Onafhankelijke en afhankelijke variabele

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De termen afhankelijke en onafhankelijke variabele zijn begrippen uit de statistiek en het wetenschappelijk onderzoek. Typisch voor wetenschappelijk onderzoek is dat er hypotheses worden getoetst. Eenvoudig gesteld: men doet voorspellingen en gaat na in hoeverre deze kloppen. Wetenschappelijk onderzoek vereist meetbare aspecten of variabelen. Een variabele is een meetbaar kenmerk van een persoon, situatie, object of wat dan ook.

Een afhankelijke variabele is een variabele waarover men een voorspelling doet. Een onafhankelijke variabele is een variabele die men gebruikt om voorspellingen op te baseren.

Voorbeelden[bewerken]

In strikt experimenteel onderzoek manipuleert de onderzoeker bepaalde aspecten (experimentele variabelen) om de invloed van de verschillen op andere aspecten na te gaan.

Lerende muizen[bewerken]

Als men bijvoorbeeld de invloed van alcohol op het leervermogen bij muizen wil onderzoeken, kan men deze een bepaalde hoeveelheid alcohol toedienen om vervolgens na een bepaalde tijd te meten hoe snel de muizen nieuwe zaken leren. De hoeveelheid alcohol die men in dit geval toedient, is de onafhankelijke variabele. De snelheid van het leren is dan de afhankelijke variabele.

Spectroscopie[bewerken]

In de kalibratielijn zoals deze bij spectrometrie gebruikt wordt is de concentratie van de te bepalen component de onafhankelijke variabele - er wordt via inwegen een bekende hoeveelheid stof gebruikt - en de gemeten extinctie de afhankelijke variabele.

Zaailingen[bewerken]

De invloed van kunstmest op de groei van planten kan onderzocht worden door een aantal zaailingen met verschillende hoeveelheden van de mest op te kweken. De hoeveelheid mest is de onafhankelijke variabele, de afhankelijke variabele kan zijn de lengte, het gewicht, de zaadproductie of het eiwitgehalte van de proefplanten na een bepaalde tijd.

Algemeen[bewerken]

In strikt experimenteel onderzoek omschrijft men de termen dan ook als volgt.

  • Een onafhankelijke variabele is een variabele die door de onderzoeker wordt gecontroleerd (gemanipuleerd) en niet door het onderzoeksobject (proefpersoon, proefdier, onderzoeksobject). Een onafhankelijke variabele is dus onafhankelijk van het onderzoekssubject. In het voorbeeld van de lerende muizen hing de hoeveelheid alcohol niet af van de muis, was dus onafhankelijk van de muis.
  • Een afhankelijke variabele is een variabele die afhangt van het onderzoekssubject (en niet van de onderzoeker). In het voorbeeld van de lerende muizen hing de snelheid van het leren af van de muis, was dus afhankelijk van de muis.
  • Naast de afhankelijke en onafhankelijke variabelen zijn er in het onderzoek ook vaak te controleren variabelen: omstandigheden die eveneens van invloed (kunnen) zijn op het gemeten effect. In het voorbeeld van de zaailingen zijn de hoeveelheid licht, water, ouderdom van het gebruikte zaad, potgrootte, etc te controleren variabelen.

Algemeen gesteld gaat men er bij onderzoek van uit dat de afhankelijke variabele afhangt van de onafhankelijke variabele.

Als de onderzoeksresultaten grafisch worden weergegeven, dan wordt de onafhankelijke variabele op de horizontale of X−as. De afhankelijke variabele wordt op de verticale of Y−as weergegeven.