Stencil
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Een stencil is een vel van een materiaal dat inkt doorlaat en waarmee afdrukken kunnen worden gemaakt (stencilen of soms stencileren). Ook een afdruk wordt (ten onrechte) vaak stencil genoemd, zelfs als die afdruk met een andere techniek is gemaakt.
Een stencil bestaat uit een laag was op een dunne sterkere, doorlaatbare laag, vanouds van zijde. Door het verwijderen van de was ontstaan plekken waar inkt kan worden doorgelaten.
Het weghalen van de was kan gebeuren met een schrijfmachine (zonder inktlint) of met een harde stift. Ook kan was met een brandtechniek worden verwijderd. Fouten kunnen worden gecorrigeerd met een rode corrrectelak, correctine genaamd, die een beetje lijkt op nagellak.
Door inkt (handmatig dan wel machinaal) over het stencil te wrijven kan een afdruk worden gemaakt, bijvoorbeeld op papier. Machinaal kunnen zo gemakkelijk duizenden afdrukken van een stencil worden gemaakt. Een bekende fabrikant van stencilmachines en toebehoren was Gestetner.
Deze techniek was in zwang totdat fotokopiëren een toegankelijker, schonere manier van reproduceren werd. De overgang gebeurde eind de jaren '70 van de 20e eeuw. Nog steeds wordt het woord vaak gebruikt voor het aanduiden van het product van het stencilproces: een pamflet of vlugschrift, ook als dit niet door de specifieke, hierboven beschreven techniek, tot stand was gekomen. Het gebruik ervan bij volksopstanden ligt voor de hand; veel mensen beweren dat het wijdverspreide gebruik van stencils tijdens de Parijse revolte van 1968 is begonnen. Deze techniek kreeg derhalve ook tegenstand bij de elite en werd spottend de stencilcultuur genoemd. De stenciltechniek werd echter al eerder toegepast bij verzetsactiviteiten: zo maakten Hans en Sophia Scholl van de verzetsgroep Weisse Rose in 1942 en 1943 gebruik van de stencilmachine om pamfletten te maken.
In algemener (internationaal) gebruik wordt het woord stencil vooral gebruikt voor een aantal, vooral in de kunst gebruikte druktechnieken waarbij gebruik wordt gemaakt van een soort van sjabloon.
Ook onder graffitikunstenaars zijn stencils zeer populair. Omdat ze zeer snel aangebracht kunnen worden en vele malen kunnen worden herhaald, zijn ze een geliefkoosde manier om (onder andere) propagandistische boodschappen over te brengen. Tegenwoordig is Melbourne het "stencil-mekka", (met artiesten als Rone, HaHa, Meggs, Sync en andere).
Bekende stencilartiesten zijn:
- Banksy (UK)
- Blek le Rat (Frankrijk)
- Fremantle (Frankrijk)
- Logan Hicks (USA)
- Peat Wollegear (USA)
- Rone (Australië)
- Sixten (Zweden)
- Slobben / Strøk (Noorwegen)
Anno 2007 worden stencilmachines nog maar zelden gebruikt. Sommige drukkerijen en instellingen gebruiken deze machines echter nog steeds, omdat bij kleine oplagen en zeker bij kleurdruk, de techniek goedkoper is dan kopiëren of drukken.
