Origenes

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Origenes

Origenes (Grieks: Ὠριγένης Ōrigénēs) (ca. 185 - 253/254) was een van de belangrijkste verdedigers van het christendom in de derde eeuw. Ook was hij Bijbelwetenschapper.

Levensloop[bewerken]

Origenes was de zoon van godvruchtige ouders, die hem al vroeg leerden om het Evangelie te waarderen. Zijn vader Leonidas werd zelf een martelaar toen Origenes nog geen 20 jaar oud was. Hoewel Origenes zelf voornemens was het voorbeeld van zijn vader te volgen, werd hij, volgens zeggen, hiervan weerhouden doordat zijn moeder zijn kleding verstopt had.

Origenes was werkzaam in Alexandrië. Hij was leider van de catechetenschool daar, bekend als de Alexandrijnse school. Volgens Eusebius (circa 263 – 339) nam Origenes Matteüs 19:12 letterlijk en castreerde hij zichzelf omdat hij les gaf aan zowel mannen als vrouwen. Tegenwoordig wordt het waarheidsgehalte van deze anecdote door onderzoekers betwijfeld. Het verhaal kan ook in een later stadium zijn verzonnen door zijn concurrenten.

Rond 230 kwam hij in conflict met de bisschop van Alexandrië, en moest hij uitwijken naar Caesarea in Palestina. Een van de redenen voor zijn verbanning zou zijn genoemde zelf-castratie zijn. Hij is ruim 20 jaar in ballingschap geweest. In Caesarea zette hij zijn catechetenschool voort. Ook bouwde hij een indrukwekkende bibliotheek op. Tijdens de vervolging onder keizer Decius werd Origenes gevangengenomen en gefolterd. Aan de gevolgen daarvan overleed hij in Tyrus in 253 of 254.

Leer[bewerken]

Origenes hanteerde de methoden van de klassieke wijsbegeerte om de waarheid te zoeken tussen de verschillende opvattingen over de waarheid, waarvan de basis Gods Woord is, daarbij de kerkelijke en apostolische traditie tot leidraad nemend ([1], p.1-2). Origenes wordt daarbij gezegd voort te bouwen op de arbeid van de joodse filosoof Philo, die zocht naar een synthese van de Oudtestamentische godsopenbaring en het moderne Griekse denken.

De woorden van Origenes over de Godheid van Christus worden vaak verkeerd opgevat, alsof Origenes Christus minder goddelijk noemde dan God de Vader. Zijn uiteenzetting over de Godheid van Christus begint integendeel met dat het duidelijk is dat Christus God was, de Eerstgeborene van de Vader, die Hem diende bij de schepping -- "Want door Hem zijn alle dingen gemaakt" (Joh. 1:3); en ook God bleef toen Hij mens werd ([1], p.3). Over hoe we de Godheid van Christus verder moeten verstaan ten opzichte van God de Vader, zegt Origenes dat Christus Gods Zoon is, genoemd het Woord, de Wijsheid, het Licht, het Beeld van God de Vader omdat Hij de Waarheid is; en voor ons omdat wij door Hem God de Vader kennen ([1], p.24).

Origenes leverde een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van het oosters christelijk denken. Ook ontwikkelde hij het principe van de allegorische interpretatie. Volgens hem moet de oppervlakkige, letterlijke betekenis van de Bijbel onderscheiden worden van de diepere, geestelijke betekenis. Deze uitleg van de Schrift leverde hem felle tegenstand op, o.a. van Melito van Sardes en Lactantius.

Over het laatste oordeel leert Origenes in overeenstemming met de Bijbel dat een ieder gestraft zal worden die het kwade heeft gedaan, of de gelukzaligheid verkrijgen als hij het goede heeft gedaan ([1], p.4). Echter, daarnaast leerde hij dat elk schepsel, zowel mensen als de duivel, uiteindelijk in het koninkrijk van God, Christus zal worden onderworpen ([1], p.51). Origenes hanteert daar een specifieke uitleg (zoals hij zegt) van wat het "onderworpen worden" van de vijandelijke krachten aan God, betekent, in de tekst van 1 Korinthe 15:25: "Want Hij moet als Koning heersen, totdat Hij al de vijanden onder Zijn voeten zal gelegd hebben. De laatste vijand, die te niet gedaan wordt, is de dood. Want Hij heeft alle dingen Zijn voeten onderworpen."

Werken[bewerken]

Origenes deed de eerste poging om een systematische theologie samen te stellen, die hij de titel "Grondbeginselen" meegaf. Ook stelde hij de zogenoemde Hexapla samen. Dit is een tekstuitgave van het Oude Testament in zes kolommen, waarin naast de Hebreeuwse tekst de belangrijkste Griekse vertalingen werden opgenomen. Bovendien schreef hij verschillende commentaren op enkele bijbelboeken.

Lijst van geschriften[bewerken]

  • Commentaria in Evangelium Matteum
  • Commentaria in Evangelium Joannis
  • Contra Celsum
  • De oratione
  • De principiis (Peri Archon, [1])
  • De sacrifice
  • Homiliae in Canticum Cantorum

Vertaalde werken[bewerken]

  • Aanmoediging tot het martelaarschap. Kerkvaderteksten met commentaar 1. Bonheiden: Abdij Bethlehem, 1980 (vertaling van 'Exhortatio ad martyrium')
  • Het gebed. Kerkvaderteksten met commentaar 8. Bonheiden: Abdij Bethlehem, 1991 (vertaling van 'De oratione'). ISBN 9071837351
  • De basis. Onderzoek naar de fundamenten van geloof en wereld, Budel: Damon, 2009 (vertaling van 'Peri Archon'). ISBN 9789055739684

Zie ook[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  1. a b c d e f Peri Archon, "Over de beginselen", [1].