Onafhankelijke en afhankelijke variabele

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
De opmaak van dit artikel is nog niet in overeenstemming met de conventies van Wikipedia. Mogelijk is ook de spelling of het taalgebruik niet in orde. Men wordt uitgenodigd deze pagina aan te passen.

Een afhankelijke variabele is een variabele waarover in statistiek en wetenschappelijk onderzoek een voorspelling wordt gedaan om hypotheses te toetsen, terwijl een onafhankelijke variabele (of experimentele variabele of predictor) een variabele is die gebruikt wordt om voorspellingen op te baseren.

Veel wetenschappelijk onderzoek vereist meetbare aspecten of variabelen. Een variabele is een meetbaar kenmerk van een persoon, situatie, object of wat dan ook (operationele eenheid). In strikt experimenteel onderzoek worden de termen dan ook als volgt omschreven:

  • Een onafhankelijke variabele, experimentele variabele of predictor is een variabele waarvan men aanneemt dat deze invloed heeft op het onderzoeksobject, en die door de onderzoeker wordt gemanipuleerd (gecontroleerd) en niet door het onderzoeksobject (onderzoeksobject, proefpersoon, proefdier). Een onafhankelijke variabele is dus onafhankelijk van het onderzoeksobject.
  • Een afhankelijke variabele is een variabele waarvan de waarden afhangen van die van de onafhankelijke variabele en het onderzoeksobject (en niet van de onderzoeker).
  • Covariabelen zijn de vaak ook aanwezige in te stellen variabelen die naast de afhankelijke en onafhankelijke variabelen eveneens van invloed (kunnen) hebben op het gemeten effect.

Als de onderzoeksresultaten grafisch worden weergegeven, wordt de onafhankelijke variabele meestal op de horizontale as (x-as) weergegeven en de afhankelijke variabele op de verticale as (y-as).

Voorbeelden[bewerken | brontekst bewerken]

In strikt experimenteel onderzoek manipuleert de onderzoeker bepaalde aspecten (experimentele variabelen) om de invloed van de verschillen op andere aspecten na te gaan.

Lerende muizen[bewerken | brontekst bewerken]

Om de invloed van alcohol op het leervermogen bij muizen te onderzoeken, kan men de muizen een bepaalde hoeveelheid alcohol toedienen en na een bepaalde tijd meten hoe snel de muizen nieuwe zaken leren. De hoeveelheid alcohol die men in dit geval toedient, is de onafhankelijke variabele. De snelheid van het leren is dan de afhankelijke variabele. De toegediende hoeveelheid alcohol hangt niet af van de muis, en is dus onafhankelijke variabele. De snelheid van leren hangt van de muis af, en is dus de afhankelijke variabele. Bij hoge alcoholdosering kan alcoholvergiftiging optreden, en zullen de muizen er aan kunnen overlijden.

Als men niet geinteresseerd is in de verschillen tussen de leeftijden, maar heeft wel een verwacht effect (jonge muizen leren sneller dan oude muizen), dan wordt 'leeftijd' behandeld als een covariabele.

Spectroscopie[bewerken | brontekst bewerken]

In de kalibratielijn zoals gebruikt wordt bij spectrometrie, worden de concentraties van de te bepalen component tevoren ingesteld en vormen dus de onafhankelijke variabele. De gemeten extinctie is de afhankelijke variabele.

Zaailingen[bewerken | brontekst bewerken]

De invloed van kunstmest op de groei van planten kan onderzocht worden door een aantal zaailingen met verschillende hoeveelheden kunstmest op te kweken. De hoeveelheid mest is de onafhankelijke variabele, de afhankelijke variabele kan zijn de lengte, de biomassa, de spruit-wortelverhouding, de vorming van bloemen, de zaadproductie (aantal, gewicht, houdbaarheid etc.) of het eiwitgehalte van de proefplanten na een bepaalde tijd.

Hier wordt een niet-rechtlijnig verband verwacht: bij meer kunstmest in lage doseringen een grotere groei etc., maar bij overdosering mag een afnemede groei of in het geheel geen groei meer worden verwacht ('verbranding'). Het verwachte kromlijnige verband vormt een optimum-kromme.