Metrum
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Een metrum of versvoet (Grieks: μετρον, maat) is een vooral in de muziek en de poëzie veel gebruikte term voor een combinatie van een beklemtoonde en een onbeklemtoonde lettergreep. In de muziek spreekt men ook van maat, in de poëzie van versmaat.
Inhoud |
[bewerken] Poëzie
Elk woord van meer dan één lettergreep en elke tekst bevat beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen. De beklemtoonde noemt men heffing, de onbeklemtoonde daling. Heffingen worden aangegeven met een streepje (—), dalingen met een boogje (
).
Het metrum is het regelmatig afwisselen van heffingen en dalingen. Als dat goed is, komt dat ons aangenaam over. Het kan echter ook overdreven klinken, omdat het Nederlands van zichzelf niet zo metrisch wordt uitgesproken.
Een lettergreep die buiten een metrum valt wordt extrametrisch genoemd. Meestal is dit de laatste en onbeklemtoonde lettergreep van een woord of zin.
Een vaste combinatie van heffingen en dalingen noemt men versvoet of kortweg voet. Men onderscheidt de volgende versvoeten:
- jambe ( —)
- trochee (trocheus) (— )
- spondee (spondeus) (— —)
- anapest (
—) - dactylus (— )
- amfibrachys ( — )
Versregels met een bepaald aantal versvoeten hebben soms een eigen naam:
- alexandrijn (heroïsch vers)
- hexameter
- pentameter
- tetrameter
[bewerken] Antimetrie
Een a-metrisch gedicht, dat met opzet onbeholpen aandoet wordt een knittelvers genoemd. Ook kan een dichter opzettelijk afwijken van het metrum. Dit duidt men aan met antimetrie.
[bewerken] Metri causa
Aanpassingen in de uitspraak of schrijfwijze van een woord of zinsnede die dienen om dat woord of die zinsnede in het metrum te kunnen passen heten metri causa (omwille van het metrum). Bijvoorbeeld: "'k Zag twee beren...": de samenvoeging van 'k met Zag tot "kZag" is metri causa. "...Een schaap met wih-hitte voetjes...": de extra lettergreep "hih" is metri causa.
[bewerken] Ritme
Ritme is overigens niet hetzelfde als metrum. Het metrum heeft betrekking op een vast schema, maar het ritme van een gedicht kan veel vrijer zijn. Ook kunnen gedichten met hetzelfde metrum een verschillend ritme kennen.
[bewerken] Griekse metra
Er bestond in de Griekse oudheid een verscheidenheid aan metra, zijnde :
- Sapphische strofe
- Alcaeïsche strofe
- Asclepiadeus primus
- Asclepiadeus secundus
- Asclepiadeus tertius
- Asclepiadeus quartus
- Asclepiadeus quintus
[bewerken] Zie ook
