Uitzaaiing

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Uitzaaiingen of metastasen zijn in de oncologie kwaadaardige gezwellen die op een andere plaats optreden dan de oorspronkelijke plaats van het eerste ('primaire') gezwel. Het kunnen optreden van uitzaaiingen is een van de hoofdkenmerken van een kwaadaardige tumor (kanker).

Uitzaaiingen gaan meestal uit van een enkele cel die zich ergens vestigt en doorgroeit tot een nieuwe tumor. Omdat hierbij een vrij lange stille periode bestaat waarin de uitzaaiing nog te klein is om op te sporen door b.v. röntgenonderzoek of lichamelijk onderzoek, verkeren veel kankerpatiënten na de behandeling van de hoofdtumor jarenlang in onzekerheid - immers, zelfs als de operatie geslaagd is en 'alle uitslagen goed waren' kunnen er best één, tien of zelfs honderden uitzaaiingen ongemerkt en onvindbaar in stilte aan het verdergroeien zijn.

Daarom wordt vaak na een operatie nog chemotherapie of nabestraling gegeven. Dat levert echter meestal geen garantie tegen recidief (i.e. terugkeer van de ziekte).

Bij de meeste kwaadaardige tumoren geldt dat als na 5 jaar geen recidief is opgetreden de kans dat dit alsnog zal gebeuren erg klein wordt; voor borstkanker is deze termijn echter duidelijk langer, wel 10 jaar.

[bewerk] Verspreidingsvormen

Uitzaaiingen kunnen optreden door verspreiding van kwaadaardige cellen op verschillende manieren:

• via het bloed (hematogene metastasering)
• via de lymfebanen (lymfogene metastasering)
• door directe verspreiding in een holte, b.v. de buikholte.
• door versleping tijdens een onderzoek of behandeling, bijvoorbeeld na een diagnostische punctie (entmetastase).

Bij hematogene metastasering vormen de uitzaaiingen zich vaak in het eerstvolgende doorstroomde orgaan - voor de darmen is dit de lever, voor andere organen meestal de longen.

Bij lymfogene metastasering ontstaan metastasen vooral in de lymfklieren die stroomafwaarts liggen van de tumor - bij borstkanker onder de oksel.

Van de derde groep zijn vooral ovariumtumoren een goed voorbeeld.

Entmetastasen kunnen bijvoorbeeld optreden aan het huidoppervlak na een biospie wegens kwaadaardige gezwelgroei in de lever.

[bewerk] Consequenties

Voor de meeste vormen van kanker geldt dat als er eenmaal uitzaaiingen op afstand zijn gevonden, genezing niet meer mogelijk is. Er zijn echter uitzonderingen, zoals het testiscarcinoom, waarvoor een effectieve chemotherapie bestaat. Ook een enkele lever- of longmetastase kan nog chirurgisch verwijderd worden. Bij de aanwezigheid van meerdere metastasen is een operatie uitgesloten. Ook bestraling is in die situatie om dezelfde reden geen genezende optie meer. Er kan dan meestal wel nog palliatief (symptoombestrijdend, klachtenverlichtend) worden behandeld.

[bewerk] Andere soorten uitzaaiingen

Ook bij infecties kunnen overigens uitzaaiingen ontstaan - metastatische abcessen. Een andere, minder verwarrende term daarvoor is multipele abcessen. In plaats van metastasering spreekt men bij infecties vaker van disseminatie.