Herepoort

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Herepoort
Buitenzijde van de buitenpoort
Bouw gereed ca. 1614
Sluiting 1878
De Herepoort in Groningen (1785)
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

De Herepoort was oorspronkelijk een van de stadspoorten van de stad Groningen. Sinds 1885 staat de 16e-eeuwse buitenpoort in de tuin van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Eerste poorten[bewerken | brontekst bewerken]

Al in de vroege 11e eeuw zou een poort zijn gebouwd aan het begin van de Herestraat. De fundamenten van deze poort zijn teruggevonden. Dit was voor zover bekend het enige niet-kerkelijke bouwwerk in de provincie Groningen dat werd gebouwd van tufsteen. In de 13e eeuw werd deze bij de bouw van de stadsmuur vervangen door een bakstenen poort. Deze poort werd net als onder andere de Oosterpoort tussen 1600 en 1616 gesloopt. Hij komt niet meer voor op de kaart van Nicolaes van Geelkercken. De fundering van veldkeien en de tufstenen onderbouw van deze poort bevinden zich nog in de grond onder de Herestraat.[1] In 1995 werd de plek waar deze poort heeft gestaan, ter hoogte van De Faun, gemarkeerd in de bestrating.

De citadel Arx Nova, uit de Stedenatlas van Braun en Hogenberg (1575), waarop beide Herepoorten en rechts de Oosterpoort te zien zijn.

Nieuwe poort[bewerken | brontekst bewerken]

In de tweede helft van de 16e eeuw werden nieuwe stadspoorten gebouwd. De oude (binnen-)poort, werd daarbij in eerste instantie gehandhaafd. Beide poorten staan afgebeeld op de kaart van Jacob van Deventer uit 1565. De nieuwe (buiten-)Herepoort werd gebouwd ter hoogte van het huidige Hereplein en was enige tijd onderdeel van de citadel van Alva. Tussen 1608 en 1614 werd een nieuwe Herepoort gebouwd. In 1621 werd deze poort voorzien van haar façade: dit jaartal wordt in een cartouche op buitenzijde van de poort vermeld.[2]

Als gevolg van de Vestingwet werden in het laatste kwart van de 19e eeuw werden de vestingwerken van de stad grotendeels ontmanteld. In het Noorderplantsoen is nog een deel van de vestingwallen te herkennen. Ook de vorm van het Zuiderpark is gebaseerd op de oude wallen; de driehoekige plattegrond tussen Hereweg en Oosterweg volgt - langs de Griffelinie - op afstand het oude bastion, genaamd de "Oosterdwinger". (Dwinger is de Noord-Nederlandse naam voor bastion, vgl. Duits: "Zwinger"). In 1878 werd ook deze Herepoort afgebroken.

Verplaatsing naar het Rijksmuseum[bewerken | brontekst bewerken]

In 1876 begon het afgraven van de wal bij de Herepoort en de achterste delen van de poorttunnel. Het front bleef eerst staan in afwachting van wat komen ging.[3] Eerst waren er plannen om de poort te herplaatsen bij het militair ziekenhuis in het Prinsenhof en aan de achterzijde de façade van de Steentilpoort te plaatsen, maar dat idee werd al snel weer opgegeven. Ondertussen vond het stadsbestuur het maar een sta-in-de-weg voor het wegverkeer. Zij was dan ook niet gecharmeerd van de inspanningen van enkele burgers om in elk geval het front voor het nageslacht te behouden. In juni 1878 begon de sloop van de poort, waarbij slechts de meest waardevolle brokstukken door architect Pierre Cuypers achteruit konden worden gelegd en in juli van dat jaar meegenomen konden worden naar Amsterdam.[4] Mede op zijn initiatief van werd de Herepoort in 1885 daar samen met de eveneens afgebroken Deventer Bergpoort als een geheel weer opgebouwd in de tuin van het Rijksmuseum Amsterdam.[5]

Er zijn in Groningen (net als in Deventer) meerdere initiatieven geweest om de (restanten van de) poort terug te halen. Onder andere in 1933, 1957, 1988 en 2005 werd dit geprobeerd. Het Hereplein bleek als doorgaande route echter ongeschikt om de poort te herplaatsen en bovendien zou met de sloop bij het Rijksmuseum ook de Bergpoort gesloopt moeten worden. In 1991 gaf de directeur van het Rijksmuseum aan dat de poort nooit terug zal komen, ook omdat de poorten als triomfboog in samenhang en binnen de rest van de brokken in de tuin een tuinarchitectonisch en bouwkundig geheel vormen.[5]

Galerij[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Herepoort (Groningen) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.