Nobelprijs

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Uitreiking van de Nobelprijs voor de Vrede 1963 aan vertegenwoordigers van het Rode Kruis

De Nobelprijs (Zweeds: Nobelpriset, Noors: Nobelprisen) is een jaarlijkse prijs, enerzijds voor wetenschappelijk onderzoekers die een opmerkelijke prestatie hebben geleverd op het gebied van de natuurkunde, scheikunde en fysiologie of geneeskunde, anderzijds aan auteurs die belangrijke bijdragen hebben geleverd aan de literatuur alsook voor personen en organisaties die belangrijk hebben bijgedragen aan bevordering van de vrede. De prijs werd ingesteld in 1895 in het testament van Alfred Nobel, en in 1901 na zijn overlijden voor het eerst uitgereikt.

Daarnaast wordt sinds 1969 jaarlijks de Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie, ter nagedachtenis aan Alfred Nobel uitgereikt, die vaak kortweg de Nobelprijs voor de Economie wordt genoemd.

Hoewel het met de prijs verbonden bedrag niet onaanzienlijk is, is het prestige en de erkenning die men door het winnen van een Nobelprijs krijgt voor de meeste winnaars de belangrijkste beloning.

De prijs voor de Vrede wordt toegekend door een commissie van vijf leden van het Noorse parlement (de Nobelcommissie). De andere prijzen worden toegekend door verschillende Zweedse wetenschappelijke instellingen:

De prijs, was tot 2012 gestegen tot 10 miljoen Zweedse kronen (circa 1 miljoen euro), maar werd toen door de financiële situatie naar 8 miljoen kronen teruggebracht. De prijs is bedoeld ter ondersteuning van verder onderzoek, zonder dat de prijswinnaar zich met de financiering daarvan hoeft bezig te houden.

Geschiedenis[bewerken]

De prijs werd bij testamentaire beschikking ingesteld door de Zweedse industrieel Alfred Nobel. In het testament werd bepaald dat vrijwel zijn hele vermogen gebruikt moest worden voor de oprichting van een fonds: de Nobelstichting. Van de opbrengsten van dit fonds dienden de vijf prijzen te worden toegekend. Van de rente van het vermogen van Alfred Nobel worden jaarlijks de Nobelprijzen betaald.

De eerste ceremoniële prijsuitreiking vond plaats in 1901, in de Oude Muziekacademie van Stockholm. Vanaf 1902 vindt de uitreiking volgens traditie jaarlijks plaats op 10 december, de sterfdag van Nobel, door de Zweedse en de Noorse koning, respectievelijk in de Concertzaal van Stockholm (Stockholms Konserthus) en in het stadhuis van Oslo. In Noorwegen wordt de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt.

Het Stockholms Konserthus waar de Nobelprijzen worden uitgereikt

Procedure[bewerken]

In september, tegen de tijd dat de Nobelprijzen worden bekendgemaakt, start de selectieprocedure voor het volgend jaar. Aan wetenschappers over heel de wereld, zo'n 3000 in totaal, wordt gevraagd kandidaten op hun vakgebied voor te dragen. Daarnaast hebben alle winnaars uit het verleden het recht iemand te nomineren. De hieruit resulterende lijst van kandidaten wordt vanaf maart ter advies voorgelegd aan een aantal gezaghebbende instituten. In september worden dan de keuzes gemaakt en de uitnodigingen voor het volgend jaar verzonden.[1]

Lijsten met Nobelprijswinnaars[bewerken]

Volgens discipline
Volgens land
Overige lijsten

Meerdere Nobelprijzen[bewerken]

Er zijn zes mensen/organisaties die meerdere Nobelprijzen hebben gewonnen. Internationaal Comité van het Rode Kruis heeft de Nobelprijs voor de Vrede driemaal gewonnen in 1917, 1944 en 1963. De UNHCR won de Nobelprijs voor de Vrede tweemaal in 1954 en 1981. John Bardeen en Frederick Sanger wonnen de Nobelprijs tweemaal, John Bardeen in de fysica en Frederick Sanger in de chemie. Er zijn twee laureaten die de Nobelprijs tweemaal wonnen die niet in hetzelfde onderzoeksveld lag namelijk, Marie Curie (fysica en chemie) en Linus Pauling (chemie en de vrede).

Echtparen[bewerken]

Viermaal in de geschiedenis is een Nobelprijs toegekend aan een echtpaar:

Externe links[bewerken]

Zie ook[bewerken]