Ad hoc-hypothese

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Als iemand wil geloven in kabouters, dan kan men voorkomen dat het tegendeel ooit wordt bewezen door ad hoc-hypothesen te gebruiken (bijv. door toe te voegen "ze zijn onzichtbaar", of "hun drijfveren zijn ingewikkeld" enz.).[1]

Een ad hoc-hypothese is in de wetenschap en de filosofie een hypothese zonder onafhankelijke onderbouwing die wordt toegevoegd aan een theorie om te voorkomen dat deze wordt gefalsifieerd.[2] Een ad hoc-hypothese wordt ingeroepen om een anomalie in het theoretische model te verklaren om de geldigheid van het model als geheel te kunnen redden. Hoewel het niet per se een drogreden is, wordt vooral het toevoegen van een heleboel ad hoc-hypothesen gezien als een zwaktebod, omdat de theorie dan haar voorspellingskracht kwijtraakt.

Gebruik[bewerken]

Ad hoc-hypothesen zijn typisch voor pseudowetenschappelijke onderwerpen, waarin zij dienen als zwakke excuses, wilde speculaties en ongestaafde beweringen om op eender welke manier bepaalde opvattingen waaraan men sterk hecht in stand te kunnen houden. Zulke onderwerpen zijn bijvoorbeeld complottheorieën, postume Elvis-waarnemingen, UFO-ontvoeringsverhalen, religie of het bestaan van feeën. In zo'n geval wordt er vaak gepoogd de bewijslast te verschuiven naar degenen die sceptisch zijn ten aanzien van de bewering(en). De voordelen van ad hoc-hypothesen zijn erg sterk: ze kunnen desgewenst worden geïmproviseerd, er is geen kennis over het onderwerp nodig, ze hoeven niet eens waarschijnlijk te zijn zolang ze maar vaag mogelijk lijken, en zodra er één wordt uitgeschakeld kunnen er meerdere nieuwe ad hoc-hypothesen worden ingeroepen om de oude ad hoc-hypothese van de weerlegging te redden.

Hoewel veel sceptici zich belast voelen met de noodzaak alle aangeleverde informatie te bestuderen om ze één voor één te verifiëren of te falsifiëren, hoeft de opsteller van ad hoc-hypothesen geen enkele moeite te doen om zijn of haar beweringen te beargumenteren. Een effectieve manier om kritiek de mond te snoeren is om met zo veel mogelijk ad hoc-hypothesen op de proppen te komen, zodat de sceptici erdoor worden overweldigd en moedeloos geworden hun pogingen om de theorie onderuit te halen zullen staken.

Voorbeelden[bewerken]

Een bekend voorbeeld is The Parrot Sketch (1969) van Monty Python.

  • Klant: "Mijn pasgekochte papegaai is dood." Verkoper: "Nee, hij slaapt gewoon." (Klant probeert papegaai ruw wakker te maken). Klant: "Hij is nog steeds dood." Verkoper: "Nee, hij is bedwelmd." Klant: "Ik ben het beu; deze papegaai is duidelijk overleden (...)." Verkoper: "Misschien verlangt hij naar de fjorden..." enz.[3]

Een ander bekend voorbeeld is hoe apologeten, die geloven in de onfeilbaarheid van de Bijbel, de discrepantie tussen Matteüs 2:1 (volgens welke Jezus in of vóór 4 v.Chr. is geboren) en Lucas 2:2 (volgens welke Jezus in of na 6 n.Chr. is geboren) proberen op te lossen.

  • Apologeet: "Misschien had Quirinius een eerdere termijn in Syria toen Herodes nog leefde, en is Jezus toen geboren." Scepticus: "Daarvoor is geen bewijs, en hij was al gouverneur van Galatia." Apologeet: "Misschien maakten ze een uitzondering voor Quirinius." Scepticus: "In de hele geschiedenis van het Romeinse Rijk is er nog nooit iemand geweest met een dubbel gouverneurschap, en Varus was toen al gouverneur van Syria." Apologeet: "Misschien was Quirinius geen gouverneur maar slechts een beheerder die de volkstelling uitvoerde." Scepticus: "Maar in Lucas 2:2 staat duidelijk "gouverneur" (ἡγεμονεύοντος)." Apologeet: "Misschien bedoelde Lucas eigenlijk "beheerder" toen hij "gouverneur" schreef..." enz.[3]
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Keith E. Stanovich, How to Think Straight About Psychology (2007) 19-33. Boston: Pearson Education.
  2. Fallacy Files – Glossary
  3. a b DeistPaladin – The New Jesus Timeline Part IV: Apologist Responses