Cixi (keizerin)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Keizerin Cixi

Cixi (慈禧, Cíxǐ of Tzu Hsi) (Peking, 29 november 1835Verboden Stad, 15 november 1908) was keizerin-regentes van China tijdens de Qing-dynastie. Zij was de dochter van Hui Cheng, een lage ambtenaar van de Mantsjoe Yehenara stam.

Biografie[bewerken]

In de lente van 1852 vond zoals gebruikelijk de landelijke selectie plaats waarin jonge meisjes zich voor de keizer moesten tonen en waaruit de keizer zijn concubines koos plaats. Het oog van de keizer viel op de 16- jarige Xing of Lan. De voornaam van de jonge Cixi is niet bekend. Twee jaar later zou zij gepromoveerd worden tot een bijvrouw van de vierde rang, keizerlijke concubine Yi. Zij slaagde er in als enige concubine een zoon van keizer Xianfeng te krijgen. Na de geboorte werd zij gepromoveerd naar een bijvrouw van de tweede rang en was daarmee de tweede vrouw in het paleis na de keizerin.

In 1860 werd Peking tijdens de Tweede Opiumoorlog (zie Opiumoorlogen) door de Engelsen en Fransen aangevallen. De keizerlijke familie vluchtte naar Jehol en lieten de broer van de keizer, prins Yi Xin achter om met de westerlingen te onderhandelen. In 1861 overleed de keizer in ballingschap en werd Cixi samen met keizerin Ci'an regentes voor haar zoon Zaichun die de regeringsnaam Tongzhi zou nemen. Problemen na de dood van Xianfeng zorgden voor grote opschudding. Xianfeng had namelijk voor zijn dood een aantal prinsen en ministers aangesteld om zijn minderjarige zoon te helpen bij het regeren. Deze prinsen en ministers waren er echter op uit om de macht over te nemen. Cixi wist echter met de hulp van Xianfengs jongere broer "Prins Yi Xin" deze mensen uit te schakelen. De meesten moesten zelfmoord plegen en hun leider Sushun werd onthoofd.

Portret van Cixi door Catherine Karl op het einde van de jaren 1890

In 1872 werd Tongzhi meerderjarig en stopten de twee keizerin-weduwen met het helpen regeren. De twee weduwen vonden het ook tijd dat de jonge keizer ging trouwen. Verhalen vertellen dat Cixi wilde dat hij ging trouwen met een meisje van de Fucha stam en Ci'an wilde dat hij ging trouwen met een meisje van de Alute stam. Uiteindelijk koos Tongzhi voor het meisje van de Alute stam. Dit zou Cixi niet leuk gevonden hebben en daarom wordt er gesuggereerd dat dit een van de redenen zou zijn geweest waarom Cixi haar schoondochter heeft vermoord.

Na de dood van haar zoon in 1875 werd de twee keizerin-weduwen opnieuw regentes, ditmaal voor haar neefje Zaitian. Hij nam de regeringsnaam Guangxu. Guangxu was de zoon van Cixi's jongere zuster en de jongere broer van haar man.

In 1881 overleed haar co-regentes Cian. In 1889 trad ze terug als regentes toen Guangxu meerderjarig werd. Vlak daarvoor had ze haar eigen nicht Longyu aan hem uitgehuwd. Negen jaar later spoorde de heersende elite de keizerin aan het regentschap opnieuw op zich te nemen naar aanleiding van de Honderd Dagen van Hervorming. In 1901 ontvluchtte Cixi Peking toen de Bokseropstand in alle hevigheid losbarstte. Ze overleed in 1908, één dag na de dood van keizer Guangxu. Op haar laatste dag wees ze nog wel de opvolger van Guangxu, keizer Xuantong (de zoon van de aan haar zeer loyale tweede prins Chun) aan.

Na haar overlijden werd ze bijgezet in de necropolis van de Qing-dynastie. Tijdens de revolutie werd haar graf opengebroken, waarbij haar lijk uit de sarcofaag werd gehaald en geschonden. Het graf zelf werd geplunderd. Ondanks de protesten van de voormalige keizer deed de republikeinse regering niets om de graven van de voorouders te beschermen.

Cixi's plaats in de geschiedenis[bewerken]

De westerse mogendheden verzonnen allerlei gruwelverhalen over Cixi om hun kolonialisme in China te verantwoorden.[bron?] Kort na haar dood verscheen een Engelse biografie waarin de keizerin-weduwe extra werd belasterd en deze vormt de bron van deze gruwelverhalen.[bron?] Zo zou zij haar co-regentes alsmede Guangxu hebben laten vergiftigen. In de jaren zeventig van de twintigste eeuw werd ontdekt dat de 'bronnen' van deze biografie vervalsingen waren.[bron?] In 2008 echter heeft forensisch onderzoek op de stoffelijke resten van Guangxu aangetoond dat Cixi wel degelijk verantwoordelijk was voor de vergiftiging met arseen.[1]

Tijdens de hoogtijdagen van Chinees communisme werd Cixi in de propaganda afgeschilderd als het symbool van de tirannieke monarchie. Ze vertegenwoordigde al het slechte in de de monarchie.

Cixi in de kunst[bewerken]

Behalve diverse biografen maken ook romanschrijvers dankbaar gebruik van Cixi's leven. Pearl S. Buck publiceerde in 1956 de eerste roman over de keizerin, getiteld Imperial Woman. Ook Johan Fabricius ("Wij Tze Hsi") en Mayli Wen publiceerden historische romans over Cixi. De Nederlandse portretschilder Hubert Vos heeft twee portretten van haar gemaakt. Een van de schilderijen is in 2007 gerestaureerd door restaurateur Jos van Och en zijn team van Stichting Restauratie Atelier Limburg. Van de restauratie is een film getiteld "Hubert Vos en de Keizerin - verhaal van een portret" gemaakt door Micaela van Rijckevorsel.

In China zijn diverse films over haar leven gemaakt. In de meeste daarvan wordt ze in een kwaad daglicht gesteld. Cixi komt ook voor in het eerste half uur van de film The Last Emperor van regisseur Bernardo Bertolucci.

In 2010-2011 heeft de Nederlandse kunstenares Alice Wielinga een portret van een jonge Cixi gemaakt. Alice' Cixi is een moderne interpretatie van het schilderij van Hubert Vos.[2]

Boeken over Cixi[bewerken]

  • 1956 Imperial Woman, Pearl S. Buck (roman) (in het Nederlands vertaald als Keizerin van China 1977)
  • 1968 Wij Tz'e Hsi, keizerin van China, Johan Fabricius (roman)
  • 1972 Tzu Hsi, Marina Warner
  • 1993 Dragon Lady, Sterling Seagrave
  • 2004 Empress Orchid, Anchee Min (in het Nederlands vertaald als Keizerin Orchidee 2005)
  • 2006 Een Vrouw op de Drakentroon, Mayli Wen (voorwoord Lulu Wang), ISBN 90-5429-222-9
  • 2013 De keizerin, het verhaal van de vrouw die bijna vijftig jaar over China heerste. Jung Chang, Meulenhoff, Amsterdam.

Externe links[bewerken]

Voetnoten[bewerken]

  1. Jung chang, De keizerin. Het verhaal van de vrouw die bijna vijftig jaar over China heerste (2013) 469.
  2. Blog: Limburgse Kunst d.d. 16 mei 2011