Mineur (muziek)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Mineur, klein, kleine terts of moll is in de muziektheorie de benaming van een van de twee meest gebruikte toonsoorten van het diatonische toongeslacht in westerse muziek: majeur en mineur. De toonsoort mineur is gebaseerd op de mineur- of kleinetertstoonladder, een toonladder die met een kleine terts begint en aanduidt dat een muziekstuk wordt gespeeld in een toonsoort met een kleine terts ten opzichte van de tonica. Mineur wordt vaak beschouwd als droevig vanwege zijn melodramatische klanken. Letterlijk betekent mineur 'de mindere' of 'de kleinere', wat het tegenovergestelde is van majeur, de 'meerdere' of de 'grotere'.

Men zegt bijvoorbeeld: Deze ouverture is gecomponeerd in e mineur, of in e kleine terts, of kortweg in e klein.

Varianten[bewerken]

Er zijn drie varianten:

Vista-kmixdocked.png Bestand:E minor.mid
Alle varianten van e mineur. Natuurlijk, harmonisch, melodisch, drieklank (gebroken), drieklank (akkoord). (download·info)

Natuurlijke mineurladder[bewerken]

Toonladder van e (natuurlijk) mineur, stijgend (dalend is omgekeerde reeks):

Music ClefG+1.svgMusic 4e1.svgMusic 4f1.svgMusic 4g1.svgMusic 4a1.svgMusic 4b1.svgMusic 4c2.svgMusic 4d2.svgMusic 4e2.svgMusic End.svg

Een natuurlijke mineurladder heeft de volgorde:

Grondtoon, hele toon (grote secunde), halve toon (kleine terts), hele toon (kwart), hele toon (kwint), halve toon (kleine sext), hele toon (kleine septiem), hele toon (octaaf).

Harmonische mineurladder[bewerken]

Toonladder van e (harmonisch) mineur, stijgend (dalend is omgekeerde reeks):

Music ClefG+1.svgMusic 4e1.svgMusic 4f1.svgMusic 4g1.svgMusic 4a1.svgMusic 4b1.svgMusic 4c2.svgMusic 4d2+.svgMusic 4e2.svgMusic End.svg

In deze ladder is de zevende toon verhoogd als leidtoon naar de grondtoon. Zo ontstaat tussen toon 6 en 7 de zo typische overmatige secunde, die door veel mensen als "Arabisch" klinkend wordt ervaren. Een (balkan-)zigeunertoonladder wordt ook wel een harmonische mineurladder met een verhoogde vierde toon genoemd.

Een harmonische mineurladder heeft de volgorde:

Grondtoon, hele toon (grote secunde), halve toon (kleine terts), hele toon (kwart), hele toon (kwint), halve toon (kleine sext), anderhalve toon (grote septiem), halve toon (octaaf).

Melodische mineurladder[bewerken]

Toonladder van e (melodisch) mineur, stijgend en dalend:

Music ClefG+1.svgMusic 4e1.svgMusic 4f1.svgMusic 4g1.svgMusic 4a1.svgMusic 4b1.svgMusic 4c2+.svgMusic 4d2+.svgMusic 4e2.svgMusic 4d2n.svgMusic 4c2n.svgMusic 4b1.svgMusic 4a1.svgMusic 4g1.svgMusic 4f1.svgMusic 4e1.svgMusic End.svg

In de stijgende variant van deze ladder zijn zowel toon 6 als toon 7 verhoogd. Daardoor begint de ladder inmiddels erg veel op de ladder van E majeur te lijken, het enige verschil is nog maar de terts. De naamgeving melodisch stijgend en dalend is eigenlijk nogal verwarrend, omdat de melodisch stijgende toonladder ook vaak in dalende richting gebruikt wordt. In jazz wordt met de term melodisch mineur alleen de stijgende toonladder bedoeld.

Een melodische mineurtoonladder heeft de volgorde:

Grondtoon, hele toon (grote secunde), halve toon (kleine terts), hele toon (kwart), hele toon (kwint), hele toon (grote sext), hele toon (grote septiem), halve toon (octaaf).

Mineur in majeurstelsel[bewerken]

Mineur is een 6e trap van het majeurstelsel. Melodisch mineur en harmonisch mineur worden gebruikt om op de 5e trap van mineur een dominant septiemakkoord te krijgen zodat deze terugleidt naar de 1e trap.

Mineur in kerktoonladders[bewerken]

Mineurtoonladders onder de kerktoonladders zijn het Aeolisch (ook wel: "natuurlijk mineur" - zonder leidtonen), Locrisch, Dorisch en Frygisch.

De harmonische mineurtoonladders met kruisen; vanaf C majeur volgens de kwintencirkel gerangschikt
De harmonische mineurtoonladders met mollen; vanaf C majeur volgens de kwintencirkel gerangschikt

Toepassing[bewerken]

Mineurtoonladders worden vaak in filmmuziek gebruikt, met name tertsverwantschappen klinken erg filmisch. Dit is bijvoorbeeld de akkoordenprogressie van c mineur naar e mineur. Voorbeelden hiervan zijn Nino Rota's Godfather Waltz en John Williams' soundtrack van E.T.. Daarnaast wordt de mineurtoonsoort ook vaak gebruikt als de muziek droevig of boos moet overkomen op de luisteraar. De uitwerking van mineur of majeur akkoorden op de gemoedstoestand van de luisteraar is echter niet zwart-wit. De rest van de muzikale context bepaalt mede hoe de luisteraar de muziek ervaart: bv. muziek met Balkan-invloeden wordt door het snelle en tot dans uitnodigende ritme als vrolijk ervaren (afterbeats), terwijl er overwegend mineurtoonladders gespeeld worden (zigeunertoonladder).

Zie ook[bewerken]