Flogistontheorie
De flogistontheorie is een achterhaalde hypothese uit de 18e eeuw die het bestaan van een vuur-achtig element postuleerde genaamd flogiston. De naam komt van het Oudgrieks φλογιστόν phlogistón (brandbaar, in brand gezet), en van φλόξ phlóx (vlam).[1] Het idee werd eerst geformuleerd door de Duitse arts Georg Ernst Stahl in 1697, die stelde dat alle brandbare materialen flogiston zouden bevatten; een substantie zonder kleur, geur, smaak of massa, die de eigenschap van 'hitte' in zich zou dragen. Flogiston zou vrijkomen uit het materiaal na verbranding. Johann Joachim Becher, de leraar van Stahl, bedacht de voorloper van flogiston al in 1669 en noemde de brandbare stof terra pinguis welke berustte op de klassieke elementen leer van Empedocles.
De voornaamste aanhanger van de flogistontheorie was Joseph Priestley. De Engelsman stelde dat bij verbranding flogiston de lucht kon 'bederven'. Hierdoor stopten kaarsen met branden en muizen met ademen onder afgesloten glazen stolpen. Zijn experimenten in 1774 met verhitting van kwikkalk bij 500°C leverde een gas (vital air) op dat de kaarsen feller deed branden, en muizen langer liet leven; zijn zogenoemde gedeflogistoneerde lucht.[2]
Weerlegging
[bewerken | brontekst bewerken]
De flogistontheorie werd uiteindelijk ontkracht door de Franse scheikundige Antoine Lavoisier, met behulp van de door hem geformuleerde wet van behoud van massa, zijn eigen experimenten én de resultaten van de experimenten van Priestley, die bij Lavoisier in 1774 in Frankrijk op bezoek kwam.[3]
Lavoisier toonde uiteindelijk aan dat kwik bij verhitting in massa toenam (in de vorm van kwikkalk) door het bloot te stellen aan Joseph Priestley's 'vital air' bij een temperatuur van 350°C.
![{\displaystyle {2\,\mathrm {Hg} {}+{}\mathrm {O} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}{}\mathrel {\longrightarrow } {}2\,\mathrm {HgO} }}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/51793af8329289920075a2e92061ec0cc7d92391)
Vice versa wordt kwikpoeder bij temperaturen boven 500°C graden ontleedt naar kwik en 'vital air':
![{\displaystyle {2\,\mathrm {HgO} {}\mathrel {\longrightarrow } {}2\,\mathrm {Hg} {}+{}\mathrm {O} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/644d973b317b09f4abd689d10b7033700390e420)
Hiermee werd aangetoond dat Priestley's gedeflogistoneerde lucht dus meer massa had. Er zat dus wat in de lucht, in plaats van dat er flogiston uit ontbrak. Lavoisier noemde dit nieuwe gas oxygène (zuurstof) en legde daarmee het fundament voor de moderne chemie.
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]- ↑ Etymonline — Phlogiston. Geraadpleegd op 12 augustus 2026.
- ↑ (en) Priestley, Joseph. Experiments and Observations on Different Kinds of Air. Geraadpleegd op 12 augustus 2026.
- ↑ (en) Blankship, Robert E. (2002). Molecular Mechanisms of Photosynthesis. Blackwell Publishing, p. 27. ISBN 0-632-04321-0. Geraadpleegd op 12 augustus 2026.