Hyperbare zuurstoftherapie

Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

binnenzijde hyperbare drukkamer

Hyperbare zuurstoftherapie (HZT of HBOT) is een medische behandeling waarbij de patiënt in een speciale drukkamer 100% zuurstof via een beademingsmasker inademt. De verhoogde luchtdruk zorgt ervoor dat 12 keer meer zuurstof in het bloedplasma oplost. Hierdoor kan het lichaam, en met name het beschadigde weefsel, beter van zuurstof worden voorzien. De ‘extra’ zuurstof bevordert de genezing van bijvoorbeeld chronische wonden en helpt bij het bestrijden van klachten die drie maanden na laatste bestraling nog steeds aanwezig zijn.

Werking

Door de hogere druk lost er in het bloed tot 12% meer zuurstof op, met name in het bloedplasma (wet van Henry). Deze hypersaturatie zorgt voor het vrijkomen van vasculaire groeifactoren die nieuwe capillaire haarvaatjes doen ontstaan. De hyperbare therapie zorgt ook voor mobilisatie van stamcellen, waarna de combinatie van stamcelmobilisatie en neo-angiogenese de voorwaarden schept voor een verbeterde wondgenezing. De verhoogde zuurstofspanning in de weefsels versterkt de werking van bepaalde typen antibiotica.

Toepassingen

In Nederland is hyperbare geneeskunde vooral bekend als behandeling van caissonziekte bij duikers. Deze patiënten met decompressieziekte behandelt men door ze op druk te brengen en hen daar 100% zuurstof te laten ademen. De gevolgen hiervan zijn tweeledig. Door de drukverhoging verkleint men de diameter van de afsluitende bel en door de verhoogde zuurstofdruk beperkt men de gevolgen van de ischemie.

Naast de behandeling van duikgerelateerde aandoeningen zijn er nog diverse andere behandelindicaties. Hoewel men sommige aandoeningen al decennia behandelt met hyperbare zuurstoftherapie, maakt de medische wereld nog maar spaarzaam gebruik van deze behandelmethode. Er zijn aanwijzingen dat de verhoogde zuurstofconcentratie patiënten met chronische wonden als gevolg van diabetes kan helpen, maar steekhoudende resultaten zijn, ondanks publicaties van onderzoeken en trials tussen 1992 en 2017, nog niet voorhanden.

Het positieve effect van hyperbare zuurstof op onderstaande ziektebeelden geldt als bewezen. Het Zorginstituut Nederland heeft daarom voor deze aandoeningen bepaald dat behandeling geldt als verzekerde zorg. Vergoeding vindt daarom plaats vanuit de basiszorgverzekering

• Chronische wonden (diabetische zweren, open been).
• Infectie van bot (chronische osteomyelitis). Wonden in de nabijheid van botweefsel worden vaak in stand gehouden door een infectie van dat onderliggende bot.
• Schade door bestraling aan de huid, onderhuids weefsel, spieren of slijmvliezen als ook de blaas (radiatiecystitis), darmen (radiatieproctitis of radiatieenteritis) of het KNO-gebied.
• Grote plastisch chirurgische operaties (crushletsels en replantatie van ledematen) waarbij de doorbloeding in het geopereerde gebied niet optimaal is.
• Ernstige bacteriële infecties van de huid.
• Koolstofmonoxidevergiftiging
• Decompressieziekte en gasembolie.
• Gasgangreen/anaerobe bacterie-infectie.

De behandeling duurt, inclusief compressie en decompressie, ongeveer 2 uur. Afhankelijk van de aandoening zijn er meestal 40 tot 60 behandelingen nodig. In Nederland zijn er behandelmogelijkheden op een negental plaatsen.

HBOT en post-COVID

Begin juli 2022 is er een onderzoek gepubliceerd over de behandeling van post-COVID met hyperbare zuurstoftherapie (HBOT). De uitkomst van dit onderzoek laat een positief effect zien op cognitieve functies (zoals concentratie) ten opzichte van de controlegroep. Helaas biedt dit nog onvoldoende bewijs om HBOT vanuit de basisverzekering te vergoeden. Het volledige standpunt kunt u vinden op de website van de Nederlandse Vereniging voor Hyperbare Geneeskunde (NVvHG).

Contra-indicaties

Een absolute contra-indicatie is

• Een onbehandelde klaplong (pneumothorax)
• Tijdens de therapie moeten gebruiken van adriamycine

Relatieve contra-indicaties zijn:

• Ernstig longlijden (COPD).
• Epilepsie die niet goed medicamenteus onder controle is
• Verkoudheid of een verstopte buis van Eustachius waardoor klaren niet mogelijk is
• Hartaandoeningen waarbij de hartfunctie is verminderd (hartfalen)

Geschiedenis

De Amsterdamse hoogleraar chirurgie Ite Boerema en zijn student Pim Brummelkamp pasten hyperbare therapie reeds toe rond 1960, na openhartoperaties en levensbedreigende infecties met organismen die niet goed tegen zuurstof kunnen, zoals de verwekker van gasgangreen (clostridium welchii). Zij schreven hierdoor amputaties te hebben voorkomen.

Externe link

• Nederlandse Vereniging voor Hyperbare Geneeskunde

Referenties

• (en) Butler G, Michaels JC, Al-Waili N et al. Therapeutic effect of hyperbaric oxygen in psoriasis vulgaris: two case reports and a review of the literature. J Med Case Rep. 2009;3:7023. DOI:10.1186/1752-1947-0003-0000007023. PMID 19830133. Dit is een Open access artikel, beschikbaar onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding (CC BY; versie 3.0)

---