Jan van der Zee

Jan van der Zee
	Portret van Jan van der Zee, 1973
Persoonsgegevens
Geboren	16 februari 1898
Overleden	15 december 1988
Geboorteland	Nederland
Beroep(en)	schilder, monumentaal kunstenaar
Oriënterende gegevens
Werklocatie(s)	Groningen
	RKD-profiel
Portaal	Kunst & Cultuur

Jan van der Zee (Leeuwarden, 16 februari 1898 - Groningen, 15 december 1988) was een Nederlandse schilder en monumentaal kunstenaar.

Leven en werk

Jan van der Zee tekende van kind af aan. Zijn tekenleraar aan de HBS in Leeuwarden bracht hem in contact met Jan Mankes, bij wie hij enige tijd tekenlessen volgde. Van der Zee volgde een opleiding aan Academie Minerva (1919-1922) in Groningen, waar hij les kreeg van onder andere F.H. Bach en Willem Valk. Van der Zee schilderde (gouache, olieverf) en aquarelleerde landschappen, portretten, stillevens en stadsgezichten. Hij maakte daarnaast grafische kunst in de vorm van lino- en houtsnedes. Van der Zee behoorde tot de vroege Nederlandse constructivisten. Hoewel hij binnen het figuratieve werk zijn onderwerpen abstraheerde, werden ze nooit echt abstract.

In 1922 richtte hij met Wobbe Alkema en Johann Faber het reclamebureau Atelier Voor Artistieke Reclame (AVAR) op, ze huurden atelierruimte aan de Noorderstationsstraat in Groningen. Van der Zee was lid van De Ploeg (1923-1948), vervolgens van Het Narrenschip. In 1958 was hij mede-oprichter van de Groninger schildersgroep Nu. In 1965 ontving hij de Culturele prijs van de provincie Groningen. In 1986 hielden het Fries Museum en het Groninger Museum een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk.

Van der Zee was niet alleen als kunstschilder actief, maar maakte ook monumentaal werk. Voorbeelden zijn het drieluik in de voormalige Winkler Prins-school in Veendam (1958)^[2]^[3], de trap bij de Naberpassage aan de Grote Markt (1975) en de mozaïekmuur (1960) voor de pabo aan de Verzetstrijderslaan. Voor de Martinikerk maakte hij een aantal glas in loodramen.

Begin jaren ''70 ontwierp Jan van der Zee een kunstwerk voor de Provinciale Bibliotheekcentrale aan de Atoomweg 1 te Groningen, die daar een nieuw onderkomen liet bouwen. Het kunstwerk bestond uit 4 grote ruiten, rechts naast de ingang aan de Hoendiepzijde, die als glas-appliqué werden geplaatst. De ruiten werden in het atelier van Glas Abeln BV aan de Damstersingel 6-8 in Groningen gemaakt door de daar in dienst zijnde Eef Scheffers, overigens ook een bekende Groninger schilder in "de Ploeg" stijl. (www.eefscheffersmuseum.nl). De 12mm dikke ruiten werden vooraf gehard om te voorkomen dat ze misschien gaan breken door het grote gewicht van het opgeplakte glasmozaïek en door het gaan werken van de verlijming. Voor de lijm werd een transparante twee-componenten lijm van Araldit gebruikt. ^[4]

In 2003 werd Glas Abeln weer benaderd om de kunstwerken te demonteren en werden de 4 ruiten in stalen frames geplaatst om boven elkaar in de nieuwe locatie van Biblionet aan de Mudden 18 te Groningen te worden geplaatst. Glas Abeln realiseerde dat in nauwe samenwerking met Edobode uit Groningen. Van dit traject is een fotoreportage beschikbaar. Op 11 en 12 oktober 2004 werd het kunstwerk uiteindelijk geplaatst.^[5]

De trap op de Grote Markt moest in 2013 wijken voor de bouw van het Forum, maar kwam in 2023 terug als blikvanger van een nieuwbouwproject (de ACM locatie) aan het Reitdiep.^[6]