Krijtje
Een krijtje is een stuk kalk of (vaker) gips dat in de vorm van een stift is gemaakt, zodat ermee geschreven kan worden op bijvoorbeeld een schoolbord. Kinderen schrijven en tekenen er graag mee op het trottoir: daarom wordt er speciaal stoepkrijt geproduceerd. Het is een moderne vorm van het oeroude tekenkrijt dat oorspronkelijk bestond uit stukken (kalk)rots.
Inhoud |
[bewerken] Samenstelling
De meest gangbare kleur van krijtjes is wit, maar er bestaan ook gekleurde krijtjes. Krijtjes worden gekleurd door een kleurstof, niet, zoals bij pastelkrijt voor kunstenaars, door een pigment. Afhankelijk van het gebruik bestaan er verschillende soorten krijt:
- Schoolbordkrijt: meestal wit van kleur en fijn van structuur, in gemakkelijk in de hand liggende stiftvorm, speciaal vervaardigd om mee te schrijven en tekenen. Tegenwoordig is schoolbordkrijt overigens meestal van gips gemaakt gemengd met kaolien en een bindmiddel. Het eerste schoolbordkrijt werd gemaakt in het begin van de negentiende eeuw.
- Stoepkrijt: in vele kleuren, meest dikker dan schoolbordkrijt, rond of vierkant en met een grove structuur, speciaal vervaardigd om mee te kleuren. Het is onduidelijk wanneer stoepkrijt voor het eerst fabrieksmatig geproduceerd werd.
[bewerken] Techniek van het stoepkrijten
[bewerken] Opzet
Stoepkrijten is een op schoolpleinen veel voorkomende vorm van vermaak. De persoon neemt een stoepkrijt ter hand en maakt net zoals bij het tekenen op papier fleurige stoepversieringen. De stoepversieringen kunnen variëren van geklieder tot heuse kunstwerken — er bestaan vanaf het eind van de 19e eeuw ook straatkunstenaars die het voorbijkomend publiek een kleine vergoeding vragen voor hun prestatie. Helaas wil de stoepversiering niet lang standhouden wanneer er een regenbui overheen gaat, wat leidt tot een vormeloze en ontsierende kleurvlek. Voor de leerkrachten in kwestie wil het stoepkrijten in de zomerdagen daarom nog wel eens tot ergernis leiden. Aan de andere kant is de krijttekening één van de eenvoudigst te verwijderen vormen van graffiti.
[bewerken] Benodigd materiaal bij stoepkrijten
- Een stoep of muur. Een muur is uit het oogpunt van verwijderbaarheid niet aan te raden, omdat de regenbui hier moeilijk het krijt kan laten wegspoelen.
- Stoepkrijt of, in het geval van een meer artistieke performance, pastel, hetgeen de kosten verhonderdvoudigt, tenzij men het pastel zelf vervaardigt. In Frankrijk wordt een speciale reeks gekleurd stoepkrijt voor de kunstenaar vervaardigd met krijt en niet gips als basis.
[bewerken] De techniek zelf
De techniek van aanbrengen is die van de tekening. Men neemt een stoepkrijt in de hand en door dit neer te drukken op de stoep in combinatie met de gewenste verticale of horizontale beweging, zal het gekleurde krijt een streep op de stoep vormen. Het ruwe oppervlak vergruist de krijtstift snel want er is maar weinig bindmiddel aanwezig. Hierdoor kan men ook met lichte druk vrijwel meteen een dekkende laag aanbrengen. Grote kracht noch coördinatie is vereist zodat het medium bij uitstek geschikt is voor kinderen. Kleurmenging is het makkelijkst tot stand te brengen door arcering; kleurovergangen zijn snel te bereiken, maar impasto is vrijwel onmogelijk doordat de krijtlaag onvoldoende hecht. Straatkunstenaars gebruiken daarom wel een fixatief.
[bewerken] Trivia
De kunstenaar Joseph Beuys heeft werk gemaakt bestaande uit hele schoolborden betekend met schoolkrijt.
Bij biljart en snooker wordt ook een krijtje gebruikt om de pomerans, de vilten top van de keu, mee in te krijten. Dat heeft een kubusvorm en is gewoonlijk blauw.
Ook vette stiften, zoals vetkrijt, waskrijt en oliepastel worden wel "krijtjes" genoemd.
Bij de Dom in Keulen worden vaak wedstrijden gehouden in het stoepkrijten. Het hele domplein is dan 1 grote tekening.
