Mijl

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Een mijl is een lengtemaat die in veel landen werd gebruikt vóór de invoering van het metrieke stelsel, thans vastgelegd in het SI-stelsel. Na de invoering van dit stelsel kwam de mijl in veel landen te vervallen, maar tot op heden is het een belangrijke of zelfs de meest gebruikte standaard in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en andere Angelsaksische landen.

Te onderscheiden zijn de gewone Engelse mijl (Engels: mile of statute mile), die een lengte heeft van 1609,344 meter en de zeemijl, die gelijk is aan 1852 meter.

Etymologie[bewerken]

Het woord mijl is een zeer vroege ontlening aan de Latijnse verkorting van milia passuum, hetgeen duizend Romeinse dubbelpassen betekent.[1] (Met een dubbelpas wordt bedoeld dat beide voeten verplaatst worden). In de praktijk gaat het dan om ongeveer 1,5 meter.)

Gebruik in het Angelsaksisch taalgebied[bewerken]

De eerste poging een standaard in te voeren, was die van de Act of Parliament in 1593 onder Elizabeth I van Engeland. Pas in 1959 werd de exacte lengte van een yard gestandaardiseerd en vastgelegd, waardoor tevens echt van een standaard met betrekking tot de mijl gesproken kon worden in een aantal landen. In Nederland werd de mijl definitief in de ban gedaan als mogelijkheid om eenheden weer te geven voor de tijdens de uitoefening van beroep en in de handel en het onderwijs in de IJkwet van 1978, die vervangen werd in 2006 door de Metrologiewet. In de EU zijn thans alle standaarden uit het Internationale Stelsel van Eenheden geldig, met enkele oudere maten daarnaast als geldige mogelijkheid. In Nederland is dit laatste niet het geval.

In het Verenigd Koninkrijk is krachtens de Weights and Measurements Act van 1985 de mijl de officiële lengtemaat, waardoor bordjes met afstanden en snelheidslimieten in mijlen weergegeven moeten worden (voor gewichten wordt daarentegen aan de gram en kilogram de voorkeur gegeven tegenover de ons en het pond). In landen als de VS, waar het gebruik van de SI-standaarden niet algemeen doorgang heeft gevonden, worden maateenheden gebruikt, waaronder ook de mijl, de metric mile, de zeemijl, en de statute.

Metric mile[bewerken]

In de sport gebruikt men deze mijl, die met tientallen op te delen is en waarmee gemakkelijker afstanden kunnen worden berekend. De lengte is 1500 meter, maar kan soms ook 1600 meter zijn.

Statute mile[bewerken]

Na de Tweede Wereldoorlog is in de Angelsaksische landen de meestgebruikte mijl de zogenaamde statute mile, waarbij statute refereert aan de standaard die gepoogd werd in te voeren door het Britse parlement in 1593 (die poging strandde onder meer doordat men refereerde aan andere eenheden, zoals de yard, die op zichzelf niet een exacte standaard kenden). Deze mijl bedraagt 5280 foot, 1760 yard, en 1609 meter en 344 millimeter. De exacte eenheden zijn vastgelegd door middel van de international yard and pound, een overeenkomst in 1959 tussen vertegenwoordigers van Australië, Canada, Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika, de Verenigde Staten, en het Verenigd Koninkrijk die onder meer bepaalde dat een yard een lengte had van 0,9144 meter. Deze standaard is van belang in het kader van de handel, wetenschap, et cetera.

De Amerikaanse officiële survey mile is 0,0002% ofwel 3 millimeter langer dan de statute mile.

Gebruik in het Nederlands taalgebied[bewerken]

Schaalaanduiding op kaart van Mercator
Schaalaanduiding op een kaart van Mercator (16de eeuw), uitgedrukt in "Uren gaan of gemeen Vlaamse mijlen", onderverdeeld in drie schalen voor kleine, middelbare en grote mijlen

Als lengtemaat[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Nederlandse mijl voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In Nederland werd 1 mijl, de zogenaamde Hollandse mijl, als lengtemaat gezien als 5600 el. Een gestandaardiseerde mijl in deze betekenis ontbrak, waardoor naast deze mijl ook andere mijlen werden gebruikt. Hieronder de Engelse mijl, de Franse mijl, et cetera.[2] Net als de duim en de morgen waren maten vaak regionaal gebonden. En de regio's en hun indeling konden in de loop der eeuwen variëren.

In de taal[bewerken]

In de taal blijft het woord mijl nog steeds voortleven in diverse uitdrukkingen en gezegden, waar het in de letterlijke betekenis niet meer gebruikt wordt. Hieronder enkele voorbeelden.

Een mijl op zeven[3]
Omslachtig
Mijlpaal[3][4]
Belangrijk tijdstip ter afsluiting van een periode (zoals in een carrière)
Mijlenver
Heel ver

Internationaal gebruik van de zeemijl[bewerken]

Een zeemijl is exact 1852 meter, gedefinieerd als de lengte van één boogminuut van de afstand van de evenaar naar de noordpool over de Meridiaan van Parijs, dus 10.000 km / (90 * 60) = 1852 meter. Deze standaardisatie vervangt de eerdere maten die tot verwarring konden leiden en is aan de knoop (zeemijl per uur) verbonden. De zeemijl is geen SI-standaard of een afgeleide daarvan.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]