Overgang (astronomie)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Venusovergang in 2004.
Artistieke impressie van een exoplaneet in overgang.

Een overgang of (anglicistisch) transit is in de astronomie een gebeurtenis waarbij twee hemellichamen zich vanuit het gezichtspunt van de waarnemer (meestal is dat ergens op de Aarde) op precies dezelfde positie aan de hemel bevinden, waardoor het dichtstbijzijnde object voor het andere te zien is.

Er is sprake van een overgang als het dichtstbijzijnde object kleiner is dan het hemellichaam waar het voor staat, als het groter is of min of meer dezelfde grootte heeft spreekt men van een bedekking. Een derde vergelijkbare situatie is die waarin een hemellichaam bedekt wordt door de schaduw van een ander hemellichaam; dit wordt verduistering genoemd, zoals bij zon- en maansverduistering.

Voorbeelden[bewerken]

Meestal wordt met een overgang bedoeld dat een planeet zich voor een ster langs beweegt. Dit kan zowel binnen als buiten ons zonnestelsel gebeuren. In ons zonnestelsel wordt vanaf de Aarde gezien vaak een overgang van een binnenplaneet (Venus of Mercurius) waargenomen. Deze overgangen vinden niet iedere keer dat een binnenplaneet zich tussen de Aarde en de Zon in bevindt plaats, vanwege de baanhellingen van de planeten. Mercuriusovergangen vinden 13 of 14 keer per eeuw plaats, Venusovergangen zijn veel zeldzamer.

Ook als een maan voor de planeet staat waar ze omheen draait wordt gesproken van een overgang. Zo zijn vanaf Aarde overgangen van de manen van Jupiter te observeren.

Ook kan het gebeuren dat de ene planeet over de andere schuift vanaf Aarde gezien. Dit is een zeldzame gebeurtenis, de volgende keer dat dit gaat gebeuren is in 2065, wanneer Venus voor Jupiter langs beweegt.

Verloop van een overgang[bewerken]

Belangrijke tijdstippen van een overgang zijn:

  1. eerste contact - Vanaf de Aarde gezien lijkt de rand van de planeet die van de Zon te raken. De overgang begint.
  2. tweede contact - De planeet is een stukje opgeschoven en bevindt zich nu voor de Zon, tussen de Aarde en de Zon in.
  3. derde contact - De planeet is bijna in zijn geheel voor de Zon langs gegaan. Vanaf de Aarde gezien lijkt de rand van de planeet die van de Zon weer te raken.
  4. vierde of laatste contact - Het einde van de overgang. De planeet is voor de Zon langs getrokken.