Oud-Italische schriften

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Oud-Italisch
Een inscriptie van de Marsiliana-tablet omstreeks 700 v.chr.
Algemene informatie
Type Alfabet
Verwantschap
Moederschriften Fenicisch alfabet
Afgeleide schriften Runen, Latijns schrift
Indeling
Unicode-subbereik U+10300–U+1032F[1]
ISO 15924 Ital
Portaal  Portaalicoon   Taal

De Oud-Italische schriften zijn een aantal vergelijkbare oude schriften die tussen ongeveer 700 en 100 voor Christus op het Italiaanse schiereiland werden gebruikt voor verschillende talen die in die tijd en plaats werden gesproken. Het meest opvallende schrift is het Etruskische alfabet, dat de directe voorouder was van het Klassiek Latijns alfabet dat momenteel wordt gebruikt door het Nederlands en vele andere talen van de wereld. Er wordt aangenomen dat de Runen die in Noord-Europa werden gebruikt, afzonderlijk van een van deze alfabetten afgeleid zijn in de tweede eeuw na Christus.

Oorsprong[bewerken | brontekst bewerken]

De Oud-Italische alfabetten zijn duidelijk afgeleid van het Grieks alfabet, in het bijzonder van de Euboeïsche variant (ook bekend als Cumaeïsche variant) die in de Euboeïsch Griekse kolonies van Ischia en Cumae in de golf van Napels in de 8e voor Christus werd gebruikt. De Etrusken waren in die periode de leidende beschaving van Italië en er wordt aangenomen dat de andere Oud-Italische schriften zijn afgeleid van die van hen - hoewel sommige van hen, waaronder het Latijnse alfabet, bepaalde Griekse letters behielden die de Etrusken zelf in een vrij vroeg stadium hadden laten vallen.

De Oud-Italische alfabetten werden gebruikt voor verschillende talen, waaronder enkele Indo-Europese talen (voornamelijk uit de Italische-tak, maar ook Gallisch en waarschijnlijk in inscripties geïnterpreteerd als Oergermaans) en sommige niet-Indo-Europese (zoals Etruskisch zelf).

Fenicisch
Letter [←] Phoenician aleph.svg Phoenician beth.svg Phoenician gimel.svg Phoenician daleth.svg Phoenician he.svg Phoenician waw.svg Phoenician zayin.svg Phoenician heth.svg Phoenician teth.svg Phoenician yodh.svg Phoenician kaph.svg Phoenician lamedh.svg Phoenician mem.svg Phoenician nun.svg Phoenician samekh.svg Phoenician ayin.svg Phoenician pe.svg Phoenician sade.svg Phoenician qoph.svg Phoenician res.svg Phoenician sin.svg Phoenician taw.svg
Waarde ʾ b g d h w z y k l m n s ʿ p q r š t
Westgrieks
Letter [→] Greek Alpha 03.svg Greek Beta 16.svg Greek Gamma archaic 1.svg Greek Delta 04.svg Greek Epsilon archaic.svg Greek Digamma oblique.svg Greek Zeta archaic.svg Greek Eta archaic.svg Greek Theta archaic.svg Greek Iota normal.svg Greek Kappa normal.svg Greek Lambda 09.svg Greek Mu 04.svg Greek Nu 01.svg Greek Omicron 04.svg Greek Pi archaic.svg Greek San 02.svg Greek Koppa normal.svg Greek Rho pointed.svg Greek Sigma normal.svg Greek Tau normal.svg Greek Upsilon normal.svg Greek Chi normal.svg Greek Phi archaic.svg Greek Psi straight.svg
Waarde a b g d e w zd h i k l m n o p s k r s t u ks
Transcriptie Α Β Γ Δ Ε Ϝ Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ϻ Ϙ Ρ Σ Τ Υ Χ Φ Ψ
Etruskisch - van de 7e eeuw v.chr.[2][3]
Marsiliana [←] EtruscanA-01.svg EtruscanB-01.svg EtruscanC-01.svg EtruscanD-01.svg EtruscanE-01.svg EtruscanF-01.svg EtruscanZ-01.svg EtruscanH-02.svg EtruscanTH-03.svg EtruscanI-01.svg EtruscanK-01.svg EtruscanL-01.svg EtruscanM-01.svg EtruscanN-01.svg Greek Xi archaic grid.svg Greek Omicron 04.svg EtruscanP-01.svg EtruscanSH-01.svg EtruscanQ-01.svg EtruscanR-01.svg Greek Sigma Z-shaped.svg EtruscanT-01.svg EtruscanV-01.svg EtruscanX-01.svg EtruscanPH-01.svg EtruscanKH-01.svg
Archaïsch (tot c. 5e eeuw v.chr.) [←] EtruscanA-01.svg EtruscanC-01.svg EtruscanE-01.svg EtruscanF-01.svg EtruscanZ-01.svg EtruscanH-02.svg EtruscanTH-03.svg EtruscanI-01.svg EtruscanK-01.svg EtruscanL-01.svg EtruscanM-01.svg EtruscanN-01.svg EtruscanP-01.svg EtruscanSH-01.svg EtruscanQ-01.svg EtruscanR-03.svg EtruscanS-02.svg EtruscanT-01.svg EtruscanV-01.svg EtruscanX-01.svg EtruscanPH-01.svg EtruscanKH-01.svg EtruscanF-02.svg
Neo (4e tot 1e eeuw v.chr.)[←] EtruscanA-01.svg EtruscanC-01.svg EtruscanE-02.svg EtruscanF-01.svg EtruscanZ-01.svg EtruscanH-01.svg EtruscanTH-01.svg EtruscanI-01.svg EtruscanL-01.svg EtruscanM-02.svg EtruscanN-02.svg EtruscanP-01.svg EtruscanSH-01.svg EtruscanR-04.svg EtruscanS-02.svg EtruscanT-02.svg EtruscanU-02.svg EtruscanPH-02.svg EtruscanKH-02.svg EtruscanF-02.svg
Waarde a k e v ts h th i k l m n p sh k r s t u ph kh f
Transcriptie a c e v z h θ i k l m n p ś q r s t u φ χ f
Oskisch - van de 5e eeuw v.chr.
Letter [←] Oscan A3.svg Oscan B1.svg Oscan C1.svg Oscan D1.svg Oscan E1.svg Oscan F2.svg Oscan Z1.svg Oscan H1.svg Oscan I1.svg Oscan K2.svg Oscan L2.svg Oscan M1.svg Oscan N1.svg Italic p 5 rtl.png Oscan R1.svg Oscan S1.svg Oscan T2.svg Oscan U1.svg Oscan F3.svg Oscan U3.svg Oscan I2.svg
Waarde a b g d ɛ v ts x? i k l m n p r s t o: f o e
Transcriptie A B G D E V Z H I K L M N P R S T U F Ú Í
Lepontisch - 7e tot 5e eeuw v.chr.
Letter [?][→] 𐌀 𐌄 𐌅 𐌆 𐌈 𐌉 𐌊 𐌋 𐌌 𐌍 𐌏 𐌐 𐌑 𐌓 𐌔 𐌕 𐌖 𐌗
Waarde
Transcriptie A E V Z Θ I K L M N O P Ś R S T U X
Zuid-Piceens - van de 6e eeuw v.chr.
Letter [?][→] 𐌀 𐌁 𐌂 𐌃 𐌄 𐌅 𐌇 𐌉 𐌊 𐌋 𐌌 𐌍 𐌏 𐌐 𐌒 𐌓 𐌔 𐌕 𐌖 𐌚 𐌞 𐌝 𐌟
Waarde
Transcriptie A B G D E V H I K L M N O P Q R S T U F Ú Í *

Etruskisch alfabet[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Etruskisch#Alfabet voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Verschillende Indo-Europese talen die tot de Italische-tak behoorden (Faliskisch en leden van de Sabellische groep, waaronder Oskisch, Umbrisch en Zuid-Piceens, en andere Indo-Europese takken zoals het Venetisch) gebruikten oorspronkelijk het alfabet. Faliskisch, Oskisch, Umbrisch, Noord-Piceens en Zuid-Piceens komen allemaal voort uit een Etruskische vorm van het alfabet.  

Alfabet van Nuceria[bewerken | brontekst bewerken]

Segni alfabeto nucerino.PNG

De alfabetten van Este (Venetic), Magrè en Bolzano / Bozen-Sanzeno (Raetic), Sondrio (Camunic), Lugano (Lepontic)

Het Nuceriaanse alfabet is gebaseerd op inscripties gevonden in Zuid-Italië (Nocera Superiore, Sorrento, Vico Equense en andere plaatsen). Er zijn alleen voorbeelden gevonden van tussen de 6e en 5e eeuw voor Christus. Het belangrijkste teken is de /S/, in de vorm van een dennenboom of vissengraat, en mogelijk een afleiding van het Fenicisch alfabet.

Andere talen:

Rhaetische alfabetten[bewerken | brontekst bewerken]

Het alfabet van Sanzeno (en ook dat van Bozen), ongeveer 100 Rhaetische inscripties. Het alfabet van Magrè (nabij Schio), Oost-Rhaetiaanse inscripties.

Venetisch alfabet[bewerken | brontekst bewerken]

Alfabet van Este: vergelijkbaar maar niet identiek aan dat van Magrè, Venetische inscripties.

Camunisch alfabet[bewerken | brontekst bewerken]

Ingekerfd abecedarium op de rotstekeningen van Valcamonica .

Latijns alfabet[bewerken | brontekst bewerken]

21 van de 26 archaïsche Etruskische letters werden vanaf de 7e eeuw voor Christus voor het Oud-Latijn overgenomen, hetzij rechtstreeks uit het Cumaeïsche alfabet, hetzij via archaïsche Etruskische vormen. Vergeleken met het klassieke Etruskische alfabet heeft het Latijns alfabet B, D, K, O, Q, X behouden maar Θ, Ś, Φ, Ψ en F laten vallen. (Etruskische U is Latijns V; Etruskische V is Latijns F. )

𐌀 𐌁 𐌂 𐌃 𐌄 𐌅 𐌆 𐌇 𐌉 𐌊 𐌋 𐌌 𐌍 𐌏 𐌐 𐌒 𐌓 𐌔 𐌕 𐌖 𐌗
A B C D E F Z H I K L M N O P Q R S T V X
Duenos-inscriptie, 6e eeuw voor Christus

Zuid-Piceense alfabet[bewerken | brontekst bewerken]

Het Zuid-Piceense alfabet, bekend uit de 6e eeuw voor Christus, lijkt het meest op het zuidelijke Etruskische alfabet omdat het Q gebruikt voor /k/ en K voor /g/.[4]

Verder lezen[bewerken | brontekst bewerken]

  • Bonfante, The Etruscan Language: An Introduction, 2nd. Manchester University Press, Manchester (2002). ISBN 0-7190-5539-3.
  • Mullen, Southern Gaul and the Mediterranean: Multilingualism and Multiple Identities in the Iron Age and Roman Periods. Cambridge University Press, Cambridge (2013). ISBN 978-1-107-02059-7.

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]