Hadji Firoez

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hadji Firoez in Mellat Park, Teheran (2008)

Hadji Firoez, Hāji Firuz of Hajji Firuz (Perzisch: حاجی پیروز) is de traditionele boodschapper van Noroez, het Perzische nieuwjaar. De zwartgeschminkte figuur met felrode lippen is gehuld in rode kleren. Hij speelt tamboerijn en zingt voor kinderen en hun ouders ter gelegenheid van de festiviteiten voor het nieuwe jaar: haji firuze, sali gij ruze (Het is Hadji Firoeztijd, het gebeurt één keer per jaar).[1]

Hadji Firoez en Zwarte Piet[bewerken]

Hadji Firoez is volgens sommigen vergelijkbaar met de Nederlandse Zwarte Piet. In een non-peerreviewed en controversieel artikel argumenteert de Nederlandse taalwetenschapper Guus Kroonen dat de bestaande verklaringen voor Hadji Firoez' zwarte gezicht vrijwel identiek zijn aan die van Zwarte Piet.[2]

Een eerste verklaring van Kroonen is dat Hadji Firoez hoort bij een traditie die stamt uit het zoroastrisme, een Perzische religie. Hadji Firoez zou een vuurbewaker moeten voorstellen. Over Hadji Firoez wordt verteld dat hij aan het eind van het jaar bij mensen langsging en hen aanspoorde om hun oude spullen te verbranden. Zijn huid is daardoor zwart van de rook en kool. Deze verklaring is vergelijkbaar met de uitleg dat Zwarte Piet onder het roet zit omdat hij door de schoorsteen kruipt. Deze verklaring is echter uiterst twijfelachtig te noemen omdat andere interpretaties, zoals die van Mehrdad Bahar, een Mesopotamiaanse herkomst aanhalen.[bron?]

De tweede reden die Kroonen aangeeft berust op het argument dat Hadji Firoez een demon is die tijdens de jaarwisseling uit de onderwereld terugkomt. Dit is, aldus Kroonen, vergelijkbaar met de Krampustraditie in de Alpen. Rond 5 december verkleden jonge mannen zich als Krampus, een zwarte duivel, om de boze geesten te verjagen. De Krampustraditie is verwant aan die van de Duitse Knecht Ruprecht, de Franse Père Fouettard en de Nederlandse Zwarte Piet. Deze interpretatie is erg vergezocht. Kroonens speculaties zijn ook in dit geval niet gesubstantiveerd.

Een derde theorie van Kroonen is dat Hadji Firoez oorspronkelijk een slaaf was in de tijd dat zwarte slaven door de steden trokken om te zingen voor de plaatselijke bevolking. Voor de slavernij in Iran in 1928 afgeschaft werd, werden veel slaven uit de Kaukasus, maar ook via de Arabische slavenhandel uit Zanzibar gehaald. Het voorvoegsel hadji duidt letterlijk iemand aan die is teruggekeerd van de islamitische bedevaart naar Mekka, maar werd ook voor zwarte slaven gebruikt die via dezelfde route naar Iran kwamen.[bron?] Het betoog van Kroonen is ook hier ontoereikend.

Het is volgens Kroonen denkbaar dat er een kern van waarheid zit in al deze verklaringen. Hij speculeert dat de legende van Hadji Firoez net als Zwarte Piet teruggaat op een heidense (voor-christelijke, voor-islamitische) mythische figuur, een demon uit het dodenrijk, mogelijk gerelateerd aan een oude Indo-Europese haard-cultus. Die figuur zou dan later vanwege zijn donkere uiterlijk zowel in Nederland als Iran met zwarte slaven in verband gebracht worden. De relatie tussen Zwarte Piet en Hadji Firoez blijft echter speculatief.

Bronnen, noten en/of referenties