Strijkkwartet nr. 15 (Beethoven)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Strijkkwartet Nr. 15 (Beethoven)
Karikatuur van Beethoven door J.P. Lyser
Karikatuur van Beethoven door J.P. Lyser
Componist Ludwig van Beethoven
Soort compositie Strijkkwartet
Toonsoort a mineur
Opusnummer opus 132
Gecomponeerd in maart-juli 1825
Première 6 november 1825
Opgedragen aan Vorst Nicolaus von Galitzin
Duur ca 40 min.
Portaal  Portaalicoon   Klassieke muziek

Het Strijkkwartet Nr. 15 in a klein is een vijfdelige compositie voor strijkkwartet van Ludwig van Beethoven. Het werd geschreven in 1825. Het is het tweede van drie door Vorst von Galitzin bestelde kwartetten.

Ontstaan[bewerken]

Dit strijkkwartet heeft een verwarrend hoog volg- en opusnummer. Het is direct na het kwartet nr. 12 in Es opus 127 gecomponeerd en gaat vooraf aan het kwartet nr. 13 in Bes opus 130 en het kwartet nr. 14 in cis opus 131. De strijkkwartetten nr. 15, nr. 13 en nr. 14 zijn thematisch met elkaar en de Groβe Fuge verwant, ze worden wel aangeduid als de ABC-kwartetten naar de toonsoort van hun openingsdelen: a, B(es)(Duits B) en c(is).

Tijdens het componeren werd Beethoven in april 1825 ernstig ziek, waardoor hij meerdere weken niet kon werken. Dit weerspiegelt zich in het derde deel (Heiliger Dankgesang eines Genesenden), wat niet betekent dat het hier om programmamuziek gaat. De Finale schijnt ooit voor de 9e symfonie bedoeld te zijn.

Delen[bewerken]

  • I Assai sostenuto-Allegro ca 9¼ min
  • II Allegro ma non tanto ca 8¼ min
  • III Canzona di ringraziamento (Heiliger Dankgesang eines Genesenden an die Gottheit, in der lydischen Tonart: Molto Adagio ca 15 min
  • IV Alla marcia, assai Vivace ca 2 min
  • V Allegro appassionato ca 6¼ min

Toelichting[bewerken]

  1. Assai sostenuto-Allegro Canonisch wordt in de langzame opening het motto aangeheven. Met name dit grondthema draagt dit deel naar een lang coda.
  2. Allegro ma non tanto Eerder een mild menuet met trio, dan een scherzo. Het trio is een musette: een melodie in de viool met doedelzakachtige begeleiding.
  3. Heiliger Dankgesang Een koraalachtige melodie met een ook door de lydische toonaard bijna sacrale muziek. Afgewisseld met een (aanduiding: “Neue Kraft fühlend”) andante met rijk gefigureerde vioolmelodie. Dit leidt tot variaties, met aanduidingen als “Molto Adagio” en “Mit innigster Empfindung”.
  4. 4e en 5e deel Het vierde deel heeft een markant marsthema, dat na een snelle solo cadens van de viool overgaat in het slotdeel in ¾ maat, dat opent met een thema met een stuwend appassionata-karakter. Dit deel was eerst mogelijk bedoeld als de finale van de 9e symfonie. Imposant wordt teruggrijpend op al het thematisch materiaal en met velerlei contrast naar een stralend coda voortgestuwd.

Betekenis[bewerken]

Bij de première had dit werk minder succes dan het tegelijk uitgevoerde Pianotrio opus 97. Het werk verscheen postuum in druk (dus na het later gecomponeerde opus 130 en Opus 131, hoewel het al in september 1825 aan de uitgever Schlesinger was verkocht.

Motief[bewerken]

Openingsmotief van de eerste van de 3 ABC kwartetten

Het openingsmotief in de eerste maten van het Assai Sostenuto is met zijn motief van 4 noten de kiemcel van de compositie: 4 noten beginnend en eindigend met een kleine secunde. Dit is hetzelfde motief waarmee de Große Fuge begint en dat ook in opus 131 wordt geciteerd. Uit deze kiemcel vloeien quasi improvisatorisch, maar feitelijk er hecht mee verbonden, alle andere thema's en gedachten voort.

Bronnen, noten en/of referenties
  • Alfred Beaujean in Harenberg Kammermusikfüher blz 114 2e uitg. 1998 Uitg Harenberg
  • Bernard Jacobson Toelichting Complete strijkkwartetten Beehoven Alban Berg quartett EMI Classics
  • A.David Hogarth Toelichting bij Late strijkkwartetten Quartetto Italiano DGG 1977
  • Casper Höweler XYZ der muziek blz 83 16e druk 1966 De Haan/Hilversum
  • Algemene Muziekencyclopedie dl 1 blz 277 de Haan Haarlem 1979 isbn 902284930 9

Externe links[bewerken]

The Takacs Quartet on Beethoven's Message to God - Live recording van het strijkkwartet nr 15