Jacob de Wit

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Plafondstuk van Jacob de Wit, Herengracht 366, Amsterdam
Keizersgracht 385
grisaille door Jacob de Wit in Museum Willet-Holthuysen

Jacob de Wit (Amsterdam 19 december 1695 – aldaar, 12 november 1754) was een van de belangrijkste 18de-eeuwse Nederlandse kunstschilders. De Wit is vooral bekend om zijn religieuze werk en de vele deur-, schoorsteen- en plafondstukken die hij maakte voor de huizen aan de Heren- en Keizersgracht te Amsterdam, maar ook voor de buitenplaatsen van de betreffende eigenaars.

Biografie[bewerken]

De Wit werd in 1695 te Amsterdam geboren. Toen hij 13 jaar was, vertrok hij naar Antwerpen, waar hij lessen volgde aan de Schilder-Akademie. Hier werd hij een groot bewonderaar van de Vlaamse schilders Peter Paul Rubens en Antoon van Dyck.

Jacob de Wit keerde in 1715 terug in Amsterdam, waar hij al spoedig zijn eerste opdracht kreeg van Jacob Cromhout. In 1735 schilderde hij een ongewoon groot doek voor het Stadhuis op de Dam: Mozes ontvangt de zeventig ouderlingen.

De schilder werd in 1741 eigenaar van Keizersgracht 383 en 385, schuin achter het Bijbels Museum. Tot zijn overlijden in 1754 woonde en werkte hij in 385. In het achterhuis was zijn atelier.[1]

Schilderstijl[bewerken]

De Wit was een katholiek of religieus schilder; hij was de grootste illusionist van Amsterdam. Zijn bedrog oefende hij uit in de vele plafondstukken die hij in Amsterdamse grachtenpanden schilderde. De geschilderde figuren lijken te hangen in de hemel.[2] In het werk van Jacob de Wit zijn duidelijke invloeden van Rubens en Van Dijck te zien, maar ook van Gerard de Lairesse, zijn directe voorloper. De werken van Jacob de Wit behoren tot de Rococo. Hij was bevriend met de verzamelaar Gerrit Braamcamp en Jacob Xavery was zijn leerling, en ook beschermheer.

Jacob de Wit in musea[bewerken]

Van Jacob de Wit zijn diverse plafondstukken bewaard gebleven, in veel gevallen zelfs op de originele plaats. In het Rijksmuseum is een plafondstuk van Jacob de Wit te zien: Apollo tronend op de wolken met Minerva en de negen muzen, afkomstig uit Keizersgracht 401 uit ± 1730. In het Amsterdam Museum hangt het enige naakt dat van Jacob de Wit bekend is. Het paneel is afkomstig uit Nieuwe Herengracht 99 en in opdracht gemaakt voor de bibliotheek van Isaäc de Pinto.

Het gemeentemuseum Weert, locatie Jacob van Horne, beheert 19 schilderijen die Jacob de Wit maakte voor de Mozes en de Aaronstatie in Amsterdam. Naast een profaan plafondstuk zijn twee wandschilderingen en diverse losse schilderijen met religieuze voorstellingen te zien. Verder een monumentaal groepsportret getiteld: Het gouden kloosterjubileum van Aegidius de Glabais (1718), voorstellende de pastoor en drie kapelaans van de Mozes en Aaronstatie. Dit is zover bekend het enige groepsportret dat hij gemaakt heeft.

Jacob de Wit in Amsterdam[bewerken]

Plafondstukken van Jacob de Wit in Amsterdamse grachtenhuizen zijn te vinden in:

  • Herengracht 168 - Het interieur van Herengracht 168 bevat twee plafondstukken van Jacob de Wit, resp. in de voor- en achterkamer: Eerbetoon aan Flora / Allegorie op de lente, 1729 (gesigneerd en gedateerd) en De Deugd bezoekt een Bacchusfeest, 1730
De beide kamers hebben bovendien beschilderde behangsels, de voorkamer uit 1730 en de achterkamer uit 1734, beiden gemaakt door Isaac de Moucheron (de landschappen) en Jacob de Wit (de figuurtjes in de landschappen) gezamenlijk.
  • Herengracht 170-172 - Ook Herengracht 170 heeft een rijk interieur. In de voorkamer bevinden zich plafondschilderingen in vakken, waaronder een plafondstuk, Flora en Zephyr, uit 1735. Er zijn bovendien twee deurstukken uit 1735 (gesigneerd en gedateerd).
  • Herengracht 366 heeft twee kamers met plafondbeschilderingen. In de grote zaal bevinden zich in de vakken van het cassettenplafond tien doeken met mythologische voorstellingen en de dierenriem uit 1718 (gesigneerd en gedateerd).
In de achterkamer is in 2000 één van de laatste plafondschilderingen van Jacob de Wit aangebracht: Apollo en de vier seizoenen uit 1750, afkomstig uit Herengracht 440.
  • Herengracht 468. Dit rijkgedecoreerde huis bevat achttien beschilderingen van Jacob de Wit, waaronder twee plafondstukken, in de twee kamers aan de tuinzijde op de hoofdverdieping: Flora en Zephyr, 1746 en Bacchus en Ceres, 1747 (gesigneerd en gedateerd)
De grote zaal aan tuinzijde heeft behalve het genoemde plafondstuk uit 1746 putti boven de deuren en in de wanden tien "witjes" met allegorische voorstellingen; in totaal zijn er in deze zaal veertien werken van Jacob de Wit.
  • Herengracht 474. In het plafond van het trappenhuis is een plafondschildering met putti geplaatst, gesigneerd en gedateerd 1721, dat oorspronkelijk afkomstig is uit één van de kamers van dit pand.
  • Herengracht 475. In dit bijzonder rijk gedecoreerd huis bevindt zich in de linker-achterkamer een plafondstuk van Jacob de Wit: De ontvangst van Callisto / Diana keert terug van de jacht uit 1731 (gesigneerd en gedateerd).
  • Herengracht 476. De rechter-achterkamer heeft een groot plafondstuk: Aurora en Diana / De Dageraad verdrijft de Nacht uit 1730. In de hoeken van het plafond zijn hoekstukken in grisaille ("witjes") aangebracht die tezamen de vier seizoenen uitbeelden. Verder bevat het plafond nog twee medaillons: een portret van Diana en van Apollo. Bij een restauratie in 2000 werd ontdekt dat het plafond in 1904 is ingebracht.
  • Herengracht 479. In de linker-voorkamer bevindt zich een groot plafondstuk van Jacob de Wit: De opneming van Callisto in de hemel uit 1731 (gesigneerd en gedateerd). In de hoeken van het plafond zijn vier hoekstukken in grisaille aangebracht die tezamen de vier seizoenen uitbeelden.
  • Herengracht 605. De rechter-voorkamer van het Museum Willet-Holthuysen is ingericht als een 18de-eeuwse blauwe kamer met interieurelementen van elders. Het zolderstuk met goden in het luchtruim en "witjes" van Jacob de Wit uit 1744 is afkomstig van Herengracht 250.
  • Keizersgracht 604. In het hoofdvak van een plafond met drie grote en twee kleine vakken bevindt zich Apollo met musicerende muzen uit ±1730. Het bijbehorende schoorsteenstuk is in de oorlog geroofd.

Jacob de Wit elders[bewerken]

Externe link[bewerken]

Galerij[bewerken]