele verschillende verwantschapssystemen bestudeerd en beschreven. Er zijn bijvoorbeeld systemen waarbij afstamming niet in de lijn van de vader (patrilineair), zoals in Europa het geval is, maar in de lijn van de moeder wordt gevolgd (matrilineair). Ook het belang van de diverse verwanten verschilt per cultuur. In wat men in de antropologie bijvoorbeeld het Hawaïaanse verwantschapssysteem noemt worden broers en zussen van de ouders allen vader en moeder genoemd en dezer zonen en dochters worden allen broer en zus genoemd, hiermee het belang van de relatie aanduidend.

Kinship

Om het verschil tussen verwantschap in biologische zin en het culturele besef van verwantschap aan te geven wordt in de culturele antropologie de Engelse term kinship gebruikt. Kinship is een erkende verwantschap tussen twee of meer individuen. De kin van een bepaalde persoon, in de antropologie meestal aangeduid met de term ego, is die groep van verwanten die deze persoon daadwerkelijk als verwanten beschouwt. Kinship is aldus een relatief begrip dat afhankelijk is van culturele factoren. Voor ieder individu bestaat zijn kin weer uit andere personen.

Familieschema West-Europese samenleving

In het West-Europese systeem wordt een slechts een beperkt deel van het totaal aan verwanten tot de kin van een bepaalde persoon beschouwd. In onderstaand schema is een familie weergegeven met daarin de benamingen zoals die tegenwoordig binnen de Nederlandse en Belgische samenleving gebruikelijk zijn. Uitgangspunt is een ongehuwde persoon (ego), zonder kinderen.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• Kloos, Peter, Culturele antropologie. Een inleiding (Assen 1995), ISBN 90-232-2991-6.
• Prevos, Peter, De Inwoners van Heugem (http://prevos.net/wp/nl/heugem/inleiding/verwantschap/).

Mediabestanden

Zie de categorie Family van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.