Noordpool

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Noordpool
Reliëfkaart van de Noordpool

De geografische noordpool van een planeet is het noordelijke snijpunt van de omwentelingsas met het oppervlak. Voor de Aarde is dit punt gelegen in de Noordelijke IJszee.

Definitie[bewerken]

Geomagnetische noordpool[bewerken]

De Aarde heeft een magnetisch veld en er is sprake van de geomagnetische noordpool, wat natuurkundig gezien op de Aarde een magnetische zuidpool is.[1] Aangezien de richting van het magnetisch veld op langere termijn niet stabiel is, is de locatie van de geomagnetische noordpool niet vast. In 2010 lag de geomagnetische noordpool op 80° 4' 48" NB, 72° 12' 36" WL, nabij het Ellesmere-eiland. In de loop van de geschiedenis is de ligging van het aardmagnetisch veld regelmatig verschoven van de geografische noordpool naar de geografische zuidpool en vice versa. De hoek tussen een kompasnaald (die naar de magnetische zuidpool wijst) en de plaatselijke meridiaan wordt declinatie genoemd. In de scheepvaart wordt in plaats van het woord declinatie de term variatie gebruikt.

Overigens vallen de magnetische en geografische polen niet samen op dezelfde plek.

De Noordelijke Pool van Ontoegankelijkheid[bewerken]

De Noordelijke Pool van Ontoegankelijkheid is gedefinieerd als het punt in het Arctische gebied dat het verste ligt van enige kustlijn. Dit punt ligt op 84°03′N 174°51′W. Soortgelijke polen zijn aanwezig in de Grote Oceaan en de Indische Oceaan.

Noordpoolgebied[bewerken]

Mercator-kaart van de Noordpool

Met de Noordpool of het Noordpoolgebied wordt ook vaak bedoeld het gehele gebied ten noorden van de Noordpoolcirkel (66°33'NB), de zogenaamde Arctis.

Ontdekkingsreizen[bewerken]

USS Skate op de Noordpool
1rightarrow blue.svg Zie Eerste mens op de Noordpool voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De eerste personen die de geografische noordpool zouden hebben bereikt op 6 april 1909 zijn Robert Edwin Peary, Matthew Henson en vier Inuit genaamd Ootah, Seegloo, Egingway, en Ooqueah. Deze aanspraak is echter omstreden.

Het eerste luchtschip dat de pool bereikt was de Norge met Roald Amundsen, Lincoln Ellsworth en Umberto Nobile. Zij vertrokken op 11 mei 1926 vanuit Ny-Ålesund op Spitsbergen en bereikten op 12 mei de pool. Twee dagen later landde de Norge bij Teller in Alaska.

In 1958 maakte de Amerikaanse onderzeeboot USS Nautilus (SSN-571) een reis onder het ijs en passeerde hierbij de Noordpool. Later dat jaar brak de USS Skate (SSN-578) door het ijs op de Noordpool.

De Russische ijsbreker Arktika was het eerste oppervlakteschip dat de Noordpool bereikte. Dit gebeurde op 17 augustus 1977 onder leiding van Joeri Koetsjiev.

Tijd[bewerken]

Op de Noordpool staat de zon boven de horizon in de zomer en onder de horizon in de winter. Het eerste zonlicht van het jaar bereikt de pool rond 20 maart en bij de zonnewende, omstreeks 21 juni, staat de zon zo’n 23 graden boven de horizon. Daarna zakt de zon weer en verdwijnt circa 23 september onder de horizon.

Op de meeste plaatsen van de aarde is de tijd afhankelijk van de lengtecirkel. Rond 12 uur staat de zon op de hoogste positie en dit wordt als basisuitgangspunt voor de tijdzone gebruikt. Op de Noordpool is dit niet mogelijk, gedurende zes maanden van het jaar staat de zon de gehele tijd boven de horizon. Op de Noordpool komen alle lengtecirkels bij elkaar en daar de pool onbewoond is, zijn er geen afspraken gemaakt over de tijdzone waartoe de Noordpool behoort. Expedities zijn vrij hun tijdzone te kiezen, dat kan de Greenwich Mean Time zijn of de tijdzone van het land waar ze vandaan zijn gekomen.

Klimaat[bewerken]

De gemiddelde jaartemperatuur op de Noordpool ligt veel hoger dan op de Zuidpool. De Noordpool ligt in het midden van de oceaan op drijfijs terwijl de Zuidpool op een landmassa en veel hoger boven het zeeniveau ligt. De gemiddelde maximum temperatuur ligt op -16°C terwijl dit voor de Zuidpool op -52°C ligt.

Hieronder staan de weergegevens van een basis op zo'n 700 kilometer afstand van de Noordpool. Dit is het meest dichtbij gelegen punt waarvoor data is verzameld.

Weergemiddelden voor Greenlandic Weather Station
Maand jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Jaar
Hoogste maximum (°C) -13 -14 -11 -6 3 10 13 12 7 -2 -8 1 13
Gemiddeld maximum (°C) -29 -31 -30 -22 -9 0 2 1 -7 -18 -25 -26 -16,2
Gemiddelde temperatuur (°C) -31 -32 -31 -23 -11 -1 1 0 -9 -20 -27 -28 -17,7
Gemiddeld minimum (°C) -33 -35 -34 -26 -12 -2 0 -1 -11 -22 -30 -31 -19,7
Laagste minimum (°C) -47 -50 -50 -41 -24 -12 -2 -12 -31 -41 -41 -47 -50
Relatieve luchtvochtigheid (%) 83,5 83,0 83,0 85,0 87,5 90,0 90,0 89,5 88,0 84,5 83,0 83,0 85,8
Bron: Weatherbase[2]

Ontwikkeling ijsoppervlakte[bewerken]

De Noordpool, en een groot gebied eromheen, is bedekt met ijs. Dit is echter geen landijs zoals op Antarctica en Groenland, maar zee-ijs. Dit zee-ijs is gemiddeld tussen de 1 en 4 meter dik en bestaat uit bevroren oceaanwater. De dikte van het zee-ijs is afhankelijk van de luchttemperatuur en de temperatuur van het water direct onder het ijs. ’s Zomers neemt het totale oppervlak aan zee-ijs op de Noordpool aanzienlijk af door de sterke stijging van de luchttemperatuur.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA houdt vanaf 1979 systematisch de ontwikkeling van het noordpoolijs in de gaten.[3] In de winter bevriezen grote delen van de zeeën rond de Noordpool en de grootste ijsmassa wordt bereikt tussen februari en april. In de zomer smelt het ijs weer en de minimale omvang wordt omstreeks september bereikt.

Eind oktober 2003 werd publiceerde NASA een rapport, dat ook de onderstaande twee illustraties bevat, concludeerde dat de hoeveelheid noordpoolijs als gevolg van het versterkte broeikaseffect sterk afneemt. Rond het jaar 2100 zal, naar NASA verwacht, het noordpoolijs geheel zijn verdwenen. Al het ijs dat zich jarenlang heeft gevormd zal dan gesmolten zijn, waardoor de Noordpool uitsluitend nog bestaat uit ijs dat zich gedurende de winter heeft gevormd.[4] Dit kan verstrekkende gevolgen hebben voor verdere opwarming van de aarde, omdat het donkere zeewater de warmte van de zon zal absorberen en het zeewater verder zal opwarmen.

In de winter van 2016 werd een nieuw minimumrecord gevestigd.[3] Op 24 maart werd het grootste ijsoppervlakte van het winterseizoen gemeten, met 14,52 miljoen km2 (6,6 miljoen vierkante mile) was dit 1 procent minder dan het vorige laagterecord.[3] De lage uitkomst was het gevolg van een hoge temperatuur en een ongunstige wind in januari en februari waarmee warm water werd aangevoerd en de ijsvorming werd tegengegaan. Sinds het begin van de metingen in 1979 is het ijsoppervlak trendmatig gedaald en kwam in 2016 zo'n 1,6 miljoen km2 lager uit dan in 1979.[3] Een klein ijsoppervlak in de winter betekent niet dat het ijsoppervlak in de zomer ook kleiner zal zijn.

Merk op dat er daarentegen over het zuidpoolijs wel discussie is, en het niet zeker is dat die ijskap krimpt.

Smelting van de ijskappen tussen 1990 en 1999[bewerken]

Noordpool
Noordpool

Het bovenstaande filmpje (links) en de beide afbeeldingen laten de ontwikkeling van het ijs zien op de Noordpool. Door seizoensinvloeden verandert het ijsoppervlak voortdurend: in de winter neemt het ijsoppervlak toe en in de zomer smelt een groot deel weer weg. De trend is dat het ijsoppervlak in de zomer steeds kleiner wordt. Van jaar op jaar kunnen zich echter grote fluctuaties voordoen.