Rommelpot (muziekinstrument)
| Rommelpot | ||||
| Foekepot, Koenckelpot | ||||
 |
||||
| Rommelpotspeler geschilderd door Frans Hals. | ||||
| Classificatie | ||||
| Gerelateerde instrumenten | ||||
| cuíca, cupa-cupa | ||||
|
||||
Een rommelpot of foekepot is een oud volksmuziekinstrument dat gebruikt werd in de Nederlanden.
Het instrument bestaat uit een aardewerken pot met een vlies erover gespannen. Een rommelpot wordt geclassificeerd als membranofoon. Door het midden van het vlies wordt een stokje gestoken en vast bevestigd. Dit stokje is bestreken met hars. Het stokje wordt in de hand genomen en met een wrijvende beweging in trilling gebracht. In zekere zin is een rommelpot dus ook een strijkinstrument. De trilling wordt overgedragen op het vlies. De pot dient als klankkast en versterkt het geluid. Het resultaat is niet erg welluidend: een soort frroep geluid, dat als een astmatische hijg beschreven kan worden. Dit geluid wordt in Nederland gebruikt als ritmische begeleiding bij solozang. Het 'foek' in de naam 'foekepot' is waarschijnlijk ontstaan als onomatopee op basis van deze klank. 'Rommel' is waarschijnlijk door volksetymologie ontstaan uit het Brabantse 'romme' (melk). In de 'rommepot' werd melk tot boter gekarnd.
In Brazilië is de rommelpot, onder de naam cuíca, een veelgebruikt muziekinstrument in de sambamuziek. Ook in Hongarije wordt een foekepot gebruikt in citeraorkesten. In Italië is het instrument bekend onder de naam cupa-cupa.
[bewerken] Oudejaarsavond
In sommige streken van Nederland (onder andere op het eiland IJsselmonde tot eind jaren 1950) was het gebruikelijk op oudejaarsavond met de rommelpot van deur tot deur te gaan met een liedje zoals:
- Rommelpotterij frroep, rommelpotterij frroep
- geef me een centje en dan ga'k voorbij
- 'k heb geen geld om brood te kopen
- daarom moet ik met de foekepot gaan lopen. frroep
- rommelpotterij, rommelpotterij,
- geef me een centje dan ga'k voorbij
of, in de Achterhoek:
- Foekepotterij, foekepotterij,
- geef mien un cent, dan goa ik weer veurbij.
- ik heb geen geld um brood te kopen,
- deurum mot ik met de foekepotte lopen.
- Foekepotterij, foekepotterij,
- geef mien un cent dan goa ik weer veurbij.
Ook in het stadje Goor wordt tijdens oudejaarsmiddag 'gefoekepot'. Voornamelijk basisschoolkinderen (de jongsten met begeleiding) gaan verkleed in optocht langs de deuren. Daarbij wordt de volgende variant op het liedje aangehouden, begeleid door het ritmisch geluid maken met de foekepot:
- Foekepotterij, foekepotterij,
- Geef mij een centje, dan ga ik weer voorbij.
- Ik heb geen geld om een broodje te kopen,
- Daarom moet ik met de foekepotte lopen.
- Foekepotterij, foekepotterij,
- Geef mij een centje, dan ga ik weer voorbij.
Als beloning voor het zingen van het liedje worden kinderen traditioneel beloond met geld, maar tegenwoordig soms ook met snoep. Kinderen die geen 'echte' foekepot (bloempot met varkensblaas) hebben gekocht bij Stichting Kindvriendelijk Goor, om welke reden dan ook, gebruiken als alternatief vaak een (geld)blikje waarmee gerammeld wordt.
Het gebruik wordt gevolgd sinds onheugelijke tijden, mogelijk ook ter ere van het feest van de H. Sylvester wiens feestdag dan door de Roomse Kerk gevierd wordt.
In de stad Tholen wordt er op oudjaar met de rommelpot langs de deur gegaan. Hierbij worden drie liedjes gezongen; Klein Zieltje, het Schipperslied en een bedankliedje. Om de traditie te behouden wordt er ieder jaar door Stichting STAD een Rommelpotfestival gehouden.
In het vissersdorp Yerseke (Zeeland) wordt de foekepot ook wel Koenckelpot genoemd. Kinderen van het dorp gaan op oudjaarsdag van deur tot deur om snoep of geld op te halen. Er worden dan verschillende liederen gezongen. Na de middag maakt de Eerste Yerseksche Koenckelpot Fanfare een rondgang door het dorp met alle kinderen in haar kielzog. De Fanfare is voor zo ver bekend de enige in zijn soort die gebruik maakt van de Koenckelpot en Stampviool (Teufelsgeige, Dld) ter begeleiding van het nieuwjaarszingen. Ook in Vlaanderen in het noorden van de provincie Antwerpen wordt in de gemeenten Essen,Kalmthout,Stabroek,Berendrecht en Zandvliet op oudejaarsavond van deur tot deur gegaan om geld en wordt ook daar rommelpotten genoemd.
[bewerken] Andere feestdagen
In het Overijsselse Hasselt wordt gefoekepot op de dag voor Sint-Maarten, waarbij de tekst gelijk is aan de Achterhoekse tekst.
In Noord-Holland wordt de foekepot met Sint-Maarten door kinderen gebruikt bij een deurenrondgang.
In Salland wordt de foekepot gebruikt op de dinsdag voor aswoensdag. Het liedje dat erbij wordt gezongen is bijna gelijk aan de Achterhoekse tekst. Alleen wordt er vaak niet gezongen voor een cent maar voor ei.
[bewerken] Overige betekenissen
In Noord-Brabant is de rommelpot ook de naam van een volksdans die met een rommelpot als begeleiding gedanst wordt.
"Rommelpot" de vervangende dorpsnaam van Heukelom (Oisterwijk) tijdens het Carnaval.
