Morgen (oppervlaktemaat)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Een morgen, ook wel morgenlands genoemd, is een oude Europese oppervlaktemaat.

Een morgen is vaak iets minder dan een hectare (10000 m²) groot. De precieze grootte is echter streekgebonden. Indien de roede 14 à 15 vierkante meter groot was, gingen er 600 roedes in een morgen. Indien men in de streek met grotere roedes van 32 à 33 vierkante meter werkte, gingen er 300 roedes in een morgen.

Met een morgen wordt een gebied aangeduid dat in een ochtend kon worden geploegd.[1]

Nederlandse morgens[bewerken]

  • De Amstellandsche morgen is 8129 m² [2]
  • De Biltse morgen is 9200 m²
  • De Delflandse morgen is 8515,19 m²[3]
  • De Geldersche morgen is 3180 m² [4]
  • De Gooise morgen is 9800 m²
  • De Bossche morgen is 6 loopense = 300 roede = 120.000 vierkante voet of 9930 m²
  • De Veluwse morgen is 9300 m²
  • De Waterlandsche morgen is 1077 m² [5]
  • De Zijper of Schermer morgen is 8516 m²
  • De morgen van de Noord-Duitse Bond is 2500 m².

Vlaamse morgens[bewerken]

In Kasselrij Oudburg en Land van Waas werd ook de morgen(land) gebruikt, maar deze was slechts 3958,82 m² of 0,396 hectare groot (266,5 roeden van 14,85 m²).[6] Doorgaans werd in Vlaanderen eerder het gemet gebruikt. Eén gemet mat afhankelijk van de streek 4380 à 4544 m² (ongeveer de helft van een Nederlandse of Rijnlandse morgen).

De Rijnlandse morgen[bewerken]

Een Rijnlandse morgen (ca. 8516 vierkante meter) kan worden onderverdeeld in 6 hont, een hont (ook wel 'hond' of 'honderd') in 100 vierkante Rijnlandse roeden, en een roede in 12 x 12 = 144 vierkante voet. In 1806 werd de Rijnlandse morgen de standaardmaat in het Koninkrijk Holland, totdat in 1810 het metrisch stelsel werd ingevoerd.

Metrieke maat[bewerken]

Tijdens de Franse bezetting werden de regionale verschillen opgeheven. Aanvankelijk verordonneerde Lodewijk Napoleon dat voortaan in heel Nederland de Rijnlandse morgen zou worden gebruikt. In 1810 werd overgeschakeld op de huidige metrieke oppervlaktematen, afgeleid van de meter, en hield de morgen als oppervlaktemaat op te bestaan.

Toponymie[bewerken]

In Rotterdam bestaat een woonwijk met de naam Honderd en Tien Morgen of 110-Morgen. In 's-Hertogenbosch vindt men een Eerste, Tweede, Derde, Vierde en Vijfde Morgen - allen straten - in de wijk Hambaken. De droogmakerij de Wilde Veenen, in het midden van Zuid-Holland wordt ook wel de 'Honderd Morgen' genoemd. Zowel in Westervoort als in Elst heet een straat de 'Halve Morgen', in Soest is een straat in de Boerenstreek die 'Morgen' heet, in Heteren ligt de straat 'Zesmorgen' en in het buitengebied van Vught ligt de Honderdmorgensedijk. 'Morgen' was tot in de 19e eeuw een buurtschap in Heerlerheide. Daarnaast is in de gemeente Gemert een gedeelte van de woonwijk Paashoef voorzien van straatnamen met daarin oud-Nederlandse lengte-, breedte-, en oppervlaktematen. In het toenmalige dorp Hoogland, nu behorend bij Amersfoort, bevindt zich ook een straat met de naam De Drie Morgen (genoemd naar een boerderij van die naam oostelijk van het dorp). Ook enkele bedrijven hebben deze naam aangenomen. In Zutphen bestaat een Vijfmorgenstraat.

Bronnen[bewerken]