Graafschap Lingen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Graafschap Lingen
Land binnen de Nederrijns-Westfaalse Kreits
Land binnen de Bourgondische Kreits
(1546–1648, volgens Habsburg)
Deel van Overijssel
(1546–1702, volgens Habsburg en later de Republiek)
 Graafschap Tecklenburg 1150 – 1702 Koninkrijk Pruisen 
Wapen Lingen.svg
(Details)
Kaart
Het Graafschap Lingen in 1560.
Het Graafschap Lingen in 1560.
Algemene gegevens
Hoofdstad Lingen
Talen Diets (Middelnederlands), Nederlands/Nedersaksisch
Religie(s) Protestantisme, Rooms-Katholicisme
Regering
Regeringsvorm Graafschap
Staatshoofd Graaf

Het graafschap Lingen was een tot de Nederrijns-Westfaalse Kreits behorend graafschap rond de stad Lingen in het Heilige Roomse Rijk. In de middeleeuwen maakte Lingen deel uit van het graafschap Tecklenburg, maar raakte daar eind 15e eeuw door erfdelingsconflicten van los. In de 16e en 17e eeuw behoorde het tot de heerlijkheid Overijssel die gedurende de Tachtigjarige Oorlog deel ging uitmaken van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden; Overijssel beleende het huis Oranje ermee van 1602 tot 1677, waarna het een privébezit werd tot die dynastie in mannelijke lijn uitstierf in 1702 en het graafschap uit de erfenis aan Pruisen toekwam.

Geschiedenis[bewerken]

Tecklenburg (12e eeuw–1546)[bewerken]

Vóór 1150 bouwden de graven van Tecklenburg bij een oversteekplaats over de Eems een burcht. Rond de burcht ontwikkelde zich een nederzetting die uitgroeide tot een hoofdplaats van het graafschap Tecklenburg.

In 1493 werd graaf Nicolaas III van Tecklenburg door zijn zoon Otto VIII afgezet. Hij vestigde zich toen in Lingen. Na zijn dood in 1496 volgde een andere zoon hem op, Nicolaas IV. Zijn gebied werd in 1509 uitgebreid met het bovengraafschap. In 1519 droeg hij het graafschap als leen op aan de hertog van Gelre, Karel van Egmont. Omdat hij slechts de vruchtgebruiker was van Lingen, was deze handeling niet rechtmatig. Na zijn dood in 1541 werd het graafschap herenigd met het graafschap Tecklenburg.

Habsburg (1546–1578)[bewerken]

Het graafschap Tecklenburg met Lingen werd na de Schmalkaldische Oorlog door keizer Karel V op 3 november 1546 aan de graaf Koenraad ontnomen en overgedragen aan Maximiliaan van Egmont, stadhouder van Overijssel. In maart 1548 sloot Maximiliaan een verdrag met Koenraad van Tecklenburg, waarbij Tecklenburg werd teruggegeven aan de graaf en deze afstand deed van Lingen. Op dezelfde dag erkende de keizer deze constructie in zijn hoedanigheid van heer van Overijssel. Dit betekende dat de keizer Lingen zag als onderdeel van de Bourgondische Kreits en het nominaal een deel was van de Zeventien Provinciën. De Nederrijns-Westfaalse Kreits erkende deze constructies niet maar bleef Lingen zien als een deel van het graafschap Tecklenburg.

In 1551 verkochten de voogden van de erfgename, Anna van Buren, het graafschap weer aan Karel V.

Habsburg vs. Oranje (1578–1648)[bewerken]

In 1578 verkochten de Staten-Generaal van de Nederlanden Lingen aan Willem van Oranje, op voorwaarde dat hij het zou veroveren. Omdat dit niet gebeurde, weigerden de Staten van Overijssel de prins met het graafschap te belenen. In 1597 werd de stad bezet door Staatse troepen, waarna prins Maurits in 1602 door de Staten van Overijssel met Lingen werd beleend. De Spanjaarden heroverden het in 1605, waarna de Spaanse stadhouder van Overijssel, Frederik van den Berg het graafschap bestuurde.

Tijdens de Dertigjarige Oorlog ontruimden de Spanjaarden in 1627 het gebied, waarna andere bezetters volgden. In 1633 kwam het graafschap in bezit van Frederik Hendrik van Oranje-Nassau. Bij de Vrede van Münster van 1648 erkende de koning van Spanje de overdracht aan Oranje-Nassau van 1578. De Oranjes meenden dat Lingen als leengoed van Overijssel geen deel meer uitmaakte van het Heilige Roomse Rijk, maar het Rijk en de familie Bentheim-Tecklenburg bleven aanspraak maken op het graafschap.

Oranje (1648–1702)[bewerken]

Tijdens het Rampjaar 1672, dat de Hollandse Oorlog inluidde, werd Lingen in juli bezet door Münsterse troepen onder leiding van prins-bisschop Christoph Bernhard von Galen, beter bekend als Bommen Berend. Door het vredesverdrag tussen de Republiek en Münster van 4 mei 1674 kwam weer aan het Huis Oranje toe. In 1677 werd de leenband met Overijssel verbroken, zodat het graafschap volledig soeverein werd.

Pruisen (1702–1807)[bewerken]

Nadat het de hoofdlinie van huis Oranje-Nassau in 1702 met stadhouder Willem III in mannelijke lijn was uitgestorven, werd het het in strijd met zijn eigen testament en na veel verwikkelingen aan één van de andere erfgenamen toebedeeld: de koning van Pruisen. Nadat Pruisen ook het graafschap Tecklenburg had gekocht, werden de twee gebieden bestuurlijk herenigd. Hiermee kwam een eind aan alle geschillen.

Franse tijd en Restauratie (1807–1815)[bewerken]

Van 1807 tot 1810 maakte het deel uit van het groothertogdom Berg en van 1810 tot 1813 van het keizerrijk Frankrijk. Op het Congres van Wenen in 1815 werd het voormalige graafschap gedeeld:

  • het Nedergraafschap kwam aan het koninkrijk Hannover en
  • het Bovengraafschap kwam terug aan het koninkrijk Pruisen.

Taal[bewerken]

Het Nederlands was lang de gebruikelijke en officiële taal van het bestuur, rechtbanken, kerken en scholen. Dit bleef zo na de inlijving bij Pruisen in 1702. Veel katholieke priesters kwamen uit het Nederlandse bisdom Utrecht. Na 1815 verloor het Nederlands in vrij korte tijd zijn dominante positie ten voordele van het Hoogduits.[1] Tot rond 1920 was het Nederlands er nog steeds de voertaal op straat en in de kerk. Het Duits en het Nedersaksisch hebben het Nederlands inmiddels verdrongen.

Bezit[bewerken]

  • Tot het Nedergraafschap behoorden de stad Lingen en de ambten Lengerich, Freren, Thüne en Schapen.
  • Tot het Bovengraafschap behoorden Ibbenbüren, Brochterbeck, Mettingen en Recke

Regenten of stadhouders[bewerken]

regering naam geboren overleden familie
1493-1496 Nicolaas III 1496
1496-1541 Nicolaas IV 1541 zoon
1541-1546 Koenraad 1493 16-3-1557 broer
1548-1548 Maximiliaan 1503 23-12-1548 van Egmond
1548-1551 Anna van Egmond 3-1533 24-3-1558 dochter
1602-1625 Maurits 14-11-1567 23-4-1625 van Oranje-Nassau
1625-1647 Frederik Hendrik 29-1-1584 14-3-1647 broer
1647-1650 Willem II 27-5-1626 6-11-1650 zoon
1650-1702 Willem III 14-11-1650 8-3-1702 zoon

Literatuur[bewerken]

  • Nève: het Rijkskamergerecht en de Nederlanden (Assen, 1972)