Voltooid deelwoord (Latijn)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Participium Perfectum Passief)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Het voltooid deelwoord staat in het Latijn bekend als participium perfecti passivi (deelwoord van de passieve verleden tijd, hierna: "P.P.P.").

Het P.P.P. komt in het Nederlands overeen met de voltooide tijd van het passivum, oftewel een voltooid deelwoord met (doorgaans, indien het werkwoord géén deponens is) als hulpwerkwoord zijn, zoals in:

  • Ik ben geroepen door mijn ouders.
  • Wij zijn aangeklaagd wegens autodiefstal.

Vorming in het Latijn[bewerken]

Het P.P.P. wordt gevormd door de supinumstam + us, a, um. De supinumstam is de vierde en laatste vorm die in een vocabularium staat opgegeven: dico (-ere, dixi, dictum). Dictum is hier het supinum, trek daar -um van af: dict. Het P.P.P. van dicere is dus: dictus, -a, um. Het wordt verbogen als het bijvoeglijk naamwoord magnus (groot) of servus (slaaf) in de mannelijke vorm, de vrouwelijke vorm wordt verbogen als puella (meisje).

mannelijk vrouwelijk onzijdig vertaling vocare
a-stam e-stam a-stam e-stam a-stam e-stam a-stam
Enkelvoud
vocatus timetus vocata timeta vocatum timetum geroepen
vocati timeti vocatae timetae vocati timeti van de geroepene
vocato timeto vocatae timetae vocato timeto aan de geroepene
vocatum timetum vocatam timetam vocatum timetum geroepene
vocato timeto vocata timeta vocato timeto door de geroepene
Meervoud
vocati timeti vocatae timetae vocata timeta geroepen
vocatorum timetorum vocatarum timetarum vocatorum timetorum van de geroepenen
vocatis timetis vocatis timetis vocatis timetis aan de geroepenen
vocatos timetos vocatas timetas vocata timeta geroepenen
vocatis timetis vocatis timetis vocatis timetis met de geroepenen
Nederlands
geroepen gevreesd geroepen gevreesd geroepen gevreesd

Voltooid deelwoord[bewerken]

De tabel hierboven geeft niet aan hoe je bijvoorbeeld 'ik ben geroepen' zegt. Dat staat in de tabel hieronder:

Mannelijk enkelvoud
a-stam e-stam vertaling vocare
vocatus, ~a sum timetus, ~a sum ik ben geroepen
vocatus, ~a es timetus, ~a es jij bent geroepen
vocatus, ~a, ~um est timetus, ~a, ~um est hij/zij/het is geroepen
vocati, ~ae sumus timeti, ~ae sumus wij zijn geroepen
vocati, ~ae estis timeti, ~ae estis jullie zijn geroepen
vocati, ~ae, ~a sunt timeti, ~ae, ~a sunt de jongens-de meisjes-de dingen(o.) zijn geroepen
Nederlands in de ik-vorm
ik ben geroepen ik ben gevreesd

Bij een ander geslacht of getal wordt er een uitgang achter geplakt. Het voltooid deelwoord is gemakkelijk te herkennen aan de vorm van het werkwoord esse.

1rightarrow blue.svg Zie ook: Passief en actief in het Latijn.

Vertaling[bewerken]

Het Perfectum Passief kan je op verschillende manieren vertalen, in combinatie met het werkwoord esse (zijn) wordt een PPP als volgt vertaald:

Vocatus sum/Vocata sum
Ik ben geroepen.

Het verschil met het actieve perfectum is, doorgaans, het hulpwerkwoord dat in de meeste gevallen niet zijn, maar hebben is. Het verschil in hulpwerkwoord ligt aan de handeling, als de handeling passief is, wordt het onderwerp iets aangedaan, vandaar het hulpwerkwoord zijn. Als de handeling actief is, doet het onderwerp iets, vandaar het hulpwerkwoord hebben. Het Latijn maakt daarin een duidelijker onderscheid dan het Nederlands:

Vocavi
Ik heb geroepen.

Let dus goed op bij het passief en het actief gebruik.


Het Perfectum passief kan zonder vorm van esse ook als een attributief of predicatief deelwoord vertaald worden. Dit gebruik van het PPP heeft een andere vertaling dan het Participium Praesentis Activi (PPA), waarbij het deelwoord als onvoltooid deelwoord wordt vertaald. In het PPP wordt een deelwoord dan als voltooid deelwoord vertaald. Dit voltooid deelwoord slaat dan als een bijvoeglijk naamwoord op het bijbehorende zelfstandig naamwoord:

Puella vocata redit
Het geroepen meisje keert terug./Het meisje, dat geroepen is, keert terug.

Predicatief wordt een PPP vaak met een voortijdige bijzin vertaald, meestal ingeleid door het voegwoord nadat:

Puella vocata a avo suo e domo viri alieni effugit
Nadat het meisje door haar eigen opa geroepen was, vluchtte ze uit het huis van de vreemde man weg.

Bekend P.P.P.[bewerken]

De naamval dativus is afgeleid van datum, het P.P.P. van dare. Dare betekent geven en datum het gegeven zijnde (of kortweg het gegeven).

Zie ook[bewerken]