Kiruna (stad)

**Kiruna**
Plaats in Zweden
	;
Situering
Landschap	Lapland
Län	Norrbottens län
Gemeente	Kiruna
Coördinaten	67° 51′ NB, 20° 13′ OL
Algemeen
Oppervlakte	16447 km²
Inwoners	in 2025 in de gemeente 22 402 ; in 2023 in de stad 17 284
Overig
Website	(sv) officiële website
Portaal	Zweden

Kiruna, Fins: Kiiruna; Noord-Samisch: Giron, is een gemeente in Zweden in het landschap Lapland en het is de grootste stad in die gemeente. De naam komt van het Noordsamische woord giron, dat sneeuwhoen betekent, en van de berg Gironvárri, waar de mijn in ligt. De stad Kiruna is in 1900 opgericht, in een gebied waar al eeuwenlang Samen woonden. De plaats heette eerder Luossavaara naar de berg Luossavárri, dat is Noordsamisch voor Zalmberg.

Er zijn in de stad Kiruna voorzieningen op sociaal en cultureel gebied. Toeristen gaan naar de mijn, het stadhuis, de kerk, en 's winters naar het IJshotel in de buurt, in Jukkasjärvi. De stad is er tegenwoordig vooral om bekend dat delen ervan omwille van de mijnbouw worden verplaatst.

IJzererts

Nadat er ijzererts was gevonden en de technologie zich zodanig had ontwikkeld dat deze kon worden ontgonnen, werd besloten de Ertsspoorlijn naar Narvik aan te leggen, van Luleå langs de mijnen van Gällivare en Kiruna. De spoorlijn was in 1899 klaar tot Kiruna en in 1903 tot Narvik. Al na een paar jaar was Kiruna een stad, gebouwd onder leiding van de eerste lokale chef van de mijn, Hjalmar Lundbohm. De grootste mijn, Kiirunavaara, is in 1901 in gebruik genomen en is dat nog steeds. Twee andere mijnen, Luossavaara en Tuolluvaara, zijn in de jaren 1920-1929 geopend, maar in de jaren zeventig gesloten. Omstreeks die tijd is de mijnbouw van dagbouw naar schachtbouw overgegaan. De haven in Luleå bevriest in de winter, dus het meeste erts wordt via de ijsvrije haven van Narvik geëxporteerd. Alle mijnbouwactiviteiten in de regio zijn in handen van het Zweedse staatsbedrijf LKAB.

Zweden was tijdens de Tweede Wereldoorlog officieel neutraal, maar leverde wel ijzererts aan nazi-Duitsland. Het Duitse leger vervoerde ook militair materiaal door Zweden.

Verhuizing

De ijzerertsmijnen lopen voor een deel onder de stad en deze dreigt te verzakken. De dagbouw is in 1972 gestopt en er wordt al gewerkt op 1.175 meter onder de grond. Voorbereidingen worden getroffen om nog dieper te gaan naar 1.365 meter. Hierdoor moet de stad in zijn geheel verhuizen, dit gebeurt zo'n drie kilometer oostwaarts. De plannen voor de verhuizing van de stad zijn in grote lijnen tot 2033 uitgezet. Hele woonwijken verdwijnen en het spoor, station en de snelweg E10 zijn omgelegd en de bibliotheek, de brandweer en scholen staan op een nieuwe plaats. De kosten van de verhuizing lopen in de miljarden kronen en komen voor het grootste deel voor rekening van het staatsmijnbedrijf LKAB. Het gedeelte waarnaar Kiruna verhuist was vroeger het dorp Tuolluvaara. De verhuizing van de stad moet in 2040 zijn voltooid.

Verkeer en vervoer

Er liggen een spoorwegstation aan de spoorlijn Luleå - Narvik, de Ertsspoorlijn, en een busstation. De Europese weg 10 komt door de stad. Acht kilometer ten zuidoosten van Kiruna ligt Kiruna Airport met rechtstreekse vluchten naar Stockholm, Luleå en Umeå en bij Kalixfors is er een militair vliegveld

Klimaat

Kiruna heeft een subarctisch klimaat. 's Winters daalt de temperatuur tot -20 °C. Het koudste is in januari 1999 gemeten, het werd toen -43,3 °C. 's Zomers is het overdag 15–25 °C, het warmste gemeten is 31,6 °C in juli 1945. Doordat de stad ongeveer 200 kilometer ten noorden de poolcirkel ligt, is er van begin december tot begin januari poolnacht en gaat de zon 's zomers bijna twee maanden lang niet onder.

Sport

De voetbalvereniging van de stad heet Kiruna FF en behaalde in 1991 bijna promotie naar de Allsvenskan, het hoogste Zweedse voetbalniveau. Eind jaren tachtig en begin jaren negentig speelde het in de Division 1, de huidige Superettan, maar zakte daarna naar de amateurklassen. Kiruna FF speelde in 1992 nog Europees voetbal in de Intertoto Cup. Ze werden in groep 7 met twee punten hekkensluiter achter Slovan Bratislava, Vaci Izzo MTE en Aarhus GF.

De vrouwenploeg van Piteå IF uit de Damallsvenskan speelde in 2018 een middernachtzonwedstrijd in Kiruna tegen FC Rosengård, het werd 0–1. In 2022 werd ook zo’n wedstrijd van Piteå IF tijdens de middernachtzonperiode georganiseerd.

Daarnaast heeft Kiruna een tafeltennisclub met de naam Kebnekaise BTK. Het is in Noord-Zweden een van de meest succesvolle tafeltennisclubs.