Zinloos geweld

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een jongen op straat aangevallen door een slagersjongen met een hakmes, 22 november 1806, Christiaan Andriessen. Onderschrift bij prent: Wat scheeld er aan jongen? Wel die jongen snijd me daar met een hakmes in mijn smoel.

Zinloos geweld is een begrip waarmee een bepaald type geweldmisdrijven wordt aangeduid. In een publicatie van het Nederlandse ministerie van Justitie werd het in 1999 als volgt omschreven: "In het algemeen wordt onder zinloos geweld verstaan: een spontane vorm van fysiek geweld (of dreiging) waarbij het opzettelijk verwonden of doden van iemand centraal staat (excessief geweld). Het geweld kenmerkt zich door zijn incidentele aard, en ook door de willekeurige wijze waarop de dader het slachtoffer kiest." In de dagelijkse praktijk worden echter lang niet alle geweldsincidenten die in deze definitie passen 'zinloos geweld' genoemd. Bovendien zijn er ook gevallen van 'zinloos geweld' bekend die niet (geheel) beantwoorden aan deze omschrijving. 'Zinloos geweld' is geen categorie in het Nederlandse strafrecht, maar een fenomeen dat maatschappelijke verontrusting en verontwaardiging oproept.

Introductie van het begrip[bewerken]

Het lieveheersbeestje is het symbool voor de actie tegen zinloos geweld

Het begrip 'zinloos geweld' werd in zijn huidige betekenis in 1997 geïntroduceerd door Cees Bangma, districtschef van het politiekorps Midden-Friesland. Voor die tijd werd zo nu en dan over grootschalig oorlogsgeweld gesproken als 'zinloos', maar de term had niet de morele lading die het nu heeft. Bangma schreef een ingezonden brief in de Leeuwarder Courant naar aanleiding van de dood van Meindert Tjoelker op 13 september 1997 in het uitgaanscentrum van Leeuwarden. Hij deed daarin een oproep om op de daarna volgende vrijdag om elf uur 's avonds een minuut stilte in acht te nemen "om iedereen duidelijk te maken dat de Friese samenleving niet gedachteloos het oprukkende zinloze geweld aanvaardt" (Leeuwarder Courant, 16 september 1997). De reacties op het initiatief waren massaal en voor het eind van de week was het begrip 'zinloos geweld' gemeengoed geworden.

Er volgde een ware mediahype waarin niet alleen veel aandacht was voor het incident waarbij Tjoelker om het leven kwam en de nasleep daarvan (herdenking, begrafenis, het strafproces), maar ook voor de maatschappelijke reacties die de oproep van Bangma tot gevolg had. Bovendien werd wekenlang in de kranten melding gedaan van soortgelijke voorvallen. Rapportages van nieuwe en oude voorvallen (Joes Kloppenburg bijvoorbeeld) vulden de kolommen, waardoor onder de Nederlandse bevolking het idee ontstond dat het met het geweld in Nederland de pan uit begon te rijzen en dat er iets moest worden ondernomen om de geweldsspiraal te doorbreken.

Sociale beweging[bewerken]

Naar aanleiding van de maatschappelijke verontrusting werd een groot aantal organisaties opgericht, die zich bezighouden met het bestrijden van zinloos geweld. De meeste initiatiefnemers zijn nabestaanden van een 'zinloos geweld'-slachtoffer. Voorbeelden zijn de Landelijke Stichting Tegen Zinloos Geweld, initiatief van Bart Wisbrun (die naar aanleiding van het overlijden van Mijndert Tjoelker het lieveheersbeestje als beeldmerk en signaal tegen agressie en zinloos geweld koos), Kappen Nou!, Stichting Meld Geweld en Nederland Tegen Geweld. In september 2000 gingen 19 van dit soort organisaties samenwerken in de Landelijke Organisatie voor Veiligheid en Respect (LOVR). Samen en ieder voor zich proberen deze stichtingen en werkgroepen een bijdrage te leveren aan het terugdringen van zinloos geweld. Ook in België bestaat een organisatie tegen zinloos geweld. De vzw Zinloos Geweld heeft als ambassadrice Gella Vandecaveye. Het logo van de organisatie is een vlinder, met als motto: "Laat de vlinder overal rondfladderen, hij doet geen vlieg kwaad".

De maatschappelijke reacties, en dan met name de stille tochten, doen denken aan de Witte Marsen in België. In Frankrijk is sinds 2005 het aantal geregistreerde gevallen van zinloos geweld aanzienlijk toegenomen, daar wordt het aangeduid met de term la violence gratuite. Tot slot lijkt er overeenkomst te bestaan tussen het Nederlandse zinloze geweld en het Amerikaanse verschijnsel random violence (willekeurig geweld).

Slachtoffers[bewerken]

Het onderscheid tussen slachtoffers van zinloos geweld en sommige andere slachtoffers van geweldsmisdrijven is niet eenduidig te bepalen en lijkt soms tamelijk willekeurig. Het blijkt dat een geweldsincident veel kans heeft om als 'zinloos geweld' bekend te worden bij een groot publiek als dit direct na het voorvallen als zodanig wordt benoemd, het liefst door een autoriteitsfiguur (zoals een politiewoordvoerder), en er geen reden is om het delict als een ander type misdaad te betitelen (roofmoord, racistische moord, lustmoord, kindermoord, uit de hand gelopen verkeersruzie etc.). Het organiseren van een stille tocht blijkt geen reden voor het opnemen van het slachtoffer in de lijst van beroemde gevallen van zinloos geweld.

Bekende slachtoffers van zinloos geweld, die tot een soort iconen in de sociale beweging tegen dit soort geweldpleging zijn geworden, zijn Meindert Tjoelker (1997), Marianne Roza met Froukje Schuitmaker (1999), Daniël van Cotthem (2000) en René Steegmans (2002). Met terugwerkende kracht zijn ook de namen Joes Kloppenburg (1996) en Kerwin Duinmeijer (1983) aan het collectieve geheugen toegevoegd. In België zijn vooral de moord op Joe Van Holsbeeck, de moordpartij van Hans Van Themsche op Luna Drowart en Oulematou Niangadou en het voorval op de bus waarbij een 54-jarige Antwerpenaar omkwam bekend bij het grote publiek. Deze drie laatste feiten vonden plaats in 2006, en gaven voer aan de perceptie dat zinloos geweld de laatste jaren toeneemt.

Van sommige van deze moorden wordt echter aangenomen dat er wel degelijk een motief aanwezig was. Zo kan de moord op Joe Van Holsbeeck (de zogenaamde 'mp3-moord') als roofmoord worden bestempeld. Zowel de moord op Kerwin Duinmeijer als de moordpartij van Hans Van Themsche[1] worden soms in een racistische context geplaatst.[2] Daarnaast zijn er minder bekende slachtoffers.

Datum Naam Leeftijd
2013-06-2020 juni 2013 Westendorp, Peter Peter Westendorp 23 Overleden aan verwondingen toegebracht door psychopatische vriend in Dalfsen
2012-12-044 december 2012 Nieuwenhuizen, Richard Richard Nieuwenhuizen 41 Grensrechter, overleden aan verwondingen toegebracht door 3 minderjarige voetballers in Almere
2012-07-2323 juli 2012 Haen, Glenn van Glenn van Haen 23 Overleden na stapavond door één slag op borstbeen door een getraind thaibokser in Sittard
2011-07-1010 juli 2011 Kleinjan, Mark Mark Kleinjan 20 Overleden door vechtpartij in discotheek Lucky in Rijssen
2010-05-099 mei 2010 Pardijs, Emiel Emiel Pardijs[bron?] 18 Overleden door vechtpartij in Vierakker
2010-04-1818 april 2010 Smedema, Redmar Redmar Smedema 16 Overleden aan verwondingen van een vechtpartij in Bergum
2010-03-077 maart 2010 Buitelaar, Koen Koen Buitelaar 22 Doodgestoken na een avond stappen
2008-06-1212 juni 2008 Mazur, Robert Robert Mazur 25 Doodgeslagen in Woerden
2008-06-011 juni 2008 Verheyen, Michael Michael Verheyen 22 Doodgeslagen op de Oosterpoort in Steenwijk
2007-11-1212 november 2007 Rutten, Sjoerd Sjoerd Rutten 17 Doodgeslagen op de paardenmarkt in Lottum
2007-09-088 september 2007 Geers, Thijs Thijs Geers 22 Student, doodgeslagen met een handbijl op het station van Roosendaal
2007-02-033 februari 2007 Bonroy, Bart Bart Bonroy 18 Scholier, doodgestoken in Oostende, na een ruzie om een sigaret
2006-06-2626 juni 2006 Perra, Georges Georges Perra 62 Dakloze, doodgeschopt in Marche-en-Famenne
2006-06-2424 juni 2006 Demoor, Guido Guido Demoor 54 Treinbestuurder, gestorven op buslijn 23 in Antwerpen na een incident met 6 jongelui
2005-12-2525 december 2005 Garst, Floor Floor Garst 20 Op de Gedempte Gracht in Deventer door drie mannen doodgeslagen
2005-01-1515 januari 2005 Kieviet, Jan Jan Kieviet 38 Op de Rotterdamse Lijnbaan doodgeslagen door twee mannen
2004-09-2424 september 2004 Fetter, Manuel Manuel Fetter 32 Rond vier uur 's nachts in Leeuwarden doodgestoken, omdat hij een opmerking maakte over een kapotgegooid bierflesje.
2004-07-077 juli 2004 Laurier, André André Laurier 59 Doodgestoken door (naar men vermoedt) een 21-jarige (ex-)drugsverslaafde man zonder vaste verblijfplaats die hij verzorgde in zijn klooster in Berg en Dal.
2003-12-2020 december 2003 Wijnants, Glenn Glenn Wijnants 36 Na een avondje stappen met een aantal collega's om het einde van het jaar te vieren in Antwerpen werd Glenn doodgestoken na een woordenwisseling nadat hij tussenbeide was gekomen bij een ruzie.
2003-11-088 november 2003 Reekers, Wim Wim Reekers 18 Op 1 november in elkaar geslagen en geschopt. Na een week overleed hij in zijn slaap aan het opgelopen hersenletsel. Wim wisselde een paar onschuldige zinnen met het vriendinnetje van de dader toen zij alleen zat.
2003-10-055 oktober 2003 Joos, Anja Anja Joos 43 Drugsverslaafde vrouw, doodgeschopt na beschuldiging van diefstal blikje bier
2003-07-1818 juli 2003 Raaijmakers, Bart Bart Raaijmakers 18 Doodgestoken bij straatroof
2003-07-088 juli 2003 Kerssens, Mark Mark Kerssens 28 Portier van een discotheek, doodgeschoten door een eerder op de avond geweigerde klant
2003-02-022 februari 2003 Soares, Sedar Sedar Soares 13 Doodgeschoten tijdens sneeuwballengooien
2002-10-2424 oktober 2002 Steegmans, René René Steegmans 22 Doodgeslagen nadat hij twee jongens had aangesproken op hun gedrag jegens een oude vrouw.
2002-05-2727 mei 2002 Hertogs, Jantje Jantje Hertogs 20 Doodgeschoten door doorgedraaide man die problemen had met de horecagelegenheid. Jantje ging op dat moment net naar buiten om even zijn moeder te bellen.
2002-01-3030 januari 2002 Meys, Martien van der Martien van der Meys 72 Doodgestoken voor zijn woning tijdens het uitlaten van de hond. Het motief en de dader zijn onbekend.
2001-09-2222 september 2001 Hendriksen, Stephan Stephan Hendriksen 16 Doodgestoken nadat hij had geprobeerd een ruzie te sussen. (Zie ook Lijst van beelden in Noordwijk.)
2001-03-3131 maart 2001 Smits, Michel Michel Smits, Michael Loo, Diana Kleijnen Kwamen om het leven toen hun auto van de weg werd gedrukt door een automobilist die zich ergerde aan de te lage snelheid van hun auto.
2001-09-2929 september 2001 Sidi Abdelghani, Ismael Ismael Sidi Abdelghani 23 Doodgeschoten omdat een vriend van hem "vies zou hebben gekeken" naar iemand uit een andere groep.
2000-12-033 december 2000 Ruesink, Wilma Wilma Ruesink 19 Doodgestoken zonder reden
2000-05-1414 mei 2000 Roos, Alan Alan Roos, Daan de Blok Doodgeschoten zonder reden
2000-01-077 januari 2000 Cotthem, Daniël van Daniël van Cotthem 17 Doodgeslagen zonder reden (overleed twee dagen na incident)
1999-08-033 augustus 1999 Mulder, Joep den Joep den Mulder 14 Doodgeslagen zonder reden
1999-01-1010 januari 1999 Roza, Marianne Marianne Roza en Froukje Schuitmaker 17 en 16 jaar Doodgeschoten toen iemand op de deur van een discotheek schoot.
1998-12-1313 december 1998 Rama, Waseem Waseem Rama 25 Doodgestoken door een drugsverslaafde
1998-12-1111 december 1998 Oerlemans, Theo Theo Oerlemans 62 Zonder aanleiding doodgestoken terwijl hij in een bibliotheek zat te lezen.
1998-11-2828 november 1998 Mombaerts, Patrick Patrick Mombaerts 31 Dodelijk verwond met een ijzeren staaf door een 13-jarige probleemjongere, in Schaarbeek
1998-07-011 juli 1998 Wind, Eddy Eddy Wind 26 Doodgestoken door een klant die vond dat hij niet snel genoeg geholpen werd.
1998-06-2626 juni 1998 Vroom, Ferdinand de Ferdinand de Vroom 49 Doodgeslagen na een woordenwisseling op straat in Amsterdam
1998-04-1919 april 1998 Haan, Erik Jan den Erik Jan den Haan 27 Geraakt door een kogel tijdens een schietpartij tussen twee rivaliserende groepen in een muziekcafé in Tiel
1997-12-1010 december 1997 Oldham, John John Oldham 29 In Schiedam doodgestoken tijdens een beroving door een 18-jarige man
1997-11-077 november 1997 Boon, Fred Fred Boon 27 Doodgeslagen en -geschopt zonder aanleiding, op een parkeerterrein in Hoorn.
1997-09-1313 september 1997 Tjoelker, Meindert Meindert Tjoelker 30 Doodgeslagen nadat hij vandalen tot de orde had geroepen.
1997-08-2929 augustus 1997 Hertig, Justus Justus Hertig 28 Doodgestoken door iemand tegen wie hij per ongeluk opliep toen hij een café in Tilburg binnen ging en de dader net naar buiten kwam. Op 17 september overleed hij. De dader is nooit gevonden.
1997-07-066 juli 1997 Otten, Roelof Roelof Otten 24 In Lelystad door drie dronken mannen doodgeschopt bij een avondje stappen. Hij zelf was overigens ook dronken.
1997-03-099 maart 1997 Ritzen, Henk Henk Ritzen 36 Buurtwachter, in Apeldoorn doodgestoken na een ruzie over parkeren. De 39-jarige dader was zwaar onder invloed van drank en drugs.
1996-09-2222 september 1996 White, Mark Mark White 25 Doodgestoken na een opmerking over het gedrag van een groep dronken jongeren
1996-08-1717 augustus 1996 Kloppenburg, Joes Joes Kloppenburg 26 Doodgeslagen, nadat hij een opmerking had gemaakt over een vechtpartij
1996-05-2525 mei 1996 Heederik, Serge Serge Heederik 25 Zonder aanleiding doodgestoken in de voetgangerstunnel op station Heerlen in het bijzijn van zijn broer en diens vriendin
1995-05-1414 mei 1995 Dool, Bert van der Bert van der Dool 30 Doodgetrapt in het centrum van Gorinchem
1994-05-1515 mei 1994 Hamid, Mohammed El Mohammed El Hamid 21 Doodgeschopt bij een vechtpartij. De dader verkeerde onder invloed.
1992-08-099 augustus 1992 Ouamar, Hamito Hamito Ouamar 15 Doodgeschoten door een buurman die vond dat een groep kinderen te veel lawaai maakte.
1990-00-000  1990 Groot, B. de B. de Groot Doodgeslagen door een groep jongeren na een avond uitgaan in Rotterdam
1986-09-2727 september 1986 Poyé, Michael John Michael John Poyé 23 Op het stationsplein in Hilversum doodgestoken door skinheads
1983-08-2020 augustus 1983 Duinmeijer, Kerwin Kerwin Duinmeijer 15 Doodgestoken in een ruzie met skinheads
1974-03-2020 maart 1974 Snoek, Els Els Snoek 30 Doodgestoken door een man die, omdat zijn vriendin de relatie had beëindigd, enorme haat tegenover vrouwen koesterde.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • P. Vasterman, Mediahype (2004), Aksant - Amsterdam

  1. Van Themsche is een racistische moordenaar.
  2. Soms wordt de aanleiding (Van Themsche stond op het punt van school gestuurd te worden) van de Van Themsche-moorden verward met het motief, dat volgens zijn eigen zeggen wel degelijk racistisch was.