Ketelbinkie (smartlap)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Beeld van Ketelbinkje (gangway) Maritiem Museum
Ketelbinkie
op de kade van het Buizenpark te Katendrecht
Ketelbinkie
info-plaquette

De straatjongen uit Rotterdam, beter bekend als Ketelbinkie, is een Nederlandse smartlap uit 1940. De tekst werd geschreven door Anton Beuving voor het hoorspel (ofwel de radiorevue) Vrouw aan boord! en de muziek werd gecomponeerd door Jan Vogel.[1] Vrouw aan boord! werd op 2 juni 1942 uitgezonden door de Nederlandsche Omroep. Ketelbinkie werd uitgevoerd door Frans van Schaik als De Zingende Zwerver, die er zoveel succes mee had dat hij het in zijn repertoire opnam.

Tekst en achtergrond[bewerken]

Centraal staat het lot van een niet bij naam genoemde scheepsjongen (ketelbink) die voor de eerste keer op een schip meevaart en bij het uitvaren afscheid neemt van zijn moeder die aan de kade staat. Het wordt meteen zijn laatste reis; aan het eind van het lied krijgt hij een zeemansgraf. In de tekst beschreef Beuving zijn eigen belevenissen uit zijn jeugd, toen hij voer op de grote vaart. Alleen het slot, waarin "Ketelbinkie" komt te overlijden, is verzonnen.

In het lied komen nogal wat zeemanstermen voor die inmiddels verouderd en daarmee niet meer algemeen bekend zijn. Zo is "foc'sle" (uitspraak: foksel) een verbastering van het Engelse "forecastle" ofwel "vooronder", de plek achter de boeg waar vroeger de bemanning sliep. De schoot-an waar de tekst melding van maakt was een soort jenever die werd gemaakt volgens een recept van de VOC.[2]

Veel mensen die het lied zingen maken in de eerste zin de fout Toen wij uit Rotterdam vertrokken. De correcte tekst luidt Toen wij van Rotterdam vertrokken; wie vertrekt uit een plaats komt niet meer terug, wie van een plaats vertrekt (hopelijk) wel. Vandaar dat zeelieden altijd "van" zeiden. Ook is weleens de alternatieve tekst Toen wij uit Rotterdam vertrokken, vertrokken wij uit Rotterdam gezongen, onder meer door André van Duin midden jaren 1970.

Melodie[bewerken]

 \relative g { \key f \major \time 3/4 \partial 8 c8 a' a a g f g a a4. r8 c,8 a' a a g f a g2 r8 } \addlyrics { Toen wij van Rot -- ter -- dam ver -- trok -- ken,
met de „E -- dam”, een ou -- we schuit, }

Standbeeld[bewerken]

Op de kade bij het Buizenpark (Katendrecht) in Rotterdam staat sinds 1994 een standbeeld van Ketelbinkie, in 1973 ontworpen door de Rotterdamse kunstenaar Huib Noorlander, op initiatief van de Nederlandse Hartstichting ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de Holland-Amerika Lijn. Dit beeld stond oorspronkelijk op de Wilhelminakade.

Een tweede standbeeld van Ketelbinkie staat sinds 1998 in het Maritiem Museum aan de Leuvehaven in Rotterdam. Ook dit beeldje is door Huib Noorlander gemaakt.

Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Ketelbinkie op Wikisource