Ros Beiaard

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Zie artikel Dit is een algemene pagina. Voor de Dendermondse folklore gaat u naar Ros Beiaard (Dendermonde). Voor de tradities te Aat en Dinant gaat u naar respectievelijk Ros Beiaard (Aat) of Ros Beiaard (Dinant)
Le rocher Bayard in Dinant. Volgens de sage werd de rots door de hoef van het Cheval Bayard gespleten.
Het Ros Beiaard in Aat
Het Ros Beiaard in Dendermonde

Het Ros Beiaard is een folkloristisch paard, dat verwijst naar het paard in de sage van de Vier Heemskinderen. Een ommegang met dit (houten) paard bestaat nog in Dendermonde, Lier, Aat, Mechelen en Duffel. De Ros Beiaard-folklore van Dendermonde, Aat en Mechelen staan op de lijst van Meesterwerken van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Mensheid van UNESCO.

De sage van de Vier Heemskinderen is een afgeleide van de Frankische roman Les quatre fils Aymon, die zich afspeelt in de Maasvallei. In het oorspronkelijke verhaal wordt het paard, daar le Cheval Bayard geheten, verdronken in de Maas. Zijn Vlaamse evenknie vindt de dood in de Schelde.

Een reuzenpaard in processies en ommegangen[bewerken | brontekst bewerken]

Vele Nederlandse steden kenden lang de traditie van een processie of ommegang, onder andere: Bergen op Zoom, Eindhoven, Breda en Dordrecht. In de 16e en 17e eeuw maakte de Reformatie hier een einde aan. Ook in België hadden bijvoorbeeld Brugge, Leuven, Nijvel, Oudenaarde, Tienen en Zoutleeuw vanaf de 15e eeuw een processie waarin een Ros Beiaard voorkwam. Op de meeste plaatsen is deze traditie echter volledig verdwenen, maar steden zoals Ath, Brussel, Mechelen en Dendermonde hebben nog steeds een Ros Beiaard. Dendermonde is de enige plaats waar het Ros Beiaard het hoofdonderwerp uitmaakt van een tienjaarlijkse middeleeuwse ommegang.

Internationale verspreiding[bewerken | brontekst bewerken]

De sage van het Ros Beiaard en de Vier Heemskinderen kende een enorme verspreiding over grote delen van West-Europa. Naargelang stad of streek ontstonden varianten op het oorspronkelijke verhaal. Echt vreemd is dit niet vermits de sage van het Ros Beiaard haar oorsprong vindt in de wijdverspreide middeleeuwse ridderromans. In heel wat steden in de ons omringende landen kent of kende men processies waarin het Ros Beiaard voorkomt of voorkwam. Ook het aantal Ros Beiaardstandbeelden of verwijzingen naar de legende is enorm groot. Zo zijn er, naast België, ook verwijzingen naar het Ros Beiaard te vinden in Frankrijk, Duitsland, Ierland, Italië en Nederland.

Standbeelden[bewerken | brontekst bewerken]

Het verhaal van het Ros Beiaard diende als inspiratiebron voor vele kunstenaars:

  • In Gent staat, aan het begin van de Graaf de Smet de Naeyerplaats, een indrukwekkend bronzen Ros Beiaard uit 1913, ontworpen door Aloïs de Beule en Domien Ingels. Het diende als pronkstuk op de wereldtentoonstelling van dat jaar.
  • In Dendermonde staat, op de rotonde aan de Stationsstraat, een bronzen standbeeld van Jan Desmarets. In het aanpalende stadspark staat nog een stenen exemplaar van Marc De Bruyn. Op de vijftig meter hoge torenspits van het huidige gerechtsgebouw troont een koperen Ros Beiaard standbeeld van de hand van Oscar Sinia dat van ver buiten het stadscentrum te bewonderen is. Tot slot staat er ook in Grembergen, aan het winkelcentrum langs de Zeelsebaan, een moderne Ros Beiaard sculptuur ontworpen door interieurarchitecte Klaar Teurrekens en architect Fernand Lancksweerd.
  • In Bogny-sur-Meuse in de Franse Ardennen kent men de ‘Rocher des 4 Fils Aymon’ met een standbeeld van de Vier Heemskinderen met hun Ros Beiaard.
  • Een Ros Beiaardbeeld vinden we eveneens terug in Namen aan de oever van de Maas.

Steden, plaatsen en straatnamen[bewerken | brontekst bewerken]

Bertem in de provincie Vlaams-Brabant verklaart men als ‘peerdheim’, woonplaats van het paard. Een plaatselijke legende vertelt dat daar de wieg van het Ros Beiaard stond en dat er nog afdrukken van zijn hoeven te bemerken zijn. In vele steden vindt men straatnamen zoals ‘De Vier Heemskinderenstraat’ (Brugge en Brussel), ‘Reynoutstraat’ en ‘Ros Beiaardstraat’ (Dendermonde). In Geldrop (Nederland) werd eveneens een straat naar de Vier Heemskinderen genoemd. In New York heeft men een Bayardstreet

Andere verwijzingen[bewerken | brontekst bewerken]

  • Het Suske en Wiske-album Het ros Bazhaar is gebaseerd op het Ros Beiaard.
  • Bij Wéris ligt er een steen met de naam Pas-Bayard waarin volgens de sage een afdruk van het Ros Beiaard zichtbaar zou zijn.
  • Wie het Gaume-museum in Virton (Luxemburg) bezoekt, wordt geconfronteerd met talrijke afbeeldingen van het Ros Beiaard en de Vier Heemskinderen op haardplaten, tekeningen en ornamenten. In Virton is er ook een Pas-de-Bayard en kent men de legende van Château Renaud.
  • Op het Ierse platteland danst men op een zelf gezongen lied, dat vertelt over de avonturen van 4 stoere knapen, gezeten op een al-even-stoer paard. De link met de Ros Beiaardlegende ligt hier voor de hand.
  • In Dendermonde is "Ros Bayard" tevens de naam van een populaire frituur of kan men iets gaan drinken in café "'t Peird".

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]